Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Trzciana

Kod obszaru:

PLH180018

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

2285,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar położony jest na terenie Beskidu Niskiego nieopodal drogi Dukla - Barwinek. Obejmuje neogotycką murowaną kaplicę Pustelnię Św. Jana z Dukli położoną na wzgórzu Zaśpit i otaczające ją lasy. Samotny budynek świątyni położony jest na zboczu stromej góry, otoczony jest lasem mieszanym. Budynek jest kamienny, strych kryty blachą. Na terenie obszaru znajduje się też 8 jaskiń o łącznej długości 25 m. Są to formy pseudokrasowe o genezie erozyjno-wietrzeniowej. Występują w obrębie skałek zbudowanych z piaskowców z Mszanki. Największe jest Schronisko w Trzcianie VIII o długości 7 m.
Ostoję stanowi nieużytkowany strych kamiennego kościoła w którym schronienie znalazła kolonia rozrodcza dwóch gatunków nietoperzy znajdujących się w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej: nocka dużego (58 osobników) oraz podkowca małego (50 osobników).
Nocek duży, czyli nietoperz należący do rodziny mroczkowatych, jest jednym z największych występujących w Polsce. Ubarwienie futerka jest na grzbiecie szarobrązowe, na brzuchu zaś białe. Jest to gatunek nietoperza, który stosunkowo łatwo jest odróżnić od innych gatunków: jest on największy, posiada stosunkowo duże uszy, oraz biały brzuch.
Nietoperz ten zamieszkuje rejony skaliste oraz osiedla ludzkie. W Polsce granica zwartego zasięgu przebiega wzdłuż linii Przemyśl-Koszalin. Na północ od tej granicy znane są nieliczne stanowiska, najczęściej są to pojedyncze osobniki (wyjątek stanowią kolenie rozrodcze w Gdańsku i jego okolicach).
W okresie letnim (od kwietnia do września), samice grupują się w tak zwanych koloniach rozrodczych. Kolonie takie często zlokalizowane są na strychach (o dużej powierzchni i nieodwiedzanych przez człowieka) domów, zamków i kościołów, sporadycznie kolonię taką spotkać można w jaskiniach lub dużych podziemiach. Wielkość takiej koloni zwykle wynosi od kilkudziesięciu do kilkuset samic (liczba samic w największych polskich koloniach osiąga nawet do 2000 osobników płci żeńskiej). Młode pojawiają się najczęściej w czerwcu. Oseski takie rodzą się całkowicie nagie i ślepe, a samodzielność osiągają po 2-3 miesiącach.
Samce mogą przebywać w bardzo różnych miejscach (np. szczelinach pod mostami, różnych podziemiach, sporadycznie w budkach lęgowych).
Zimę ssaki te spędzają w jaskiniach oraz dużych sztucznych podziemiach (forty, sztolnie). Sporadycznie miejscami zimowania są małe obiekty, tj. studnie czy małe piwnice. Pojedyncze osobniki (najczęściej samce) przebywają tutaj w okresie wiosennym i letnim, jednak aby zapaść w stan hibernacji pojawiają się (pojedynczo lub gromadnie) dopiero w październiku. Zimowanie trwa do końca marca lub początku kwietnia. Jest to gatunek wykonujący średniodystansowe wędrówki pomiędzy kwaterami letnimi i zimowymi (największy udokumentowany przelot wynosi 253 km).
