Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Ostoja Warmińska (dawniej Warmińskie Bociany)

Kod obszaru:

PLB280015

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

145342 ha

Status formalny:
Obszar wyznaczony Rozporządzeniem Ministra Środowiska

Opis przyrodniczy:

Obszar leży na Warmii, w południowej części Niziny Staropruskiej. Teren ostoi pokrywają głównie lasy, łąki, pastwiska i grunty orne. Podstawowym celem, dla którego została utworzona ostoja jest ochrona bociana białego. Jest to gatunek cenny dla ochrony bioróżnorodności w Europie. W Polsce przystępuje do lęgów największa liczba bocianów spośród wszystkich krajów europejskich. W okresie lęgowym ostoję zasiedla około 2% populacji krajowej bociana. Miejscem żerowania bocianów są liczne tu wilgotne łąki i pastwiska oraz odłogi powstałe po rozpadzie Państwowych Gospodarstw Rolnych. W większości wsi na terenie ostoi gnieździ się co najmniej jedna para bocianów. Są jednak wsie, gdzie jest po 10, 20, 30 a nawet 40 gniazd bocianich. Zdarza się również, że we wsiach mieszka więcej bocianów, niż ludzi m.in. w Żywkowie. Występują tu również inni cenni przedstawiciele awifauny m.in. orlik krzykliwy, derkacz i żuraw.

Obszar jest położony w północnej części woj. warmińsko-mazurskiego i ciągnie się pasem długości ok. 115 km i szerokości 10-20 km wzdłuż granicy państwowej z obwodem kalinigradzkim Federacji Rosyjskiej. Na wschodzie obszar sięga jeziora Oświn, na zachodzie zaś - doliny niewielkiej rzeki Gołubej, dopływu Banówki. Środkowa i wschodnia część obszaru leży na Nizinie Staropruskiej, obejmując w całości dwa mezoregiony: Równinę Sępopolską i Wzniesienia Górowskie. Ponad połowa obszaru jest położona na Równinie Sępopolskiej. Równina ta to rodzaj rozległej, bezjeziernej i w znacznej części wylesionej niecki. Deniwelacje pomiędzy jej centralną częścią a brzegami wynosi 40-50m. Przez środek Równiny Sepopolskiej płynie Łyna, która w rejonie granicy państwowej rozlewa się w wydłużone jezioro zaporowe. Inne ważniejsze cieki przecinające Równinę Sepopolską w granicach ostoi to Kanał Mazurski oraz dopływy Łyny: Omęt, Guber i Elma. Jedyne większe jeziora naturalne na terenie ostoi to Jez. Kinkajmskie i Jez. Arklickie. Poza tym występuje tu kilkadziesiąt niewielkich jezior o powierzchni większej od 1 ha a także stawy rybne.Charakterystyczną cechą tego mezoregionu jest występowanie tłustych, czerwonych iłów w niższych partiach terenu. Tereny wyżej położone i niewielkie wzniesienia zbudowane są z gliny zwałowej. Charakterystycznymi glebami w tej części kraju są stanowiące 68% bielice. Gleby brunatne obejmują 17%, a bagienne 9%. Pozostałą część stanowią czarne ziemie i mady. Wzniesienia Górowskie to otoczony obniżeniami cokół morenowy, z kulminacją Góry Zamkowej (216 m n.p.m.). Deniwelacje przekraczają tu 100 m. Jest to teren mocno pofałdowany, w znacznej części zalesiony i poprzecinany licznymi strumieniami płynącymi w dolinach między wzniesieniami. Największym z cieków jest biorąca tu swój początek Wałsza. Obszar ten jest w znacznej części zalesiony, jest tu także kilka jezior, z których największe to Jezioro Głębockie. W lasach na terenie Wniesień Górowskich znajduje się kilkanaście stawów.

Zachodnia część obszaru jest położona już na terenie Pobrzeża Gdańskiego i obejmuje niewielki fragment mezoregionu Nizina Warmińska, o charakterze przypominającym Nizinę Sępopolską i niewielkiej wysokości nad poziomem morza. Nie ma tu jezior, a największymi ciekami w tej części obszaru są rzeka Banówka i Omaza.

