Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Cybiny

Kod obszaru:

PLH300038

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

2424,7 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Rzeka Cybina stanowiąca oś podłużną obszaru Natura 2000 jest prawobrzeżnym dopływem Warty, do której wpada w km 240,5. Jej źródła znajdują się w pobliżu wsi Nekielka, a w swym biegu płynie ona przez tereny należące do gmin: Nakla, Kostrzyn, Pobiedziska, Swarzędz i miasto Poznań. Całkowita jej długość wynosi nieco ponad 41 km, a powierzchnia zlewni 195,5 km (Gołdyn, Grabia 1998). W obrębie obszaru Natura 2000 znajduje się odcinek doliny rzecznej oraz fragmenty przyległych terenów na odcinku między 10 a 41 km biegu rzeki, czyli od jej ujścia z Jeziora Swarzędzkiego do przecięcia granicy gmin Kostrzyn i Nekla. Cechą charakterystyczną doliny Cybiny jest duża zdolność retencjonowania wód. Przyczyniają się do tego z jednej strony liczne jeziora i sztuczne zbiorniki wodne, z drugiej strony gleby torfowe wyścielające jej dno. Sztuczne zbiorniki powstały przez spiętrzenie wód rzecznych (zbiorniki zaporowe), uformowanie zbiorników w dolinach w sąsiedztwie rzek (stawy rybne) oraz eksploatację torfu lub piasku (torfianki, wyrobiska poeksploatacyjne). Do naturalnych jezior polodowcowych należy Jezioro Swarzędzkie, Jezioro Uzarzewskie, Góra i Iwno. Dwa z nich: Jezioro Swarzędzkie i Iwno zostały sztucznie podpiętrzone. Na stawach w dolinie Cybiny oraz przyujściowych odcinkach jej dopływów prowadzona jest intensywna hodowla ryb (głównie karpia). Pod doliną Cybiny zlokalizowany jest jeden z głównych zbiorników wód podziemnych Polski, zwany Wielkopolską Doliną Kopalną.

Zbliżony do liniowego kształt obszaru oraz sąsiedztwo innych terenów chronionych sprawia, że pełni on ważną rolę korytarza ekologicznego, umożliwiającego migrację zwierząt i roślin, zapewniając ciągłość ich występowania i możliwość wymiany puli genowej.

Cechą charakterystyczną doliny jest duża różnorodność i mozaikowe rozmieszczenie siedlisk, co sprzyja dużemu bogactwu gatunkowemu roślin i zwierząt oraz ich zbiorowisk. W trakcie badań nad waloryzacją przyrodniczą doliny w 2004 r. stwierdzono występowanie aż 85 zespołów roślinnych, rozmieszczonych mozaikowo w samej dolinie i na jej obrzeżach (Gołdyn i in. 2005a). Najlepiej wykształcone są podmokłe zbiorowiska zaroślowe i leśne, do których należą: zarośla łozowe, ols porzeczkowy i łęg jesionowo-olszowy. Pospolicie występują także liczne zbiorowiska roślinności wodnej i bagiennej (Gołdyn i in. 2005c, 2006, 2007), ale częste są również zespoły muraw kserotermicznych i napiaskowych oraz ciepłolubnych ziołorośli, rozwijających się na skarpach doliny oraz wyniesieniach w obrębie jej dna (Brzeg i Kasprowicz 2005). W dolinie Cybiny występuje 770 gatunków dziko rosnących roślin. Dolina Cybiny od dawna była intensywnie użytkowana. Największy wpływ na skład gatunkowy miejscowej flory miało i nadal posiada rolnictwo, osadnictwo, a od Swarzędza w stronę Warty także urbanizacja. Kumak nizinny znajduje tu szczególnie dogodne warunki występowania, tworząc liczną populację. Oprócz gatunków wymienionych w dyrektywach ptasiej i siedliskowej w dolinie Cybiny występuje wiele gatunków prawnie chronionych w Polsce.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

„Dolina Cybiny” rozciąga się półkoliście na obszarze między: drogą krajowa nr 5 (Poznań – Gniezno), drogą krajową nr 92 (Poznań – Łowicz) a drogą wojewódzka nr 434 (Kostrzyn – Łubowo). Do obszaru można dojechać pociągiem do Promna lub Kostrzyna lub autobusami do Promna i Iwna m.in. PKS Gniezno, prywatnych przewoźników.

