Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Zbiornik Goczałkowicki - Ujście Wisły i Bajerki

Kod obszaru:

PLH240039

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

1650,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

W skład omawianego odcinka ostoi wchodzi południowo-zachodni fragment Jeziora Goczałkowickiego z uchodzącą do niego rzeką Wisłą jak również brzeg zbiornika w przyujściowym odcinku rzeki Bajerki. Obszar ten pokrywają gęste fragmenty łęgów, zarośli wierzbowych, wilgotnych borów oraz zbiorowisk szuwarowych i łąkowych. Zachodni fragment zalewu jest wypłycony.

Zapora wodna w Goczałkowicach zbudowana w roku 1956 na rzece Mała Wisła. Zbiornik Goczałkowice pracuje w systemie wodociągowym Małej Wisły, Soły i Przemszy administrowanym przez Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów w Katowicach. Całkowita pojemność zbiornika wynosi 165,6 hm3, w tym pojemność wyrównawcza jako użytkowa dla zaopatrzenia w wodę wynosi 105,6 hm3, a rezerwa powodziowa stała osiąga 45,3 hm3.

Lokalizacja zbiornika retencyjnego Goczałkowice stwarza dogodne warunki regulowania przepływów w okresie wezbrań w dolinie Małej Wisły. Ponieważ poniżej zapory w Goczałkowicach znajdują się ujścia większych niekontrolowanych odpływów Białej i Iłownicy, sterowanie odpływem ze zbiornika ma istotny wpływ na redukcje kulminacji fal powodziowych. Jedną z funkcji zbiornika jest gospodarka rybacka, stanowiąca pierwszy etap biologicznego uzdatniania wód systemu wodociągowego GPW SA. Goczałkowice oraz wodami dopływów, starorzeczy i innych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka.

Potok Bajerka jest jedynym większym dopływem uchodzącym w sposób naturalny do zbiornika Goczałkowice. Źródła potoku znajdują się na płaskowyżu w rejonie wsi Pogórze. Poniżej ujścia Brennicy część wód rzeki Wisły kierowana jest Młynówką do Bajerki. Środkowa i dolna część zlewni jest zalesiona. Na pozostałym obszarze występuje zabudowa rozproszona i pola uprawne. Obszar ostoi "Zbiornik Goczałkowicki - ujście Wisły i Bajerki" stanowi ważne miejsce występowania gatunków zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym i wodno-lądowym. Stwierdzono tu stałą populację piskorza, która wykorzystuje zarówno w zbiornik jak i przyujściowe rozlewiska i starorzecza Wisły i Bajerki. Populacja kumaka jest tutaj stosunkowo liczna. Poza kumakiem nizinnym spotykane są także inne gatunki płazów rzadkich i zagrożonych w skali kraju np. traszkę grzebieniastą.

Wielkość populacji wydry na tym obszarze można szacować na co najmniej 3-4 rodzin. Cały zbiornik, Wisła oraz Bajerka stwarzają doskonałe siedlisko dla opisywanego gatunku. Dodatkowo sprzyja mu obecność w okolicy licznych stawów hodowlanych z siecią rowów i cieków umożliwiających penetracje.

Do cennych walorów przyrodniczych tego terenu zaliczyć należy rzadko występujące w Polsce fitocenozy z masowym udziałem salwinii pływającej i żabiścieku pływającego oraz bardzo liczne występowanie ptaków wodno- błotnych. Zbiorowiska typowo wodne zajmują łącznie niewielką powierzchnię roślinności wodno-szuwarowej zbiornika, wynoszącą poniżej 10%. Stan ich wykształcenia i zachowania siedlisk jest dobry. Fitocenozy te nie są zbyt bogate florystycznie, co jest jednak cechą typową dla tego rodzaju zbiorowisk. Płaty roślin wodnych wyraźnie wyodrębniają się spośród innych zbiorowisk, są dobrze izolowane przez bujną i rozległą roślinność łąkową, ziołoroślową i szuwarową, a w niektórych miejscach także przez fragmenty słabo wykształconych łęgów i zarośli wierzbowych.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Dojazd komunikacją autobusową lub własną do miejscowości Strumień. Możliwy jest także dojazd pociągiem do miejscowości Skoczów, a następnie autobusem do miejscowości Strumień.

