Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Wierzycy

Kod obszaru:

PLH220094

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

4618,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar obejmuję dolinę Wierzycy, o długości około 21 km, na odcinku między jazem w Czarnocińskich Piecach a mostem drogowym w Starogardzie Gdańskim. Rzeka ma charakter podgórski. Koryto rzeczne ma tutaj szerokość do kilkunastu metrów, głęboko wcina się w otaczający teren tworząc wyraźne jary i wąwozy. W odcinkach basenowych doliny występują m.in. torfowiska (w tym - zasadowe) i szuwarowe łąki, w odcinku przełomowym - pasy łęgu nad ciekiem oraz dobrze wykształcone fitocenozy grądu subatlantyckiego na stromych zboczach. Dolina, mimo obecnego w wielu miejscach zagospodarowania przez człowieka (m.in. elektrownia wodna, mosty, użytkowanie leśne i rolnicze) utrzymuje bogactwo szaty roślinnej (zbiorowisk i flory) oraz fauny i cechuje się wysokimi walorami krajobrazowymi. Wierzyca jest stosunkowo niewielką rzeką o bardzo bogatej ichtiofaunie. Na bardzo wysoką różnorodność biologiczną składa się występowanie 12 siedlisk programu Natura 2000 oraz wielu rzadkich, chronionych gatunków, zarówno roślin, m.in. z leńcem bezpodkwiatkowym (była stąd podawana jeszcze w końcu XX w. także skalnica torfowiskowa), jak i zwierząt.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Dojazd koleją i PKS do Starogardu Gdańskiego. Dojazd indywidualny: krajową drogą nr 22 do Starogardu Gdańskiego. Baza noclegowa: liczne miejsca hotelowe w Starogardzie Gdańskim, restauracje, bary, puby i kawiarnie w Starogardzie Gdańskim. Ośrodek wypoczynkowy, położony na przesmyku jeziora Szpęgawsko-Zduńskiego, a przy ośrodku znajduje się pole biwakowe.

Gmina Liniewo

Istnieje duża ilość jezior polodowcowych skupiających się głównie w południowej części gminy, tworząc dogodne warunki turystyczno - rekreacyjne, gdyż otoczone są drzewostanem mieszanym, liściasto - iglastym. Większe skupiska leśne znajdują się w południowej części gminy przy granicy z gminą Stara Kiszewa oraz we wschodniej części, graniczącą z gminą Skarszewy. Teren pocięty jest małymi rzekami, a dominującą rzeką jest "Wietcisa", która wpada za Skarszewami do Wierzycy.

Zabytki:

  • Murowany kościół z XVIII w Garczynie.
  • Pseudogotycki kościół poewangelicki z 1894 r. w Wysinie
  • Kaplica o formach barokowych z 1915 r. w Garczynie
  • Grodzisko wczesnośredniowieczne w Liniewie
  • Zespoły osadnicze w Garczynie i Wysinie
  • Zespoły dworsko parkowe w Garczynie i Orlu

Gmina Skarszewy

  • Zamek Joannitów z 1305 r. - obecnie siedziba Gminnego Ośrodka Kultury w Skarszewach;
  • gotycki kościół farny p.w.św. Michała Archanioła z XV w. w Skarszewach z zachowanym barokowym wyposażeniem;
  • drewniany kościół w Szczodrowie z XV - XVI w.;
  • średniowieczny układ urbanistyczny starego miasta z zabytkowymi kamieniczkami z XVII i XVIII w. oraz fragmenty kamiennych murów obronnych z XIV wieku w Skarszewach;
  • późnogotycki kościół w Obozinie;
  • barokowy kościół w Godziszewie;
  • barokowy kościół p.w. w. Apostołów Piotra i Pawła w Pogódkach;
  • poewangelicki kościół p.w.św. Maksymiliana z XIX w.;
  • zespoły dworsko-parkowe z zabudowaniami folwarcznymi w Bolesławowie, Bączku, Mirowie, Szczodrowie, Pogódkach, Nowym Wiecu i Obozinie.

Ciekawostki przyrodnicze:

  • rezerwat przyrody Brzęczek obejmujący 26 ha. terenów leśnych z jeziorem Brzęczek;
  • obszary chronionego krajobrazu doliny Wierzycy i Wietcisy na pograniczu Pojezierza Kaszubskiego i Starogardzkiego;
  • 27 pomników przyrody występujących na terenie całej gminy;
  • głaz narzutowy "Babunia" leżący niedaleko leśniczówki Jastrzębiec;
  • Panina Góra 182,2 m. n. p. m. jeden z najwyższych punktów widokowych na Kociewiu.

Gmina Starogard Gdański

Na terenie gminy znajduje się szereg zespołów dworsko-parkowych np. w Rokocinie, Szpęgawsku, Kręgu, Nowej Wsi Rzecznej, Sucuminie oraz ciekawe obiekty kultury sakralnej np. w Jabłowie, Sucuminie, Kręgu, Klonówce, Kokoszkowach. W parkach przeważa stary drzewostan mieszany, w którym obwody niektórych pni sięgają 7 metrów. Oprócz drzew rodzimych spotyka się także np. świerk sitkajski w odmianach srebrzystych, limbę, sosnę czarną, klony srebrzyste, kasztanowiec czerwony, wiąz angielski.