Turystyka krajoznawcza

  • Kościół p.w. Św. Michała Archanioła, Pobiedziska – najcenniejszy zabytek Pobiedzisk,należy do najstarszych kościołów gotyckich w Wielkopolsce. Powstał on na przełomie XIII i XIV wieku. Mimo wielu zniszczeń i przeróbek, w swoim zasadniczym kształcie przetrwał do dziś. W klasycystycznym ołtarzu głównym z początku XIX w znajduje się obraz św. Michała Archanioła z 1621 r
  • Rynek miasta, Pobiedziska - rynek miasta to plac na planie kwadratu, który posiada na swych obrzeżach zabytkową zabudowę, charakterystyczną dla XIX-wiecznego budownictwa małomiasteczkowego o cechach klasycystycznych.
  • Kościół p.w. Św. Katarzyny w Węglewie - świątynia powstała w 1818 r. i jest przykładem drewnianego budownictwa sakralnego.
  • Neogotycki Pałac w Krześlicach - został zbudowany około 1860 roku dla Anastazego Radońskiego przez nieznanego architekta. Po ostatecznej rozbudowie w 1890 roku rezydencja otrzymała kształt romantycznego zamku, usytuowanego w malowniczym parku krajobrazowym założonym w połowie XIX w. z pomnikową lipą.
  • Pałac - willa neobarokowa w Pomarzanowicach - została wybudowany w XIX w. w stylu polskiego baroku według planów architekta Kazimierza Skórzewskiego z Hallensee pod Berlinem.
  • Dworek z przełomu XIX i XX wieku we Wronczynie, który w latach 1899-1939 był własnością Jackowskich Tadeusza Kryspina, a następnie jego syna Tadeusza Gustawa, dyplomaty, m.in. ambasadora RP w Belgii i Luksemburgu w latach 1929-37.
  • Drewniana dzwonnica znajdująca się na terenie przyległym do kościoła, która powstała w 1762 r. przy nieistniejącym już kościele.
  • Cmentarz przy kościele pod wezw. św. Stanisława Biskupa Męczennika, na którym znajdują się groby zasłużonych Wielkopolan, m.in. grobowiec rodziny Jackowskich. Są one pozostałością dawnego cmentarza parafialnego. Odznaczają się one ponadprzeciętną wartością artystyczną oraz zabytkową i z tego względu podlegają ochronie konserwatorskiej.

Obszar stanowi dobre miejsce do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej a także wędkarstwa. Przez malownicze tereny gminy Pobiedziska wyznaczone zostały liczne trasy turystyczne, które zapewnią zarówno piechurom i miłośnikom nordic walking, jak i kajakarzom, rowerzystom, czy osobom uprawiającym jeździectwo niezapomniane wrażenia z obcowania z naturą.

W szczególności dla dzieci i młodzieży stworzone zostały natomiast ścieżki dydaktyczne.

Ścieżki dydaktyczne:

  • Ścieżka przyrodniczo-leśna w Jeziercach - prowadzi przez ciekawy krajobrazowo obszar Lasów Czerniejewskich otaczających śródleśne jeziorka, połączone rzeką Cybiną.
  • Ścieżka dydaktyczna im. Maksymiliana Jackowskiego we Wronczynie - Pierwszego Patrona Kółek Rolniczych - celem ścieżki jest propagowanie i ochrona dziedzictwa kulturalnego i przyrody wsi Wronczyn, związanej z rodziną Jackowskich.

Szlaki rowerowe:

  • Znakowana trasa rowerowa Jez. Malta - Antoninek - Gruszczyn - Uzarzewo - Biskupice - Promno - Pobiedziska - Węglewo - Moraczewo - Gniezno.

Nieznakowane trasy rowerowe:

  • Trasa ,,Rowerem na Szlaku Piastowskim": Szlak bierze swój początek w Poznaniu na ul. Warszawskiej (dzień pierwszy) a kończy się w Inowrocławiu (dzień siódmy ). Punkty etapowe wyznaczono w miejscowościach gdzie znajdują się czynne w okresie letnim schroniska młodzieżowe lub pola namiotowe, wyposażone w parkingi dla rowerów.
  • Trasa rowerowa: Poznań - Kobylnica - Wierzenica - Tuczno - Wronczyn - Jerzykowo - Biskupice - Uzarzewo - Gruszczyn - Swarzędz - Poznań.
  • Trasa rowerowa "Pętla na wschodzie" - Promno, okolice Jez. Góra, Tuczno, Milno, Gruszczyn, Wierzenica, Uzarzewo, Promno i liczy 38,9 km długości. Nazwa "Pętla na wschodzie" wynika z umiejscowienia szlaku na wschód od Poznania oraz od kształtu trasy w terenie, który przypomina pętlę.
  • Trasa rowerowa "Dookoła Jez. Kowalskiego" nazwa "Dookoła Jez. Kowalskiego" związana jest z akwenem, który trasa obiega. Szlak rowerowy zatacza pętlę rozpoczynając się i kończąc w tym samym miejscu. Proponowana trasa łączy: Biskupice, Jerzykowo, tamę na Zbiorniku Kowalskim, Kołatę i Biskupice.

Szlaki piesze

  • Szlak niebieski: na obszarze gminy Pobiedziska szlak niebieski liczy 19,0 km długości i stanowi fragment dłuższego szlaku Promno - Marzenin ( 58,9 km ). W granicach gminy punktem wyjściowym jest stacja PKP w Promnie, a końcowym - Jez. Baba w Lasach Czerniejewskich.
  • Szlak zielony: Szlak zielony łączący miasto Pobiedziska z Obornikami liczy w całości 82 km. Odcinek znajdujący się w granicach gminy wynosi 25 km i jest najdłuższym szlakiem pieszym na tym obszarze.
  • Szlak żółty: Szlak żółty, którego odcinek wiedzie przez obszar gminy Pobiedziska to część dłuższej trasy z Wierzyc do Czerniejewa. Na terenie gminy opisywana trasa piesza rozpoczyna się tuż za wsią Wierzyce (700 m od wsi), kończy się zaś nad Jez. Baba, w miejscu skrzyżowania dwóch szlaków pieszych: żółtego i niebieskiego.

Miejsca noclegowe można znaleźć w pokojach gościnnych i na kwaterach agroturystycznych w Promnie, Pobiedziskach, Iwnie i pozostałych miejscowościach obszaru. Można także nocować w samym Poznaniu lub Swarzędzu. Analogicznie ma się sytuacja z restauracjami, barami, kawiarniami, choć główna bazę gastronomiczna stanowi Poznań.

Zagrożenia:

Położenie doliny Cybiny w sąsiedztwie aglomeracji poznańskiej niesie za sobą wiele zagrożeń, do których należy przede wszystkim:

  • presja na zabudowę domami mieszkalnymi i rekreacyjnymi terenów sąsiadujących z doliną, a ostatnio również skarp doliny w miejscach najciekawszych widokowo. Obserwuje się też wzmożony ruch turystyczny w dolinie i jej sąsiedztwie a w niektórych regionach - pojazdów terenowych (dwu i czterokołowych)
  • intensyfikacja rolnictwa. W trakcie badań w 2004 r. stwierdzono wywożenie gnojowicy na tereny położone w dnie doliny w okolicy Uzarzewa. Obecnie zagrożenie to ustało, w związku z zamianą hodowli krów w miejscowym gospodarstwie z bezściółkowej na ściółkową. Zagrożeniem nadal są jednak niewielkie, lecz bezściółkowe fermy tuczu trzody chlewnej, rozmieszczone w kilku wioskach sąsiadujących z doliną
  • zagrożeniem dla otwartych zbiorowisk roślinnych w dolinie było wyłączanie spod koszenia i wypasu łąk i pastwisk na znacznym obszarze. Po 2004 r. sytuacja uległa ustabilizowaniu, a nawet pewnej poprawie, w związku z dopłatami uzyskiwanymi przez rolników za rolnicze użytkowanie tych terenów.
  • poważny eutrofizujący wpływ na naturalne zbiorniki wodne i samą rzeką Cybinę wywiera intensywna hodowla ryb w dużych kompleksach stawowych. Spuszczana każdego roku woda wynosi ze stawów duże ilości związków biogennych oraz materii organicznej, powodując odkładanie się żyznych osadów dennych. Powoduje to utrzymywanie się długotrwałych zakwitów wody, w tym wywoływanych przez sinice, które wskutek rozpraszania światła i wydzielania toksyn zmniejszają różnorodność fauny i flory tych akwenów.
  • jako zagrożenie może być także traktowana chęć inwestowania w zaplecze rekreacyjne dla mieszkańców Poznania na niektórych odcinkach doliny Cybiny (okolice Uzarzewa, Góry).

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• zalewane muliste brzegi rzek z roślinnością Chenopodion rubri p.p. i Bidention p.p.
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bąk - ptak
• bączek - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• żuraw - ptak
• zimorodek - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• lerka - ptak
• gąsiorek - ptak
• ortolan - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• różanka - ryba

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu, ul. 28 Czerwca 1956 223/229, 61-485  Poznań, tel.: 61 831 11 77, fax 61 831 11 99, e-mail: sekretariat.poznan@rdos.gov.pl, www.poznan.rdos.gov.pl

Jednostki administracyjne:

• Swarzędz (poznański, woj. wielkopolskie)
• Pobiedziska (poznański, woj. wielkopolskie)
• Kostrzyn (poznański, woj. wielkopolskie)