Gmina położna jest w niewielkiej odległości od znanych miejscowości wypoczynkowych w Beskidach. Przez gminę przebiegają dwie ważne trasy: międzynarodowa do przejścia granicznego w Cieszynie oraz krajowa Katowice - Wisła - Ustroń. Stwarza to możliwości rozwoju działalności turystycznej, hotelowej, gastronomicznej, a także rekreacyjnej. W tym ostatnim przypadku miasto Strumień może się poszczycić dobrze utrzymanym basenem kąpielowym o wymiarach olimpijskich. Na terenie gminy występują rzadkie pokłady solanki jodowo-borowej oraz borowin.

Wody zbiornika zamknięte są dla uprawiania rekreacji ( sporty wodne , kąpieliska ). Wyjątek stanowi sportowy połów ryb. Dla wędkarzy dostępne są północne brzegi zbiornika, tereny poniżej i powyżej zbiornika oraz linia brzegowa od strony południowej; łącznie około 40 km linii brzegowej.

Przez sąsiadującą gminę Chybie przebiega szlak rowerowy "REGIOTUR", który powstał w ramach projektu Euroregion Śląsk Cieszyński – Těšinské Slezsko. Gmina Chybie objęta jest również w ramach współpracy polsko-czeskiej projektem "Szlaki dziedzictwa kulturalno-przyrodniczego GREENWAYS".

Przy okazji wizyty na terenie ostoi warto także zwiedzić pobliską Pszczynę, gdzie można zobaczyć Skansen Zagroda Wsi Pszczyńskiej, Zagrodę Żubrów, Muzeum Zamkowe w Pszczynie.

Zagrożenia:

Podstawowym zagrożeniem dla wymienionych wyżej gatunków jest postępująca presja turystyczno-rekreacyjna na Zbiornik Goczałkowicki. Coraz częściej obserwować można na północno-zachodnich przybrzeżnych odcinkach zbiornika kąpiących się ludzi oraz powstające, na gruntach prywatnych, zabudowy letniskowe. Presja ta z czasem musi doprowadzić do pogorszenia warunków sanitarnych wody zwłaszcza, iż w wielu budynkach mieszkalnych na tym terenie brak jeszcze sprawnie działających systemów kanalizacyjnych. Jeżeli nałożyć na to coraz częstszą penetrację "dzikich" fragmentów zbiornika w części zachodniej przez wdzierających się na głębsze partie wody wędkarzy lub kłusowników, których coraz częściej obserwuje się w nieprzystępnych partiach zbiornika, to można stwierdzić, iż w niedługim czasie znaczna część gatunków po raz kolejny zastanie pozbawiona swoich siedlisk.

Ryzyko zmniejszania się powierzchni zbiorowisk wodnych może następować w wyniku naturalnych procesów sukcesji w kierunku roślinności szuwarowej, a w dłuższym czasie - w kierunku lasów łęgowych. Negatywny wpływ ma także wprowadzenie i wnikanie gatunków obcych dla naszej fauny i flory - w przypadku roślin np. niecierpka gruczołowatego i kolczurki, w przypadku ryb - np. amura.

Zbiornik Goczałkowicki otoczony jest lasami oraz polami uprawnymi. Potencjalnie może więc wystąpić zagrożenie zmiany stosunków wodnych wynikające z melioracji rolnych lub leśnych. Do zagrożeń zewnętrznych zaliczyć należy wszelkie zmiany w górnych odcinkach Wisły i Bajerki wpływające na sanitarny stan wody oraz zmiany wywołujące drastyczne zmiany w poziomie wód gruntowych których przyczyna mogą być potencjalne melioracje.

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• błotniak stawowy - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• kumak nizinny - płaz
• traszka grzebieniasta - płaz
• piskorz - ryba

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach ul. Powstańców 41a, 40-024 Katowice tel. (32) 207 78 01, 207 78 80, fax (32) 207 78 84 e-mail: rdos-sekretariat@katowice.uw.gov.pl, http://katowice.rdos.gov.pl/

Jednostki administracyjne:

• Goczałkowice-Zdrój (pszczyński, woj. śląskie)