Warto zobaczyć:

  • Kamienno-ceglany kościół św. Barbary z XIV w. w Kokoszkowach,
  • Kościół św. Katarzyny z XIV w. z parkiem podworskim w Klonówce
  • Secesyjny pałac z XIX w. z parkiem w Owidzu
  • Zespoły pałacowo-parkowe z XIX w. w Rokocinie i Nowej Wsi
  • Kościół oraz pałac z parkiem i aleją lipową w Kręgu
  • Pałac z XIX w. z fragmentem starego parku w Sucuminie
  • Elektrownie wodne na rzece Wierzycy w Nowej Wsi, Owidzu i Kolinczu
  • Miejsce masowych egzekucji z czasów okupacji hitlerowskiej w Lesie Szpęgawskim

Stałą opieką otoczone są pomniki przyrody w miejscowościach: Sumin - sosna koreańska wiek 130 lat, dąb 130 lat Szpęgawsk - grupa pięciu dębów nad jeziorem Szpęgawskim wiek 260 lat.

Przykładowe szlaki:

  • trasa rowerowa: Starogard Gdański - Rokocin (XVIII-wieczny pałac) - Sumin (grób Franciszka Pelplińskiego - Kociewskiego Drzymały, stuletni pałac obecnie użytkowany przez szkołę, park i neobarokowy kościół wybudowany w latach 1926 -27; Jezioro Sumińskie) - Sucumin (XIX-wieczny pałac w stylu secesyjnym) - Nowa Wieś Rzeczna (elektorownia wodna na Piesienicy, park leśny).
  • Starogard Gdański (cmentarz wojskowy z XVIII w.) - Szpęgawsk (w lesie masowe groby ofiar hitlerowskich, we wsi: pałac stylowy z pierwszej połowy XIX wieku - dziś Dom Pomocy Społecznej, z dużym parkiem i jeziorem, XIX-wieczny dom z pozostałościami fundamentów po kościele zniszczonym w okresie wojen szwedzkich w latach 1626-1635) - Zduny (ośrodek wypoczynkowy, położony na przesmyku jeziora Szpęgawsko - Zduńskiego) - powrót PKSem do Starogardu.
  • Szlak między jeziorami Ocypel a Kasparus
  • Szlak ze Swarożyna do Szpęgawska (min.: rezerwat przyrody „Dęby nad Jeziorem Zduńskim” z 300-letnimi drzewami pomnikowymi, pole namiotowe koło Jeziora Zduńskiego, grodzisko z VII - IX wieku, uroczysko leśne, inaczej zwane biwakiem cesarskim z przełomu XIX i XX w., ośrodek wypoczynkowy, pole namiotowe i kąpielisko pomiędzy Jeziorami Zduńskim i Szpęgawskim, Szpęgawsk: pozostałości fundamentów po kościele zniszczonym w okresie wojen szwedzkich w latach 1626 -1635, klasyczny pałac z pierwszej połowy XIX w. (dzisiaj Dom Pomocy Społecznej). Ze Szpęgawska powrót PKSem.
  • Szlak rowerowy po obrzeżach Starogardu Gdańskiego (min.: Kokoszkowe a tam XIV-wieczny kościół pw. św. Barbary, dalej Jezioro Jamertal (tu stał filmowy Spychów Juranda z ekranizacji Aleksandra Forda "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicz, dalej polana z samotnym drzewem na którym powiesił się oprawca Juranda).
  • Z Miradowa do Borzechowa (na trasie: między jeziorami Raduńskim i Grygorek półkoliste wały pozostałe po grodzie z VII w. - góra zamkowa, ogród dendrologiczny w Wirtach, liczne ośrodki wypoczynkowe w Borzychowie).

Obszar gminy ma doskonałe warunki do wypoczynku w lesie i nad wodą, możliwe spływy kajakowe Wierzycą.

Zagrożenia:

  • zabudowa hydrotechniczna rzeki
  • planowana budowa elektrowni wodnej
  • plany regulacji rzek
  • zanieczyszczenia wody
  • intensywna gospodarka leśna i rolna
  • chemizacja
  • zabudowa przy krawędzi doliny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)
• ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• brzanka - ryba
• głowacz białopłetwy - ryba
• bocian biały - ptak
• kania ruda - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• gąsiorek - ptak
• minóg strumieniowy - ryba
• różanka - ryba
• piskorz - ryba
• koza - ryba

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• leniec bezpodkwiatowy

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku, ul. Chmielna 54/57, 80-748 Gdańsk, tel.: (58) 68 36 800, http://www.gdansk.rdos.gov.pl, e-mail: wsr@gdansk.uw.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Informator turystyczny http://www.turysta.com.pl/
  • Informacja turystyczna http://www.it-pomorze.pl/

Jednostki administracyjne:

• Starogard Gdański (starogardzki, woj. pomorskie)
• Starogard Gdański m. (starogardzki, woj. pomorskie)
• Skarszewy (starogardzki, woj. pomorskie)
• Liniewo (kościerski, woj. pomorskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Klubu Przyrodników - SDF pobrany ze strony internetowej Klubu Przyrodników