Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Kamiennej

Kod obszaru:

PLH260019

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

2585,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar znajduje się w obrębie mezoregionu Przedgórze Iłżeckie. Ostoję stanowi rozległa dolina Kamiennej, która jest klasyczną równiną denudacyjną, której wysokości absolutne rzadko przekraczają 200 m. Od Ćmielowa Kamienna wykorzystuje zagłębienie uskoku i płynie w kierunku północnym. Na tym odcinku tworzy ona dwa malownicze przełomy, jeden w Podgrodziu, a drugi w Bałtowie. Dla tego fragmentu charakterystyczne są strome lessowe lub wapienne krawędzie urozmaicone przez liczne odsłonięcia skał wapiennych, wąwozy, jaskinie lub jary. Obszar zbudowany jest ze skał wapiennych stanowiących obrzeże mezozoiczne Gór Świętokrzyskich, z utworów środkowej i górnej jury oraz skał kredowych, cechuje się znacznymi wyniosłościami, schodzącymi stromymi krawędziami w dolinę rzeki. Dolina rzeki jest rozległa, podlega zalewom. Obfituje w starorzecza i zastoiska. W dolinie dominują rozległe ekstensywnie użytkowane łąki o zmiennym uwilgotnieniu, a także łęgi, zarośla wierzbowe, trafiają się także torfowiska niskie. Krawędzie i zbocza doliny zajęte są przez dobrze wykształcone murawy kserotermiczne. Obszar dodatkowo urozmaicają wydmy i liczne leje krasowe. Od północnego przełomu Kamienna skręca w kierunku północnym i uchodzi do Wisły.

Większość obszaru pokrywają łąki i zarośla, po około jednej piątej zajmują siedliska rolnicze i lasy mieszane. Lasy liściaste i iglaste pokrywają niewielką część ostoi. Obszar ma silnie zróżnicowaną i bogatą roślinność. Związane jest to z dużym urozmaiceniem podłoża skalnego, rzeźby, gleb, a także działalnością ludzką. Na siedliskach oligotroficznych, piaszczysto-ilastych dominują świeże bory sosnowe i bory mieszane. Na glebach lessowych, zwłaszcza na zboczach doliny Kamiennej zachowały się fragmentarycznie żyzne grądowe lasy liściaste z rzadkimi i prawnie chronionymi roślinami takimi jak: tojad mołdawski, tojad dzióbaty, ułódka leśna, groszek wschodniokarpacki. Dużą wartość przyrodniczą przedstawiają rezerwaty leśne: Modrzewie, Ulów, Lisiny Bodzechowskie.

Ogółem stwierdzono tu występowanie 13 typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, zajmujących łącznie ponad 42% obszaru. Do najcenniejszych należą murawy kserotermiczne, w tym szczególnie naskalne oraz ostnicowe, z wieloma cennymi i zagrożonymi gatunkami (np. turzyca stopowata, ostnica powabna, ostnica Jana, kosaciec bezlistny), łąki o różnym stopniu uwilgotnienia, grądy oraz starorzecza, a także niewielkie fragmenty łęgowych lasów dębowo-wiązowo-jesionowych. Znaczenie obszaru podnosi zdecydowanie fakt, iż występuje tu jedna z najliczniejszych i dosyć stabilnych w Polsce populacji obuwika pospolitego.

Występuje tutaj 12 gatunków zwierząt z II załącznika Dyrektywy Siedliskowej: mopek, nocek duży, bóbr europejski, wydra europejska, traszka grzebieniasta, kumak nizinny, boleń, trzepla zielona, modraszek telejus, czerwończyk nieparek i pachnica dębowa. Dla tego ostatniego gatunku planowana ostoja jest szczególnie ważna, gdyż chroni ona dwa bardzo dobrze zachowane i o naturalnym charakterze stanowiska (Lisiny Bodzechowskie i Ulów). Podobne znaczenie ostoja ma dla nocka dużego (w Rudzie Kościelnej kolonia rozrodcza licząca około 300 osobników). Populacje kumaka nizinnego i traszki grzebieniastej charakteryzują się dużą liczebnością.

Naturalny charakter rzeki i występujące rozlewiska na utworach węglanowych wapieni jurajskich znajdujące się pomiędzy Ostrowcem a Ćmielowem stanowią dogodne siedliska dla występowania mięczaków. Na płaskiej powierzchni spokojny nurt rzeki utrwalił drobne oczka wodne i dominujące zawodnione rozlewiska z turzycami i pałką wodną. Są to bardzo dobre warunki dla takich gatunków jak poczwarówka zwężona i poczwarówka jajowata.