Nocki duże, w odróżnieniu od innych nietoperzy, nie są ukryte w szczelinach, ale wiszą na ścianach kryjówki.
Gatunek ten prowadzi nocny tryb życia. W okresie, gdy nie zapada w stan hibernacji, wylatuje na łowy dość późno po zachodzie słońca. Głównym pożywieniem tych ssaków są drobne bezkręgowce (chrabąszcze, biegacze, komarnice, większe ćmy i motyle, pluskwiaki, błonkówki i pająki). Sposób polowania jest nieco odmienny niż pozostałych gatunków nietoperzy – nocki duże chwytają większość swoich ofiar nie w locie, lecz na ziemi. Często żerowiskiem są obrzeża lasów, rzadziej polują na otwartych przestrzeniach.
Udokumentowany, najstarszy osobnik tego gatunku żył 12 lat i 8 miesięcy.
Gatunek ten chroniony jest zarówno prawem krajowym jak i konwencjami międzynarodowymi: Konwencją Berneńską, Bońską, Dyrektywą Siedliskową. Umieszczony został on ponadto w czerwonej księdze zwierząt jako gatunek o statusie zagrożony oraz na czerwonej liście IUCN – kat. VU (ang. vulnerable – narażony).
Podkowiec mały jest nietoperzem należącym do rzadko reprezentowanej w naszym kraju rodziny podkowcowatych (jedyny z przedstawicieli tej rodziny stale u nas występujący), jest jednocześnie jednym z najmniejszych nietoperzy występujących w Polsce (oraz najmniejszym europejskim podkowcem). Jego futerko na grzbiecie ma kolor jasnobrązowy, na stronie brzusznej natomiast jaśniejsze (szarawe), szpiczaste uszy i pyszczek są jasne. Cechą charakterystyczną (od której pochodzi nazwa rodzajowa podkowców) jest narośl w kształcie podkowy wokół nozdrzy.
W Polsce zarejestrowano jedynie kilkadziesiąt stanowisk podkowca małego.
Nietoperze należące do tej rodziny odróżnia sposób wydawania ultradźwięków. Ultradźwięki wydają one przez nos, co sprawia że ta część ich ciała przyjmuje charakterystyczny wygląd. Podczas snu i odpoczynku nietoperze te otulają ciało skrzydłami tak szczelnie, że ma zewnątrz mogą wystawać mu tylko wąsy (jest to cecha charakterystyczna dla podkowcowatych; sporadycznie niektóre osobniki gacka i nocka dużego mogą również w trakcie hibernacji owijać ciało skrzydłami, jednak zakrywają błonami jedynie brzuszną część ciała).
W odróżnieniu od pozostałych polskich nietoperzy, odpoczywających przyciśnięte do podłoża (lub wzajemnie do siebie), nietoperze te śpią podwieszone do stropu lub na występach ścian, zazwyczaj w pewnej odległości od siebie (za wyjątkiem okresu gdy samice skupiają się w ciasne grupy podczas przychodzenia na świat młodych). Nietoperze te jednak nigdy nie wciskają się w szczeliny.
Siedliskiem tych ssaków są głównie tereny skaliste i leśne. Pożywienie stanowią dla niego głównie drobne owady i pająki. Żeruje wśród zarośli, często blisko zbiorników wodnych, chwytając pożywnie w podczas lotu, lub zbierając pokarm z pni drzew lub powierzchni skał.
Gatunek ten chroniony jest zarówno prawem krajowym jak i konwencjami międzynarodowymi: Konwencją Berneńską, Bońską, Dyrektywą Siedliskową. Umieszczony został on ponadto w czerwonej księdze zwierząt jako gatunek o statusie zagrożony oraz na czerwonej liście IUCN – kat. VU (ang. vulnerable – narażony).