Klimat tej części Polski zachowuje swą odrębność w stosunku do pozostałych części kraju. Średnia roczna temperatura na tym terenie wynosi 7 stopni C i jest o 2-3 stopnie niższa od temperatur w pozostałych częściach kraju. Sumy opadów wynoszą ok. 600 mm rocznie. Lasy pokrywają łącznie ok. 25% powierzchni ostoi. W większości są to dobrze zachowane fragmenty grądów, z partiami starodrzewu z ponad 100 letnim drzewostanem. Wzdłuż drobnych cieków ciągną się, lasy łęgowe olszowe lub olszowo-jesionowe z dobrze zachowaną strukturą gatunkową. Na uwagę zasługują też kompleksy leśne borów i brzezin bagiennych, a także liczne torfowiska wysokie stanowiące cenne siedliska chronionych (w skali kraju) gatunków roślin. Pomimo niewielkiej liczby jezior w ostoi jest bardzo wiele śródpolnych i śródleśnych mokradeł, sprzyjających różnorodności biologicznej. Obszar ten ma niewielką gęstość zaludnienia i stale się wyludnia. W jego granicach znajduje się tylko jedno nieduże miasto – Sępopol, na obrzeżach ostoi zaś leżą dwa inne miasta: Bartoszyce i Górowo Iławeckie. Niespełna 10-15 lat temu w tym regionie kraju na większości terenów uprawnych funkcjonowały PGRy. Pozostała część była zagospodarowana przez niewielkie indywidualne gospodarstwa rolne o powierzchni poniżej 10-15 ha. Po rozpadzie PGRów, na objętych przez nie terenach utworzyły się odłogi, będące w pierwszych kilku latach atrakcyjnymi Żerowiskami dla bocianów. Obecnie na części tych terenów (zwłaszcza na Nizinie Sępopolskiej) zaczęły powstawać wielkopowierzchniowe gospodarstwa rolne, nastawione na jeden rodzaj produkcji. Powoduje to powstanie monokultur o dużych powierzchniach. Część odłogowanych obszarów porolnych przejęły Lasy Państwowe, prowadząc na tych terenach zakrojoną na szeroką skalę akcję zalesień, szczególnie na obszarach przyległych do granicy państwowej. W rezultacie, w wielu rejonach o niegdyś otwartym lub mozaikowym krajobrazie powstają monokultury rolne lub leśne, co prowadzi do zagłady niektórych cennych siedlisk, a w konsekwencji do zmniejszenia różnorodności krajobrazowej i gatunkowej tych terenów.

"Ostoja Warmińska" została zaproponowana jako obszar Natura 2000 przede wszystkim dla ochrony jednego gatunku - bociana białego, który osiąga tu największą liczebność i największe zagęszczenie w kraju. Jest to jednak również bardzo ważna ostoja dla wielu innych gatunków ptaków, występują tu bowiem aż 93 gatunki ptaków waloryzujące obszary Natura 2000 (w tym 81 gatunków lęgowych i prawdopodobnie lęgowych). Jest wśród nich 38 gatunków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej i 15 gatunków z polskiej czerwonej księgi zwierząt.

Za najcenniejsze walory awifaunistyczne "Ostoi Warmińskiej" należy uznać:

  • najliczniejszą w Polsce lokalną populację bociana białego występującego w liczbie ok. 1000 par, w najwyższym w kraju zagęszczeniu 71 par na 100 km2,
  • liczną populację lęgową dwu innych rzadkich w kraju gatunków - orlika krzykliwego i żurawia,
  • potwierdzone gniazdowanie dwu skrajnie nielicznych w kraju gatunków: gadożera i łabędzia krzykliwego,
  • gniazdowanie innych nielicznych w kraju gatunków: bąka, bociana czarnego, gągoła, bielika, błotniaka łąkowego, puchacza, zielonki, dzięcioła białogrzbietego i wąsatki,
  • możliwe gniazdowanie skrajnie nielicznego w kraju orlika grubodziobego,
  • możliwe gniazdowanie kolejnych bardzo rzadkich gatunków: podgorzałki, gęgawy, kani rudej, kani czarnej, rybołowa, kropiatki, puszczyka uralskiego, włochatki, kulika wielkiego, rybitwy białoskrzydłej, dzięcioła trójpalczastego i dzięcioła białoszyjego,
  • gniazdowanie lokalnie rzadkich gatunków jak: zausznik, rycyk i dudek,
  • dość liczną populację lęgową takich gatunków waloryzujących jak derkacz, przepiórka i gąsiorek.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Ostoja znajduje się w północno - wschodniej Polsce i od północy graniczy z Obwodem Kalingradzki. Na południowych obrzeżach ostoi znajduje się kilka większych miejscowości: Górowo Iławeckie, Bartoszyce i Węgorzewo. W obrębie ostoi jedyne duże miasto to Sępopol. Najlepiej dotrzeć tam komunikacją PKS: do Bartoszyc i Węgorzowa - z Olsztyna, Warszawy i Gdańska, natomiast do Górowa Iławeckiego - z Olsztyna. Najbliższe stacje PKP znajdują się w Pieniężnie i Korszach. Na nocleg można zatrzymać się: w Węgorzewie - w jednym z wielu pensjonatów, pokojów gościnnych i hoteli, w Bartoszycach - w jednym z kilku hoteli lub kwater prywatnych. W miejscowościach tych jest również wiele barów i restauracji. Na terenie ostoi i w jej okolicach znajduje się również wiele gospodarstw agroturystycznych m.in. w Górowie Iławieckim, Żywkowie, Nowej Wsi Iławieckiej, Pareżkach. Głównymi atrakcjami turystycznymi tego terenu są zamki m.in.: zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim,