Dolina Kamiennej jest miejscem lęgów: orlika krzykliwego, krwawodzioba, bekasa kszyka (kszyka), derkacz i wodnika zwyczajnego. Na otaczających dolinę murawach kserotermicznych licznie występuje: smukwa kosmata, modliszka zwyczajna i gniewosz plamisty. Należy podkreślić, że Dolina Kamiennej stanowi ważny korytarz ekologiczny o randze krajowej. Ostoja posiada także znaczne walory krajobrazowe, zwłaszcza w odcinkach przełomowych doliny Kamiennej z licznymi odsłonięciami skalnymi, jaskiniami oraz głębokimi wąwozami.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar położony w bliskim sąsiedztwie od Ostrowca Świętokrzyskiego. Można tam dojechać zarówno komunikacją PKP jak i PKS, a następnie skorzystać z połączeń lokalnych. W pobliżu znajdują się także drogi krajowe numer 9, 75, 79 74. Bliskie sąsiedztwo Ostrowca Świętokrzyskiego zapewnia zróżnicowaną bazę noclegową i bogatą ofertę gastronomiczną. Na terenie gmin znajdują się także liczne gospodarstwa agroturystyczne.

Do głównych atrakcji turystycznych ostoi zaliczyć można:

W Bałtowie: Park Jurajski, spływ tratwami rzeką Kamienną, stok narciarski „Szwajcaria Bałtowska”, zwierzyniec Bałtowski, dwa ośrodki jazy konnej, niebieski szlak turystyczny i zielony szlak rowerowy im. Witolda Gombrowicza. Zabytki:

  • Klasycystyczny pałac książąt Druckich-Lubeckich z końca XIX w., obecnie zdewastowany i zamknięty dla zwiedzania, otoczony parkiem pochodzącym jeszcze z XVIII w., z wieloma drzewami uznanymi za pomniki przyrody; Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej z 1697 roku;
  • Zrujnowana kaplica z 1786 roku, położona w parku nieopodal pałacu, znajduje się na miejscu dawnego, spalonego kościoła.
  • Młyn wodny z XIX w. na rzece Kamiennej, do dzisiaj wykorzystywany do produkcji mąki;
  • Drewniana kaplica Świętego Jana Nepomucena z XIX w;
  • Cmentarz z XIX w. z kaplicą grobową rodu książąt Druckich-Lubeckich.

W Ćmielowie: zielony szlak rowerowy im. Witolda Gombrowicza. Zabytki:

  • Ruiny zamku nad Kamienną.
  • Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany na początku XVI wieku w stylu późnogotyckim.
  • Figura świętego Floriana z 1704 roku na rynku
  • Kapliczka przy ulicy Zamkowej z połowy XIX wieku.
  • Kapliczka z rzeźbą św. Jana Nepomucena
  • Kaplica cmentarna Długoszewskich znajdująca się na cmentarzu parafialnym

Zagrożenia:

  • naturalna sukcesja roślinności krzewiastej i drzewiastej na murawach kserotermicznych powodująca,
  • wyparcie światłożądnych gatunków runa,
  • osuszanie powierzchni zajętych przez wilgotne łąki i zabagnienia,
  • intensywna rozbudowa infrastruktury rekreacyjnej w Bałtowie, związanej z powołaniem Parku Jurajskiego,
  • zmiana sposobu użytkowania gruntów.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Ulów - rezerwat leśny
• Modrzewie - rezerwat leśny
• Lisiny Bodzechowskie - rezerwat leśny
• Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• formacje z jałowcem pospolitym Juniperus communis na wrzosowiskach lub nawapiennych murawach
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)
• ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• czapla biała - ptak
• trzmielojad - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• kobczyk - ptak
• derkacz - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• lerka - ptak
• jarzębatka - ptak
• gąsiorek - ptak
• mopek - ssak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• boleń - ryba
• poczwarówka zwężona - bezkręgowiec
• poczwarówka jajowata - bezkręgowiec
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• obuwik pospolity

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Jednostki administracyjne:

• Solec nad Wisłą (lipski, woj. mazowieckie)
• Lipsko (lipski, woj. mazowieckie)
• Bałtów (ostrowiecki, woj. świętokrzyskie)
• Ćmielów (ostrowiecki, woj. świętokrzyskie)
• Ostrowiec świętokrzyski (ostrowiecki, woj. świętokrzyskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska