Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Bory Tucholskie

Kod obszaru:

PLB220009

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

322535,8 ha

Status formalny:
Obszar wyznaczony Rozporządzeniem Ministra Środowiska

Opis przyrodniczy:

Obszar Borów Tucholskich obejmuje wschodnią część makroregionu Pojezierza Południowopomorskiego. Obszar jest dość jednolitą równiną sandrową, rozciętą dolinami Brdy i Wdy oraz urozmaiconą licznymi jeziorami, oczkami wodnymi i wzniesieniami o charakterze moreny dennej. Dominują siedliska leśne, przede wszystkim bory sosnowe. Rzeźba terenu ostoi jest urozmaicona, występują tu wysoczyzny i rozległe wzgórza, liczne pagórki oraz doliny i rynny. Sieć wodna jest silnie rozwinięta (wody zajmują ok. 14% powierzchni). Ostoję odwadnia rzeka Brda wraz ze swymi licznymi dopływami, z których najważniejszym jest Zbrzyca. Wiele rzek charakteryzuje duży spadek i silny prąd. Wśród jezior liczne są jeziora przepływowe połączone z systemem wodnym Brdy. W sumie jest ok. 60 jezior; największe Charzykowskie - 1363 ha, zaś najgłębsze Ostrowite - 43 m.

Lasy stanowią ok. 70% obszaru, są to głównie bory świeże, ale także bagienne i suche; występują też grądy, lasy bukowo-dębowe, łęgi i olsy. Grunty orne, łąki i pastwiska pokrywają ok. 15% terenu.

W ostoi występuje co najmniej 28 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, 6 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Gniazduje tu 107 gatunków ptaków. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: bielik, kania czarna, kania ruda, podgorzałka, puchacz, rybitwa czarna, rybitwa rzeczna, zimorodek, żuraw, gągoł, nurogęś, tracz długodzioby; w stosunkowo wysokim zagęszczeniu występuje błotniak stawowy. W okresie wędrówek występuje na tym obszarze co najmniej 1% populacji szlaku wędrówkowego łabędzia krzykliwego (do 400 osobników) i żurawia (do 1800 osobników na noclegowisku).

Obszar ten to największe w skali regionu skupienie jezior lobeliowych. Występują dobrze zachowane torfowiska i zbiorowiska leśne.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Dojazd zależy od tego, w jaki rejon Borów się wybieramy. Jeżeli w zachodnią część, najlepiej jechać w kierunku Tucholi (droga krajowa nr 25 i od Mąkowarska trasą nr 237). Można też spróbować dojechać bliżej Tlenia i Śliwic. Wówczas jedziemy drogą krajową numer 5 do Świecia i na obwodnicy tego miasta skręcamy na Tucholę. Po przejechaniu 10 km wjeżdżamy na drogę do Lniana i później przez Tleń dojeżdżamy do pięknych lasów. Pociągiem można dotrzeć z Bydgoszczy do Wierzchucina. Żeby dojechać natomiast do Tlenia, musimy liczyć się z przesiadką w Laskowicach Pomorskich.

Bory Tucholskie są jednym z największych kompleksów leśnych w Polsce. W celu ochrony zabytków i pomników przyrody na terenie Borów utworzono rezerwaty, które swym zasięgiem obejmują zarówno fragmenty puszczy, jak i pojedyncze okazy drzew i głazów. roślinność, ptactwo i zwierzynę. Do najciekawszych należy rezerwat cisów w Nadleśnictwie Wierzchlas. Rezerwat ten zaliczany jest do najpiękniejszych i mających największe skupisko cisów w Europie.

Równie ciekawym i jedynym w Polsce zabytkiem archeologiczno-przyrodniczym są tzw. Kręgi Kamienne w Odrach nad rzeką Wdą, o średnicy 15-33 m, zbudowane z wystających ponad powierzchnię ziemi głazów wokół jednego lub dwu kamieni środkowych. Historia powstania kręgów, do dzisiaj dokładnie nie wyjaśniona, sięga pradziejów tej ziemi. Na powierzchni kręgów pod warstwą ziemi odkryto bruk kamienny. a pod nim jamy grobowe. Cmentarzysko to oceniane jest na I-III wiek n.e. "Kręgi Kamienne" są również rezerwatem przyrody.

Przez bory przepływają rzeki Brda i Wda zwana również Czarną wodą. Obie te rzeki biegiem swoim wyżłobiły w glebie malownicze doliny i potworzyły piękne zakola, a znajdujące się w korycie rzek głazy tworzą progi kamienne i kaskady; przepływając przez liczne jeziora łączą je w popularne szlaki kajakowe, zaliczane przez wodniaków do jednych z najpiękniejszych w kraju.