Zamek krzyżacki w Barcianach – wzniesiony został w XIV w., Wyspa na jeziorze Arklickim (– nawodna osada, wybudowana około VI w. p.n.e. przez ludność tzw. Kultury kurhanów zachodnio-bałtyjskich), oraz zamek krzyżacki w Węgorzewie. Do Węgorzowa warto się wybrać na Międzynarodowy Jarmark Folkloru lub Międzynarodowy Festiwal Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych Mniejszości Narodowych.

Na terenie ostoi i w okolicach znajduje się wiele szlaków pieszych i rowerowych. Można się wybrać na wycieczkę Warmińsko-Mazurskim Szlakiem Bocianim, który rozciąga się na terenach gmin: Górowa Iławeckiego, Bartoszyc, Sępopola, Barcian i Srokowa. W najbliższej okolicy Braniewa przebiegają następujące szlaki turystyczne:

  • Szlak Czerwony Pieszy tzw. " Kopernikowski"
  • Dalekobieżny Szlak E-9 Pieszy - początek szlaku ma miejsce w Braniewie na dworcu PKP ( ul. Dworcowa) prowadzi wzdłuż wybrzeża Bałtyku przez miejscowości : Elbląg, Gdańsk, Hel, Świnoujście i dalej wybrzeżem Morza Północnego i Atlantyku do Francji.
  • Szlak Rowerowy -Trasa Hanzeatycka
  • Szlaki wodne Zalewu Wiślanego

W gminie Górowo Iławeckie, w Pieszkowie koniecznie obejrzeć trzeba fermę strusi afrykańskich. Tereny gminy to także prawdziwy raj dla eksploratorów. W Dzikowie poszukiwano zaginionej Bursztynowej Komnaty, a na swojego odkrywcę czeka jeszcze Tajemnicza Góra (210 m) w Pareżkach. Największą atrakcją gminy jest Centrum Bociana Białego w Żywkowie. W najliczniejszym skupisku tych ptaków w Europie, od marca do września żyje około 200 bocianów!

Zagrożenia:

Głównym zagrożeniem dla ostoi jest zaniechanie ekstensywnego rolnictwa i porzucenia rolniczego użytkowania ziemi. Prowadzi to do sukcesji roślinności i zaniku miejsc żerowania bocianów. Z drugiej strony równie niebezpieczny jest rozwój intensywnego rolnictwa, który powoduje utratę wielu siedlisk, zwłaszcza podmokłych i powstanie na dużych powierzchniach terenu monokultur(unifikacja rolnictwa).

Inne zagrożenia to: zalesienia prowadzone przez Lasy Państwowe, zręby zupełne, osuszanie terenów lasów bagiennych i mokradeł.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Bajory - rezerwat leśny
• Jezioro Martwe - rezerwat leśny
• Kałeckie Błota - rezerwat leśny
• rzeki Banówki - rezerwat leśny
• rzeki Wałszy - rezerwat leśny
• Wzniesień Górowskich - rezerwat leśny
• doliny Elmy - rezerwat leśny
• doliny dolnej Łyny - rezerwat leśny
• doliny rzeki Guber - rezerwat leśny
• Jeziora Oświn - rezerwat leśny

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian biały - ptak
• bąk - ptak
• bocian czarny - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• bielaczek - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania ruda - ptak
• bielik - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• rybołów - ptak
• drzemlik - ptak
• kropiatka - ptak
• zielonka - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• siewka złota - ptak
• batalion - ptak
• łęczak - ptak
• mewa mała - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• rybitwa białowąsa - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• lelek - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• dzięcioł białogrzbiety - ptak
• lerka - ptak
• jarzębatka - ptak
• muchołówka mała - ptak
• gąsiorek - ptak
• dzięcioł białoszyi - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, tel.: (89) 52-32-378, fax.: (89) 52-32-405, sekretariat.olsztyn@rdos.gov.pl, http://olsztyn.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Warmińsko Mazurska Regionalna Organizacja Turystyczna, tel./fax.: (89) 535 35 65, (89) 535 35 66, http://mazury.travel/

Jednostki administracyjne:

• Braniewo (braniewski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Pieniężno (braniewski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Lelkowo (braniewski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Górowo Iławeckie (bartoszycki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Bartoszyce (bartoszycki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Sępopol (bartoszycki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Barciany (kętrzyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Srokowo (kętrzyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Górowo Iławeckie m. (bartoszycki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Korsze (kętrzyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Płoskinia (braniewski, woj. warmińsko-mazurskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska