Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Świętokrzyska Dolina Wisły

Kod obszaru:

PL166

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Powierzchnia:

3930 ha

Status formalny:
Obszar proponowany przez organizacje pozarządowe w ramach listy IBA

Opis przyrodniczy:

Niewielka ostoja rzeczna związana z terasą zalewową Wisły. Rzeka na znacznej długości ma charakter naturalny z ciągami wysp stałych i piaszczystych mielizn. Jedno z najważniejszych w skali kraju lęgowisk rybitwy białoczelnej, rybitwy rzecznej, śmieszki, mewy pospolitej.

Świętokrzyska Dolina Wisty obejmuje 40-kilometrowy odcinek rzeki od ujścia Wisłoki poniżej Połańca do ujścia Koprzywianki tuż przed Sandomierzem. Ostoja jest położona w Kotlinie Sandomierskiej, na Nizinie Nadwiślańskiej. Przez nurt rzeki przebiega granica administracyjna województw świętokrzyskiego i pod- karpackiego.

Ostoja jest terytorialnie ograniczona walem przeciwpowodziowym. Szerokość doliny na całej długości jest zbliżona i wynosi od 1000 do 1 400 m. Szerokość koryta rzeki waha się od 200 do 450 m. Polowa obszaru jest użytkowana rolniczo, w tym głównie łąki kośne, a w dolnej części także sady i rzadziej pola uprawne. Pozostały teren porastają lęgi i zarośla wierzbowe, występują tu też starorzecza. Charakter rzeki nie jest jednorodny. Odcinki z wyspami (zarówno wysokimi, zarośniętymi drzewami i roślinnością zielną, jak i piaszczystymi) występują naprzemiennie z odcinkami uregulowanymi. Jest to pierwszy w biegu Wisły odcinek, gdzie ptaki związane z wyspami i piaszczystymi ławicami znajdują dogodne warunki do lęgów. W okresie wiosennych i letnich powodzi obszar między walami jest zalewany i w lipcu-sierpniu tworzą się tu znaczne koncentracje przelotnych siewek. Ten odcinek Wisły pełni także ważną rolę korytarza migracyjnego, a w okresie jesienno-zimowym spotyka się tu duże liczebności ichtiofagów. Teraz temu zjawisku dodatkowo sprzyjać będzie obecność bardzo głębokich, przez co niezamarzających, zbiorników pokopalnianych w bezpośrednim sąsiedztwie ostoi.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Dojazd PKS lub transportem własnym.

Sandomierz

Turystyka krajoznawcza:

  • Ratusz - zbudowany w XIV w., rozbudowany w XVI w. (attyka)
  • Zamek - wzniesiony w XIV w., na miejscu dawnego grodu, później przebudowany, jest w swojej obecnej postaci wyrazem przemian i nawarstwień historycznych - obecnie siedziba Muzeum Okręgowego.
  • Brama Opatowska - zbudowana w XIV - XVI w. - jedna z najlepiej zachowanych bram miejskich w Polsce. Nieopodal pozostały fragmenty średniowiecznych murów obronnych oraz furta dominikańska tzw. "Ucho Igielne".
  • Kościół św. Jakuba wraz zespołem klasztornym Dominikanów: Zespół Klasztorny Dominikanów przy kościele św. Jakuba - zbudowany w 1226r., późnoromański, zachował typowy układ przestrzenny budowli klasztornej i bogatą dekorację plastyczną z cegły formowanej i glazurowej.
  • Katedra - wzniesiona w XIV w., gotycka, zachowała pierwotny układ przestrzenny i bogatą dekorację rzeźbiarską we wnętrzu. Posiada wyposażenie wewnętrzne z XV - XVII wieku (freski bizantyjsko - ruskie, ołtarze rokokowe, obrazy i rzeźby).
  • Dzwonnica katedralna: Przy ul. Katedralnej stoi dzwonnica barokowa z XVIII w. z okazałym kamiennym portalem. Według średniowiecznego zwyczaju dla upamiętnienia poległych pod Warną, codziennie wieczorem o godz. 21 rozlega się dziewięciokrotne uderzenie dzwonu.
  • Dom Długosza zbudowany w 1476 r. z fundacji słynnego historyka - jeden z najlepiej zachowanych gotyckich domów mieszkalnych. Wewnątrz mieści bogate zbiory Muzeum Diecezjalnego.
  • Kamienice mieszczańskie wokół Rynku Starego Miasta wznoszone od XV w. zachowały w swoich murach wiele cennych detali architektonicznych, świadczących o bogatej przeszłości historycznej tych budynków.
  • Pozostałości klasztoru Dominikanów (drugiego) przy nieistniejącym kościele św. Marii Magdaleny - XVII / XIX w. - obecnie siedziba Urzędu Miejskiego.
  • Zespół kościoła św. Pawła - powstał w XV / XVII w., posiada bogatą dekorację sztukatorską i barokowe wyposażenie we wnętrzu. Kościół ufundowany został w 1226 roku przez biskupa Iwona Odrowąża.
  • Kościół św. Ducha wraz z Zespołem dawnego szpitala św. Ducha - fundowany w 1292 r., wzniesiony w XIV w., przebudowany w XIX. Kościół wraz z przyległymi budynkami szpitala tworzył zespół klasztorny prowadzony przez zakon szpitalników zwany Duchakami.
  • Kościół św. Józefa wraz z zespołem dawnego klasztoru Reformatów wzniesiony w XVII w.Kościół św. Józefa i dawny klasztor reformatów jest najmłodszym z zabytkowych kościołów Sandomierza.
  • Kościół św. Michała wraz z zespołem dawnego klasztoru Benedyktynek - zbudowany w XVII / XVII wieku zachował w niezmienionej postaci barkowe formy.
  • Dawna Synagoga - powstała w XVII / XVIII w. - obecnie siedziba Archiwum Państwowego. Sandomierska gmina żydowska należała w średniowieczu do największych i najważniejszych w Małopolsce. Budynek wzniesiono w XVII w.
  • Collegium Gostomianum - wzniesione na początku XVII w., późnorenesansowe, zachowało pierwotny kształt architektoniczny i funkcję. Jest jedną z najstarszych szkół średnich w Polsce.
  • Pałac Biskupi: wzniesiony w latach 1861-64 z materiałów pochodzących z rozbiórki kościołów Marii Magdaleny i św. Piotra. Klasyczny, zwieńczony niską attyką ma na piętrze podziały pilastrowe oraz fryz z popiersiem w medalionach.
  • Spichlerz zbudowany w XVII w., przebudowany w XIX w., - jedyny zachowany spichlerz sandomierski. U stóp zamku i skarpy Wiślanej stoi jedyny, jaki dotrwał do naszych czasów spichlerz. Niegdyś pod mury tej budowli podchodziła Wisła.

Turystyka aktywna

Szlaki turystyczne piesze

  • Szlak czerwony, Gołoszyce - Piotrowice, 99,0 km.: Gołoszyce PKS - Modliborzyce (3,5 km.) - Rudniki (5,0) - Planta (8,0) - Ujazd PKS (12,5) - Kujawy PKS (15,5) - Konary (20,0) - Górki Klimontowskie PKS (25,5) -Klimontów (28,0) [skrzyżowanie ze szlakiem zielonym] - Pęchów (29,0) - Ossolin (35,0) - Węgrce Szlacheckie(38,0) - Janowice PKS (41,0) - Chobrzany PKS (42,0) - Koprzywnica PKS (50,0) - Sandomierz (67,0) - Góry Pieprzowe (70,0) - Dwikozy PKS (80,0) [połączenie ze szlakiem niebieskim] - Zawichost PKS (93,0) - Piotrowice (99,0).
  • Szlak zielony, Chańcza - Pielaszów, 110 km.: Chańcza PKS - Korytnica PKS (5,0) - Kurozwęki PKS (10,0) - Staszów PKS (17,0) - Golejów (21,0) PKS - Rytwiany (24,0) - Połaniec (40,0) PKS - Ossala (53,0) -Niekrasów (55,0) - Osiek PKS (62,0) - Sulisławice PKS (71,0) - Klimontów PKS (81,0) [skrzyżowanie ze szlakiem czerwonym] - Góry Pęchowskie (86,0) - Goźlice ( 91,0) - Kleczanów (101,0) - Międzygórz (104,0) - Pielaszów PKS (110,0) skrzyżowanie ze szlakiem niebieskim.
  • Szlak niebieski, Gołoszyce - Dwikozy, 50 km: Gołoszyce PKS - Opatów PKS (14,0) - Karwów (21,0) -Malice Kościelne (25,0) - Pielaszów (29,0) [skrzyżowanieze szlakiem zielonym] - Dacharzów (36,0) - Kichary Nowe (46,0) - Dwikozy PKS (50,0) [połączenie ze szlakiem czerwonym].
  • Szlak żółty, szlak doliny Sanu: Sandomierz-Leżajsk 107km: Sandomierz - Trześń - Wrzawy - Czekaj Pniowski -Radomyśl n. Sanem - Rozwadów, Stalowa Wola - Nisko - Ulanów - Krzeszów – Leżajsk
  • Szlak zielony, Sandomierz - Baranów Sandomierski - Nowa Dęba - Majdan Królewski 66,5km

Szlaki turystyczne rowerowe

  • Szlak rowerowy zielony: Sandomierz - Zawisełcze - Koćmierzów - Ostrołęka - Bogoria - Skotnicka - Skotniki - Błonie - Koprzywnica - Beszyce - Skwirzowa - Sulisławice - Bazów - Rybnica - Nawodzice - Szymanowice - Klimontów 40km -Górki Klimontowskie - Ujazd (53km); prowadzi dolinami dwóch rzek Wisły i Koprzywianki, na trasie wspaniałe zabytki: kościół gotycki i dwór z XVIIIw Skotnikach, zespół kościoła i klasztoru cystersów z XII/XIIIw. w Koprzynicy, kościół z XIII w. w Sulisławicach, kościoły z XVII w. w Klimontowie, Pałac w Górkach Klimontowskich, Zamek Krzyżtopór w Ujeździe.
  • Szlaki rowerowe żółte:
    • Sandomierz - Chwałki - Radoszki- Dacharzów - Zagrody - Pęczyny – Dobrocice - Pielaszów -Męczenice - Malice Kościelne – Nikisiałka Mała - Karwów -Wąworków – Opatów(34,1km); na szlaku liczne zabytki, ruiny zamku w Międzygórzui Tudorowie, kolegiata z XIIw. oraz trasa podziemnaw Opatowie. Szlak prowadzi urokliwą doliną Opatówki.
    • Sandomierz (osiedle przy hucie) - Koćmierzów - Wielowieś -Furmany - Trześń - Sandomierz ul. Flisaków. Szlak udostępnia walory krajobrazowe i widokowe panoramy Starego Miasta Sandomierzi doliny Wisły. Szlak prowadzi drogami o małym natężeniu ruchu.
  • Szalki rowerowe niebieskie:
    • Sandomierz - Rynek, ul. Mickiewicza (0,3km), ul. Żeromskiego, ul. Sienkiewicza, ul. Okrzei, ul. Energetyczna, ul. Kwiatkowskiego (2,55km), ul. Milberta, Rzeczyca Sucha (5,50km) Kichary Nowe, skrzyżowanie polnych dróg - Kapliczka z XVIIw. (6,50km), ruiny baszty dawnego folwarku p.p. Benedyktynek z XVIIw. (7,60km),most na rzece Opatówce, Kichary Nowez kapliczką po środku (8,04km), doliną Opatówki do Dwikóz, Doraz-Mściów (15,1km),Kamień Nowy (17,9km), Stacja PKP Metan (18,4km), Kamień Łukawski (19,5km) z tego miejsca możemy podjechać na najwyższe wzniesienie w Górach Pieprzowych - 201m n.p.m. urzekające widoki, z Kamienia Łukawskiego wąwozem do ul .Błonie ul. Przemysłowa (22,3km), ul. Browarna (22,9km), ul. Sokolnickiego, Sandomierz Rynek (23,5km).
    • Sandomierz Rynek- ul. Browarna, most na Wiśle, ul. Mostowa Koćmierzów, Wielowieś, pl. M. Kolumby Białeckiej przed kościołami (7,5 km) zespół klasztoru i kościoła sióstr Dominikanek w Wielowsi, Most na Trześniówce (10,44km), Zabrody, Trześń, most na rzece Trześniówce (17,9km) ul. Flisaków (20,03km) most na Wiśle, ul. Browarna, Stare Miasto(22,20km). Szlak udostępnia walory krajobrazowe i widokowe panoramy Starego Miasta Sandomierzi doliny Wisły. Szlak prowadzi drogami o małym natężeniu ruchu.
    • Sandomierz Rynek, ul. Sokolnickiego, ul. Żeromskiego, ul. Wojska Polskiego, ul. Różana, ul. Sucharzowska ul. Chwałecka, Sucharzów(4,3km), Ocinek, Wysiadłów, Kolnia Lenarczyce (11,5km), Milczany, Kobierniki, Andruszkowie (18km),mostna rzece Koprzywiańce (18,8km), Zawisełcze, ul. Krakowskaw Sandomierzu (22km), ul. Podwale, ul. Mickiewicza, Brama Opatowska (24km). Szlak piękny krajobrazowo, prowadzi drogami o małym natężeniu ruchu.
    • Sandomierz - Solec n. Wisłą. Sandomierz, Ocinek (8km), Kichary, Góry Wysokie, Garbów (rodzinna miejscowość Zawszy Czarnego), Zawichost (21,5km), Zawichost-Trójca (25km), Piotrowice (28km), Linów, Maruszów, Dębno, Biedrzychów, Nowe (40km), Słupia Nadbrzeżna, Mieczysławów, Julianów, Wólka Tarłowska (53km), Tarłów (54,7km), Janów, Zemborzyn, Pawłowice, Sadkowice, Raj, Solec n. Wisłą (74,3km).