Turystyka aktywna:

Szlak wodny

  • Spływy kajakowe rzeką Brdą. Brda to rzeka płynąca przez Bory Tucholskie i nadająca się wprost idealnie do spływów kajakowych, również dla tych, którzy zajmują się tym sportem amatorsko. To rzeka dla każdego, jest dość łatwa, ale nie nudna i dostępna jest dla kajaków na długości 233 km począwszy od Jeziora Dużego Pietrzykowskiego (dawniej Jezioro Głębokie) niedaleko Miastka.

Szlaki turystyczne

  • Szlak im dr Kazimierza Karasiewicza: Tuchola - Piszczek - Tuchola Rudzki Most - leśnictwo Plaskosz - pole biwakowe "Binduga Gołąbek" - leśnictwo Zielonka - Woziwoda, 23 km
  • Szlak Wielkiego Kanału Brdy Legbąd - wzdłuż Wielkiego Kanału Brdy - Czerska Struga - Uboga - Rytel - wzdłuż Wielkiego Kanału Brdy - Konigort - Mylof - Duża Klonia - Dąbrówka - Męcikał 24 km
  • Szlak Kaszubski im. Juliana Rydzkowskiego (pn. - wsch. fragment) Męcikał - jez. Trzemeszno - Giełdoń - Czarniż - Kinice - Kosobudy - Broda - Dąbrowa - Wiele 24,5 km
  • Szlak Kasztelański (odcinek pn.) Silno - Jez. Grochowskie - Grochowo - Wysoka - jez. Śpierewnik - Białe Błota - jez. Śpierewnik - jez. Suszek - Rytel-Zarzecze - Rytel - Rytel Wieś (przyst. PKP) 18 km
  • Szlak im. Bartłomieja Nowodworskiego Plaskosz - Miejski Rów - jez. Głęboczek - Tuchola (dworzec PKP-PKS) - Piszczek - Rudzki Most - Świt - Piła-Młyn - Szumiąca - Dziuki (jez. Gwiazda) - Jez. Wielkie Cekcyńskie - Cekcyn 34 km
  • Szlak im. Kazimierza Sulisławskiego Cekcyn – Zielonka – Wierzchucin – Mukrz – rez. Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego” – Cisina – Huta – Stępiska – Lniano 24,8 km
  • Szlak "Uroczysk Brdy" Tuchola - Świt - uroczysko "Piekło" - Piła Młyn - Zamrzenica - Sokole Kuźnica, 21 km
  • Szlak im. Leona Wyczółkowskiego Sokole Kuźnica - Klonowo - jez. Strzyżyny Wielkie - Pruszcz, 16 km
  • Szlak "Dziewięciu z nieba" Cekcyn – Zielonka – Wierzchucin – Mukrz – rez. Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego” – Cisina – Huta – Stępiska – Lniano 24,8 km
  • Szlak "Stu z nieba" Cekcyn – Zielonka – Wierzchucin – Mukrz – rez. Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego” – Cisina – Huta – Stępiska – Lniano 24,8 km

Baza noclegowa i gastronomia: Na terenie Borów Tucholskich jest bardzo bogata oferta miejsc noclegowych. Kontakty do gospodarstw agroturystycznych można znaleźć na stronie www.agrorest.pl.

Zagrożenia:

  • eksploatacja torfu, kredy, piasku;
  • zmiany stosunków wodnych, zagrożenie eutrofizacją siedlisk oligotroficznych;
  • presja turystyczna, zabudowa letniskowa, zabudowa rozproszona,
  • kłusownictwo,
  • drapieżnictwo ze strony norki amerykańskiej,
  • odpady, ścieki,
  • zanieczyszczenie wód,
  • zakładanie upraw plantacyjnych (borówka amerykańska).

