Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Łobżonki

Kod obszaru:

PLH300040

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

5894,4 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar chroni rzekę Łobżonkę wraz z fragmentami dopływów - Lubczą i Orlą oraz tereny do nich przyległe, stanowiąc jeden z najcenniejszych obszarów przyrodniczych na Krajnie (Pojezierzu Krajeńskim). Osią obszaru jest około 60 kilometrowa dolina rzeki Łobżonki od okolic Białobłocia i Lutówka aż po dolinę rzeki Noteć (poniżej Osieka n/Not). W rzekach dominuje żwirowo-piaszczysty charakter dna i szybki nurt nawiązujący do rzek podgórskich. Ostoję wyróżnia obecność bogatych florystycznie, właściwie wykształconych grądów w odmianie krajeńskiej oraz znaczne powierzchnie ekstensywnie użytkowanych łąk. Cechą ostoi jest bogactwo w siedliska i gatunki z załączników I i II Dyrektywy Rady 92/43/EWG oraz rola korytarza ekologicznego o znaczeniu ponadregionalnym. Obszar jest szczególnie istotny dla ochrony żyznych postaci lasów, zwłaszcza grądów środkowoeuropejskich. W obszarze znajdują się także żyzne buczyny pomorskie. Rzeki znajdujące się na terenie obszaru w różnych fragmentach zawierają siedliska charakterystyczne dla tzw. rzek włosiennicznikowych. W dolinach rzek najbardziej znamienne są łąki o zwykle ekstensywnej formie użytkowania. W ich obrębie, poza rzadkimi elementami flory, występuje motyl czerwończyk nieparek (Lycaena dispar) oraz związana z rzekami ważka trzepla zielona (Ophiogomphus cecilia). Rzeki przepływają przez kilka jezior eutroficznych, a Łobżonce towarzyszą niewielkie starorzecza. Znamienne są również dobrze zachowane i zróżnicowane łęgi olszowe. Na zboczach dolin rzecznych występują niekiedy murawy kserotermiczne.

Istotną rolę siedliskotwórczą pełnią ekosystemy torfowisk mszarnych, borów i brzezin bagiennych, jak i jezior dystroficznych. W ekosystemach tych występuje szereg gatunków zagrożonych i/lub chronionych w skali kraju oraz rzadkich w regionie. W dolinach rzek, bądź w strefach brzegowych niektórych jezior ramienicowych, można znaleźć torfowiska nakredowe i młaki, w obrębie których występują storczyk lipiennika i mech sierpowiec błyszczący.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Łóbżonka płynie wzdłuż granicy województw kujawsko - pomorskiego i wielkopolskiego obejmując jezioro w województwie kujawsko – pomorskim koło miejscowości Lutówko (powiat Sępolno Krajeńskie), a także fragment województwa wielkopolskiego - prawie aż do jej ujścia do Noteci (powiat Piła). Do obszaru można dojechać autobusami PKS, komunikacją prywatną lub koleją linii Złotów – Więcbork do stacji Dorotowo. Do miejscowości Wyrzysk prowadzi droga nr 10 Bydgoszcz – Pila. Teren ostoi jest bardzo atrakcyjny pod względem walorów przyrodniczych – dolina biegnie wśród kompleksów jezior i lasów. Znajduje się tu wiele gospodarstw agroturystycznych, liczne pola namiotowe. Baza noclegowa i gastronomiczna zróżnicowana ze względu na rozległość obszaru.

Gmina Sępolno Krajeńskie: jej nazwa miasta pochodzi od prasłowiańskiego wyrazu sąpolbje (forma zrekonstruowana, brak potwierdzenia w źródłach) = 'styk kilku pól, okolica równinna', pierwotnie Sępólno było położone w dolinie nadjeziornej i nadrzecznej, a z czasem rozwijało się na wysokim brzegu jeziora i rzeki. Nazwa rzeki Sępolna zanotowana została w 1345 roku (Sampolna). Krajna jest nazwą topograficzną oznaczającą obszar peryferyjny, z brzegu - na skraju. Osadnicy wielkopolscy, czyli Polanie, tak określili ten ich kolonijny teren, ziemię leżącą na skraju Wielkopolski.

