Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Ostoja Napiwodzko-Ramucka

Kod obszaru:

PLH280052

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

32612,8 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar Ostoja Napiwodzko-Ramucka obejmuje znaczną część Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej położonej na Pojezierzu Olsztyńskim. Krajobraz tego obszaru, charakteryzujący się urozmaiconą rzeźbą terenu, uformowany został podczas ostatniego zlodowacenia. Dominują tu przede wszystkim równiny sandrowe, urozmaicone licznymi rynnami fluwioglacjalnymi i morenami czołowymi. Na morenach deniwelacje sięgają 50-70 m, a na sandrach do 25 m. Elementem charakterystycznym i unikalnym w skali kraju są przebiegające tu procesy sufozyjne, których efektem są m.in. leje sufozyjne występujące w południowo-zachodniej części kompleksu.

Obszar składa się z 9 enklaw:

A. Dolina Łyny - 14 247, 79 ha,
B. Gim - 2 127,13 ha,
C. Kemno - 474, 94 ha,
D. Kośno - 2 217,76 ha,
E. Dłuzek - 891, 94 ha,
F. Dolina rzeki Czarnej - 1 034, 94 ha,
G. Sołtysek - 120,38 ha,
H. Galwica-Sawica - 9 386,39 ha,
I. Muszaki - 2 230 ha.

W pokryciu terenu dominują lasy oraz wody i siedliska wilgotne: jeziora, torfowiska, bagna. Rosną tu przede wszystkim bory sosnowe, w zagłębieniach terenu zdarzają się lasy mieszane, wilgotne bory i bory bagienne. Grądy, łęgi, olsy i zarośla wierzbowe występują w postaci niewielkich płatów. Na terenie ostoi znajduje się wiele jezior (największe z nich to J. Łańskie - 1070 ha, J. Pluszne - 908 ha, J. Kośno - 552 ha, J. Omulew - 549 ha, J. Mróz - 332 ha), wśród nich przeważają zbiorniki mezo- i eutroficzne.

Duża część ostoi pokryty jest torfowiskami niskimi i przejściowymi. Obszar obejmuje doliny największych rzek Puszczy: Omulwi (w części południowej) i Łyny (w części północnej).

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Ostoja znajduje się na południe od Olsztyna. Na obrzeżach ostoi znajdują się miejscowości: Szczytno, Nidzica, Wielbark, Psym i Jedwabno. Można tu dojechać komunikacją PKS z Olsztyna i Warszawy. Najbliższe stacje PKP znajdują się w Nidzicy i Szczytnie. Na nocleg można się zatrzymać w jednym z hoteli lub pensjonatów w Nidzicy, Psymiu i Szczytnie. W Szczytnie funkcjonuje również Szkolne Schronisko Młodzieżowe. Można również skorzystać z oferty gospodarstw agroturystycznych, które znajdują się m.in. w Likusach, Zimnej Wodzie, Burdągu, Brajnikach i Szkotowie. Znaną wsią letniskową jest Jabłonka, w której można wypocząć w pokojach gościnnych lub ośrodku wypoczynkowym. Ośrodki wypoczynkowe znajdują się również w Kownatkach i Zawadach.

Historia Nidzicy sięga XIV wieku. Wybudowany wówczas zamek był siedzibą administracji krzyżackiej. Jest to największy na Mazurach pokrzyżacki zamek o charakterze rezydencyjno-obronnym. Budowla ta składa się z zamku głównego i przedzamcza. Przestronny dziedziniec otoczony czterema skrzydłami flankują od wschodu dwie wyniosłe wieże. Najbardziej reprezentacyjne pierwsze piętro z kaplicą i refektarzem oprócz oryginalnych sklepień gwiaździstych posiada gotyckie malowidła ścienne. W zamku mieści się: Nidzicki Ośrodek Kultury, Biblioteka Miejska. Muzeum Ziemi Nidzickiej, pracownia rzeźby, galeria malarstwa, restauracja i hotel. W nowoczesnej sali konferencyjno-wystawienniczej organizowane są koncerty, konferencje, wernisaże, bankiety i bale. W czerwcu na zamku w Nidzicy odbywa się corocznie Ogólnopolski Festiwal Fantastyki, na którym popularyzowana jest literatura fantasty oraz organizowane są spotkania z autorami książek i prezentowane są filmy i wystawy. W okolicy ostoi warto także odwiedzić zamek kapituły warmińskiej w Olsztynie. Przez ostoję przebiega kilka szlaków rowerowych m.in. szlak bursztynowy przez Wały i Jabłonkę. Miłośnicy sportów wodnych mogą skorzystać z wielu jezior oraz ze szlaków wodnych: szlak rzek Saski i Sawicy oraz szlaku rzeki Omulew Jedną z najbardziej znanych imprez kulturalnych w okolicy są Dnie i Noce Szczytna, podczas których odbywa się wiele koncertów oraz Ogólnopolski konkurs piosenki im. Krzysztofa Klenczona i Jarmark Jurandowy. W wakacje w Szczytnie odbywa się również Jarmark Mazurski, na którym prezentowane są tradycyjne rzemiosła ludowego Mazur i Kurpii.

Zagrożenia:

Nie przewiduje się większych zagrożeń z tytuły prowadzenia gospodarki leśnej poza potencjalnymi zagrożeniami jak:

  • wprowadzania do drzewostanu gospodarczego gatunków obcych oraz sosny,
  • eksploatacji gospodarczej borów bagiennych i brzeziny bagiennej,
  • przeprowadzania zrębów całkowitych.