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Bory Tucholskie - rezerwat leśny
• Bagna nad Stążką - rezerwat leśny
• Bagno Stawek - rezerwat leśny
• Bór Chrobotkowy - rezerwat leśny
• Cisy nad Czerską Strugą - rezerwat leśny
• Brzęki im. Z. Czubińskiego - rezerwat leśny
• Cisy Staropolskie w Wierzchlesie - rezerwat leśny
• Czapli Wierch - rezerwat leśny
• Czapliniec w Wierzysku - rezerwat leśny
• Dolina rzeki Brdy - rezerwat leśny
• Jelenia Góra - rezerwat leśny
• Jeziorka Dury - rezerwat leśny
• Jeziorka Kozie - rezerwat leśny
• Jezioro Ciche - rezerwat leśny
• Jezioro Laska - rezerwat leśny
• Jezioro Małe Łowne - rezerwat leśny
• Jezioro Udzierz - rezerwat leśny
• Jezioro Zdręczno - rezerwat leśny
• Kręgi Kamienne - rezerwat leśny
• Krwawe Doły - rezerwat leśny
• Krzywe Koło Pętli Wdy - rezerwat leśny
• Kuźnica - rezerwat leśny
• Martwe - rezerwat leśny
• Mętne - rezerwat leśny
• Miedzno - rezerwat leśny
• Nawionek - rezerwat leśny
• Piecki - rezerwat leśny
• Ustronie - rezerwat leśny
• Zdrojno - rezerwat leśny
• Źródła rzeki Stążki - rezerwat leśny
• Tucholski Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Bory Tucholskie - rezerwat leśny
• Wdecki Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Wdzydzki Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Zaborski - rezerwat leśny
• Chojnicko-Tucholski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Wierzycy - rezerwat leśny
• Fragment Borów Tucholskich - rezerwat leśny
• Lipuski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Północny Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Śliwicki Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Wschodni Obszar Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich - rezerwat leśny
• Gowidliński Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Szarlocki Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Okolice Jezior Krępno i Szczytno - rezerwat leśny
• Świecki Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Obszar Chronionego Krajobrazu Zalewu Koronowskiego - rezerwat leśny
• Bagno Grzybna - rezerwat leśny

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• nur rdzawoszyi - ptak
• bąk - ptak
• bocian czarny - ptak
• bocian biały - ptak
• łabędź czarnodzioby (mały) - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• podgorzałka - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania czarna - ptak
• kania ruda - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• kropiatka - ptak
• derkacz - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybitwa białowąsa - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• puchacz - ptak
• lelek - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• lerka - ptak
• świergotek polny - ptak
• muchołówka mała - ptak
• gąsiorek - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• minóg strumieniowy - ryba
• minóg rzeczny - ryba
• rybołów - ptak

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• skalnica torfowiskowa
• elisma wodna
• lipiennik Loesela

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, tel.: (52) 518-18-01, fax.: (52) 518-18-02, sekretariat@rdos-bydgoszcz.pl, http://bydgoszcz.rdos.gov.pl
  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku, tel.: (59) 683-68-00, fax.: (58) 68-36-803, wsr@gdansk.uw.gov.pl, http://www.gdansk.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Biuro Kujawsko-Pomorskiej Organizacji Turystycznej, tel./fax.: (52) 376 70 19, biuro@k-pot.pl
  • Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna, tel./fax. (58) 323 32 04, (58) 323 32 03, prot@prot.gda.pl, www.prot.gda.pl

Jednostki administracyjne:

• Bytów (bytowski, woj. pomorskie)
• Lipnica (bytowski, woj. pomorskie)
• Studzienice (bytowski, woj. pomorskie)
• Lipusz (kościerski, woj. pomorskie)
• Parchowo (bytowski, woj. pomorskie)
• Kościerzyna (kościerski, woj. pomorskie)
• Brusy (chojnicki, woj. pomorskie)
• Dziemiany (kościerski, woj. pomorskie)
• Karsin (kościerski, woj. pomorskie)
• Stara Kiszewa (kościerski, woj. pomorskie)
• Kaliska (starogardzki, woj. pomorskie)
• Konarzyny (chojnicki, woj. pomorskie)
• Czersk (chojnicki, woj. pomorskie)
• Czarna Woda (starogardzki, woj. pomorskie)
• Osieczna (starogardzki, woj. pomorskie)
• Zblewo (starogardzki, woj. pomorskie)
• Lubichowo (starogardzki, woj. pomorskie)
• Skórcz (starogardzki, woj. pomorskie)
• Chojnice (chojnicki, woj. pomorskie)
• Tuchola (tucholski, woj. kujawsko-pomorskie)
• Śliwice (tucholski, woj. kujawsko-pomorskie)
• Osiek (starogardzki, woj. pomorskie)
• Skórcz m. (starogardzki, woj. pomorskie)
• Smętowo Graniczne (starogardzki, woj. pomorskie)
• Cekcyn (tucholski, woj. kujawsko-pomorskie)
• Osie (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)
• Warlubie (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)
• Nowe (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)
• Gostycyn (tucholski, woj. kujawsko-pomorskie)
• Lubiewo (tucholski, woj. kujawsko-pomorskie)
• Lniano (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)
• Drzycim (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)
• Jeżewo (świecki, woj. kujawsko-pomorskie)