Zagrożenia:

Kluczowe zagrożenie w ostoi

  • prace regulacyjne w korycie rzeki, wybieranie piasku i żwiru, likwidacja ławic i wysp oraz budowa kamiennych ostróg.

Inne ważne zagrożenia w ostoi

  • wzrost liczby łodzi silnikowych w ostatnim czasie;
  • biwakowanie na wyspach przez turystów i wędkarzy w okresie lęgowym ptaków;
  • stosowanie pestycydów - intensywne sadownictwo ma negatywny wpływ na mewy, szczególnie w okresie karmienia piskląt;
  • odnotowano przypadki wysypywania śmieci komunalnych do starorzeczy i ich zasypywania gruzem.

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bielaczek - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• bocian czarny - ptak
• czapla biała - ptak
• czapla nadobna - ptak
• derkacz - ptak
• gągoł - ptak
• gąsiorek - ptak
• jarzębatka - ptak
• mewa czarnogłowa - ptak
• podróżniczek - ptak
• rybitwa białoczelna - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybołów - ptak
• rycyk - ptak
• sieweczka obrożna - ptak
• sieweczka rzeczna - ptak
• zimorodek - ptak
• nurogęś - ptak
• kormoran mały - ptak
• brodziec piskliwy - ptak
• mewa śmieszka - ptak
• mewa siwa - ptak
• mewa białogłowa - ptak
• szlachar - ptak
• ostrygojad zwyczajny - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, ul. Szymanowskiego 6, 25-361 Kielce, tel.: (41) 34-35-340, fax: (41) 34-35-343, e-mail: sekretariat@rdos.kielce.pl, www.kielce.rdos.gov.pl

Jednostki administracyjne:

• Łoniów (sandomierski, woj. świętokrzyskie)
• Koprzywnica (sandomierski, woj. świętokrzyskie)
• Samborzec (sandomierski, woj. świętokrzyskie)
• Sandomierz (sandomierski, woj. świętokrzyskie)
• Osiek (staszowski, woj. świętokrzyskie)
• Połaniec (staszowski, woj. świętokrzyskie)
• Tarnobrzeg (Tarnobrzeg, woj. podkarpackie)
• Padew Narodowa (mielecki, woj. podkarpackie)
• Baranów Sandomierski (tarnobrzeski, woj. podkarpackie)
• Borowa (mielecki, woj. podkarpackie)