W przypadku zbiorowisk nieleśnych głównym zagrożeniem są:

  • sukcesja spontaniczna brzozy i olchy na wszystkich typach torfowisk,
  • melioracje odwadniające,
  • nieprawidłowo przeprowadzone prace hydrotechniczne w ramach programów retencjonowania wody.

Na siedliskach jezior i rzek główne zagrożenia to:

  • wahania poziomu wód powierzchniowych,
  • pogarszające się właściwości fizykochemiczne wody,
  • niekontrolowany wzrost ruchu turystycznego i rekreacyjnego,
  • regulacje biegu rzek i ich zabudowa hydrotechniczna,
  • zabudowa rekreacyjna i mieszkaniowa brzegów rzek i jezior,
  • kłusownictwo.

Siedliska murawowe i łąkowe narażone są przez:

  • spontaniczne sukcesje roślinności drzewiastej,
  • zaniechania użytkowania pasterskiego lub kośnego,
  • celowe zalesiania w ramach PROW,
  • zabudowy mieszkaniowej.

Dla ryb największe zagrożenia stanowią:

  • brak drożności rzek w wyniku ich hydrotechnicznej zabudowy, co uniemożliwia dotarcie do tarlisk,
  • regulacje cieków (likwidacja meandrów, zakoli, zwalisk, wybieranie kruszywa), które prowadzą do likwidacji tarlisk i miejsc przebywania stadiów larwalnych,
  • zanieczyszczenia wód.

Zagrożenia dla gatunków zwierząt lądowych związanych ze środowiskiem wodnym w różnych okresach życia to:

  • zanik miejsc odpowiednich do rozrodu: osuszanie mokradeł, likwidacja starorzeczy i regulacja rzek, zasypywanie lub zanieczyszczanie niewielkich zbiorników wodnych, sypanie wałów ograniczających okresowe wylewy, zasypywanie małych przydomowych sadzawek,
  • fragmentacja krajobrazu i powstawanie barier utrudniających lub uniemożliwiających dyspersję osobników i kolonizowanie nowych zbiorników,
  • w przypadku wydry i bobra także: ubożenie bazy pokarmowej, kłusownictwo, bariery migracyjne,
  • w przypadku kumaka nizinnego i traszki grzebieniastej także: zarybianie drobnych zbiorników wodnych,
  • w przypadku żółwia także: zalesianie położonych w pobliżu zbiorników wodnych nieużytków, na których składa jaja, odłowy osobników do prywatnych hodowli, wędkarstwo i kłusownictwo.

Dla wilka zidentyfikowane zagrożenia to:

  • fragmentacja środowisk, bariery migracyjne i izolacja subpopulacji,
  • konflikty z rolnikami na skutek zabijania przez wilki zwierząt hodowlanych,
  • kłusownictwo (nielegalne odstrzały i wnyki zastawiane na sarny i dziki),
  • wzrost penetracji lasów przez ludzi i rozwój turystyki w miejscach szczególnie ważnych dla bytowania i rozrodu.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Obszar Chronionego Krajobrazu I województwa warmińsko-mazurskiego - rezerwat leśny
• Las Warmiński - rezerwat leśny
• Jezioro Kośno - rezerwat leśny
• Dęby Napiwodzkie - rezerwat leśny
• Galwica - rezerwat leśny
• Małga - rezerwat leśny
• Koniuszanka I - rezerwat leśny
• Koniuszanka II - rezerwat leśny
• Jezioro Orłowo Małe - rezerwat leśny
• źródła Rzeki Łyny im. prof. Romana Kobendzy - rezerwat leśny
• Sołtysek - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum)
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)
• ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) *
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• wilk * - ssak
• wydra - ssak
• bąk - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania czarna - ptak
• kania ruda - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• rybołów - ptak
• kropiatka - ptak
• zielonka - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• puchacz - ptak
• włochatka - ptak
• lelek - ptak
• kraska - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• lerka - ptak
• świergotek polny - ptak
• jarzębatka - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• muchołówka mała - ptak
• gąsiorek - ptak
• ortolan - ptak
• cietrzew (podgatunek kontynentalny) - ptak
• żółw błotny - gad
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• piskorz - ryba
• poczwarówka zwężona - bezkręgowiec
• zalotka większa - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec
• wodniczka - ptak
• dzięcioł białogrzbiety - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• bączek - ptak
• mopek - ssak
• koza - ryba
• różanka - ryba
• minóg strumieniowy - ryba
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sierpowiec błyszczący
• sasanka otwarta
• lipiennik Loesela

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, tel.: (89) 52-32-378, fax.: (89) 52-32-405, sekretariat.olsztyn@rdos.gov.pl, http://olsztyn.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Warmińsko Mazurska Regionalna Organizacja Turystyczna, tel./fax.: (89) 535 35 65, (89) 535 35 66, http://mazury.travel/

Jednostki administracyjne:

• Stawiguda (olsztyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Purda (olsztyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Pasym (szczycieński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Olsztynek (olsztyński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Nidzica (nidzicki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Jedwabno (szczycieński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Szczytno (szczycieński, woj. warmińsko-mazurskie)
• Janowo (nidzicki, woj. warmińsko-mazurskie)
• Wielbark (szczycieński, woj. warmińsko-mazurskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Klubu Przyrodników - SDF pobrany ze strony internetowej Klubu Przyrodników