  • Sępolno Krajeńskie -budynek starostwa 1929 rok kościół Parafialny p.w. Św. Bartłomieja z przełomu XVIII/XIX w.
  • Komierowo – Zespół Pałacowo – Parkowy z XIX/XX w. oraz park
  • Nadleśnictwo Lutówko – rezerwaty przyrody
  • Skarpa – Zespół dworsko-parkowy zbudowany około połowy XIX w. i rozbudowany na początku XX w. Kaplica z 1930 roku.
  • Trzciany – Zespół Dworski wraz z XIX wiecznym parkiem
  • Wałdowo – Kościół Parafialny p.w. Św. Mateusza (Kościół mur., 1621 (najstarszy kościół w gm. Sępólno Kraj.) – plebania wraz z kapliczką – początek XIX w.
  • Wałdówko – Dwór z XIX w., młyn XIX w.
  • Zboże – Dwór wybudowany w 1890 roku. Wokół resztki parku krajobrazowego z XIX w.

W gminie Więcbork warto zobaczyć:

  • Więcbork - Kościół Parafialny wybudowany w latach 1772 – 1778. Wnętrze rokokowo – klasycystyczne z XVIII w.
  • Runowo Krajeńskie - Zespół Pałacowo – Parkowy – pałac eklektyczny z XIX w., kościół parafialny mur. 1606 – 1607, zespół leśniczówki ok. 1900, organistówka z końca XVIII w.
  • Sypniewo – Zespół Pałacowo – Parkowy zbudowany w 1850 w stylu eklektycznym. Park krajobrazowy wokół z bogatym drzewostanem i stawami. Kościół Parafialny z 1781 roku o konstrukcji szachulcowej z wystrojem barokowym, kaplica grobowa na cmentarzu grzebalnym mur. Ok. 1900.
  • Runowo Młyn – Pałac myśliwski znany z pobytu prezydenta RP Ignacego Mościckiego w latach 30-stych.
  • Suchorączek – zespół pałacowy o cechach neoklasycystycznych – jego początki sięgają 1853 roku.
  • Witunia – skansen pszczelarski „Pasieka Krajeńska” Haliny i Józefa Bondarczyków.
  • Zakrzewska Osada – Stanowisko archeologiczne cmentarzysko sprzed 2500 lat i osada sprzed ok. 5000 lat. Badania od kilku lat prowadzi Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy.

Jednym z cenniejszych zabytków na terenie gminy Lipka jest kościół we wsi Batorowo, wybudowany w 1786 roku. Szachulcowy kościółek wyróżnia się hełmem na wieży w barokowym stylu, z ołtarzem i amboną w stylu rokoko. Ciekawostką jest położone pomiędzy Małym Buczkiem a Wielkim Buczkiem grodzisko. Grodzisko wznosi się nad samą rzeką na wysuniętym cyplu, które ma kształt trójkąta nieomal równoramiennego, o jednym zaokrąglonym ostrzu skierowanym na północny zachód. Jego powstanie datuje się na wczesne średniowiecze.

Zagrożenia:

  • Zaburzenia naturalne i antropogeniczne związane z destabilizacją warunków hydrologicznych siedlisk hydrogenicznych. Występujące tu łąki wykazują znaczne cechy odwodnienia i degeneracji związanej z zaprzestaniem lub nieregularnością ich użytkowania po roku 1990. Na części z nich (także na siedliskach ciepłolubnych), obserwuje zaawansowany proces zarastania. Ekosystemy te wymagają opracowania kompleksowego programu rewitalizacji poprzez właściwe użytkowanie.
  • Dominacja ryb karpiowatych nad rybami drapieżnymi, co sprzyja rozwojowi fitoplanktonu i prowadzi między innymi do ograniczenia siedlisk ramienic.
  • Drobne zbiorniki wodne na obszarach leśnych, często o charakterze dystroficznym, są zwykle wykorzystywane wędkarsko (zarybiane m.in. karpiem Cyprinus carpio, być może także wapnowane!), co prowadzi do zaburzenia funkcjonowania tych ekosystemów, procesu często niemożliwego do zahamowania.
  • Niezbędny jest monitoring składu i struktury ichtiofauny rzek, jezior ramienicowych i dystroficznych i w przypadku jezior przebudowa ich rybostanu w kierunku dominacji ryb drapieżnych (konieczne zarybienia rybami drapieżnymi i/lub odłów ryb karpiowatych). Należy przy tym wprowadzić zakaz stosowania zanęt. Niezwykle istotnym zagrożeniem dla walorów przyrodniczych obszaru jest zły stan czystości rzek. Największe zagrożenia związane są generalnie z obecnością podwyższonych wartości materii organicznej i substancji biogennych, a także zły stan sanitarny wody (wg danych WIOŚ Poznań za 2005). Tym samym uregulowania wymaga gospodarka wodno-ściekowa w zlewni rzeki Łobżonki. Należy ograniczyć możliwości budowy elektrowni wodnych poza historycznymi miejscami, przy tym zgodnie z prawem, muszą zostać wyposażone w profesjonalne przepławki z rozbudowanymi korytami o zmiennym przepływie wody. Rozwój turystyki kajakowej wymaga inwestycji w infrastrukturę turystyczną zlokalizowaną punktowo oraz zachowania rygorów i obostrzeń sanitarnych i zaśmiecania rzeki. Sam przepływ kajaków nie stanowi istotnego zagrożenia dla ekosystemu rzecznego.
  • Obszary leśne w większości podlegają gospodarce prowadzonej przez Lasy Państwowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na zgodność wprowadzanych drzewostanów z siedliskiem, zachowaniem właściwego udziału starodrzewia oraz ochronę rzadkich i zagrożonych, także regionalnie, siedlisk leśnych. Spontaniczne pojawianie się, a czasami świadome wprowadzanie, obcych ekologicznie i geograficznie gatunków roślin, w tym gatunków drzewiastych (np. dąb czerwony Querqus rubra, świerk Picea abies). Niektóre z nich wykazują silne tendencje do ekspansji, co stanowić może poważne zagrożenie dla rodzimej roślinności.
  • Ważnymi zagrożeniami są także inwestycje przemysłowe (powstawanie zakładów) i zabudowa mieszkaniowa w niewielkim oddaleniu od rzeki, a także wzrost presji związanych wydeptywaniem roślinności brzegowej.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Dolina Łobżonki i Bory Kujańskie - rezerwat leśny
• Lutowo - rezerwat leśny
• Gaj Krajeński - rezerwat leśny
• Dęby Krajeńskie - rezerwat leśny
• Buczyna - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• torfowiska nakredowe (Cladietum marisci, Caricetum buxbaumii, Schoenetum nigricantis) *
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• jelonek rogacz - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sierpowiec błyszczący
• lipiennik Loesela

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Informacja turystyczna:

  • Biuro Kujawsko-Pomorskiej Organizacji Turystycznej, tel./fax.: (52) 376 70 19, biuro@k-pot.pl

Jednostki administracyjne:

• Sępólno Krajeńskie (sępoleński, woj. kujawsko-pomorskie)
• Więcbork (sępoleński, woj. kujawsko-pomorskie)
• Lipka (złotowski, woj. wielkopolskie)
• Zakrzewo (złotowski, woj. wielkopolskie)
• Złotów (złotowski, woj. wielkopolskie)
• Łobżenica (pilski, woj. wielkopolskie)
• Wyrzysk (pilski, woj. wielkopolskie)