Dane zaktualizowano w 2009 r.

Opis turystyczny:

Ostoja zlokalizowana jest na terenie Beskidu Małego. Znajdująca się w odległości około 1,5 km miejscowość Trzciana położona jest na drodze Dukla – Barwinek. Pustelnia św. Jana z Dukli założona w 1769 r., z fundacji Marii Amalii z Bruhlów Mniszchowej, znajduje się na wzgórzu Zaśpit (dawniej zwane Korodół). Zgodnie z legendą fundatorce Dukli św. Jan objawił się we śnie, w którym polecił jej wybudowanie w miejscu swojej pustelni kaplicę. Ta murowana kaplica niestety nie oparła się pożarowi, który miał miejsce w 1883 r. W jej miejsce w 1887 r. z fundacji Cezarego Męcińskiego wzniesiono drewnianą kaplicę. Obecna kaplica, wzniesiona na początku XX w. jest trzecią w historii tego miejsca, a zbudowana została w latach 1906-1908 staraniem gwardiana bernardynów dukielskich Ambrożego Ligasa. W kaplicy znajduje się namalowana przez Władysława Lisowskiego polichromia przedstawiająca życie bł. Jana. Obok świątyni wybudowany został drewniany dom rekreacyjny (tzw. dom pustelnika) oraz taras ze sztuczną grotą w którym znajduje się źródełko. Jego wodzie przypisywana jest szczególna moc. Na ścieżkach wokół świątyni rozmieszczone są kapliczki Drogi Krzyżowej. W 2000 i 2005 r. zostały przeprowadzone prace zabezpieczające osuwisko przy budynku, na górze Zaśpit.
W Zyndranowej koło Tyławy warto odwiedzić Muzeum – Skansen Kultury Łemkowskiej, w którym można podziwiać zabytkowe obiekty z końca XIX i początków XX wieku. Na terenie Beskidu Niskiego w wielu wsiach możemy zobaczyć drewniane cerkwie m.in. w Wisłoku Wielkim, Daniowej, Chórowej i Krępej. W niedalekiej Bóbrce znajduje się ciekawe Muzeum Przemysłu Naftowego im. Ignacego Łukasiewicza, w którym znajduje się wiele zabytkowych urządzeń służących do wydobycia ropy, oryginalne szyby naftowe z XIX wieku oraz czynne do dziś otwory ropne. Przez Beskid Niski przebiega wiele znakowanych szlaków turystycznych umożliwiających poznanie uroków tych terenów. Przebiega tędy również kilka szlaków rowerowych, w tym specjalne szlaki dla rowerów górskich. W okolicach Dukli wyznaczonych jest również kilka ścieżek przyrodniczych m.in. ścieżka "Do złotej studzienki" – słynnego źródła i miejsca kultu św. Jana z Dukli. W Dukli odbywa się wiele imprez kulturalnych m.in. Sobótkowe Spotkania z Folklorem, Podkarpackie Prezentacje Regionalnych Obrzędów Sobótkowych, Międzynarodowy Przegląd Chórów Kościelnych i Cerkiewnych oraz Targi Rzemiosła i Rękodzieła Artystycznego. W niedalekich Jasliskach w lutym odbywa się Bieg Narciarski o Puchar Burmistrza Gminy Dukla. Dalsze informacje można uzyskać w Centrum Informacji Turystycznej w Dukli lub w Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Urzędzie Gminy Komańcza.

Dojazd i Noclegi:
Rowerem lub samochodem: dobrze oznakowany zjazd z głównej drogi Dukla - Barwinek w miejscowości Trzciana. Około 1,5 kilometra przez las do dużego parkingu, z którego około 300 metrów pieszo do kaplicy.

Rowerem lub pieszo: przy pustelni przebiega czerwony Główny Szlak Beskidzki z Hyrowej na Cergową. Również przy pustelni rozpoczyna się zielony, znakowany szlak turystyczny do Barwinka przez Zyndranową.

Można dojechać komunikacją PKS z Jasła i Krosna. Najbliższa stacja PKP znajduje się w Targowiskach (oddalonych o około 15 km od Dukli) – kilka połączeń pociągiem osobowym z Jasła i Zagórza. W Dukli można przenocować w ośrodku wypoczynkowym lub w schronisku młodzieżowym. W okolicy prosperuje wiele gospodarstw agroturystycznych m.in. w Chyrowej, Kątach, Nowym Żmigrodzie.

Zagrożenia:

Brak poważnych zagrożeń. Remont dachu przeprowadzony w niewłaściwym terminie lub jego uszczelnienie może doprowadzić do ograniczenia liczebności lub eliminacji kolonii rozrodczych.

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• podkowiec mały - ssak
• nocek orzęsiony - ssak
• nocek duży - ssak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie al. Józefa Piłsudskiego 38, 35-001 Rzeszów tel. (017) 785 00 44, faks (017) 852 11 09 e-mail: sekretariat.rzeszow@rdos.gov.pl, www.rzeszow.mos.gov.pl Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra", Poznań

Jednostki administracyjne:

• Dukla (krośnieński (podkarpackie), woj. podkarpackie)