Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Ostoja Zapceńska

Kod obszaru:

PLH220057

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

3804,9 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Propozycje zmian:

Opis przyrodniczy:

Ostoja obejmuje fragment równiny sandrowej pociętej rynnami polodowcowymi i północno-zachodni skraj kompleksu leśnego Borów Tucholskich. Ogólny krajobraz ma charakter mozaiki z dominacją borów sosnowych, z udziałem gruntów ornych, wykorzystywanych często do uprawy gryki, a także użytków zielonych i ekosystemów bagiennych i wodnych - skoncentrowanych w zagłębieniach wytopiskowych i rynnach polodowcowych.
Dla regionu charakterystyczna jest rozproszona, pojedyncza zabudowa. Wyjątkowa jest tu koncentracja cennych ekosystemów wodnych i wodno-blotnych. W ostoi są trzy jeziora lobeliowe (dwa dobrze zachowane - Kiedrowickie i Czarne, ze stanowiskami elizmy wodnej), co najmniej trzy jeziora ramienicowe), kilkanaście akwenów eutroficznych i ponad 20 jeziorek dystroficznych! Podobnie dużej jest zróżnicowanie torfowisk - w ostoi jest co najmniej kilka bardzo interesujących obiektów z torfowiskami soligenicznymi, często należącymi do typu siedliska 7230; jedno z nich - Mechowisko Radość k. Lubonia, z bardzo bogatymi populacjami lipiennika i skalnicy torfowiskowej, należy do najcenniejszych elementów przyrodniczych Pomorza. Bardzo dobrze wykształcone są też torfowiska przejściowe, często o charakterze pła przy jeziorkach dystroficznych.
W obszarze znajduje się znaczna część biegu wlosienicznikowej rzeki Kłoniecznica - jest to prawy dopływ Zbrzycy o długości 27 kilometrów. Rzeka ma swoje źródła w okolicy wsi Studzienice (poza Ostoją Zapceńska). Jest to rzeka o bystrym nurcie, w dolnym przyujściowym biegu o charakterze rzeki górskiej. Jest szlakiem kajakowym, dość jednak uciążliwym i nie zawsze wystarczająco bogatym w wodę. Cenne siedliska przyrodnicze są rozproszone w krajobrazie ostoi tworząc "wyspy" wśród borów sosnowych i pól gryki – jednak cechą całego krajobrazu jest liczne, choć małopowierzchniowe, występowanie tych siedlisk. Ostoja została wyznaczona jako obszar wybitnego skupiania się wystąpień siedlisk chronionych.
Z muraw nad jeziorem Kiedrowickim podawane było występowanie podejźrzona pojedynczego - było to jedno z dwóch ostatnich stanowisk tego gatunku w Polsce! Wymaga sprawdzenia, czy jeszcze się na nim nie odnajdzie (nie było to możliwe podczas inwentaryzacji obszaru w roku 2008, ponieważ termin zlecenia rozbiegał się z fenologią tego gatunku).
Wyjątkowe duże zróżnicowanie dobrze zachowanych torfowisk. Jedno z nich - Mechowisko Radość - należy do najlepiej zachowanych i najciekawszych torfowisk alkalicznych na całym Pomorzu. Największa populacja skalnicy torfowiskowej na zachód od Wisły. Największe w regionie zasoby lipiennika Loesela. Bardzo dobrze zachowane jeziorka dystroficzne i przylegające do nich pła mszarne.
Duża różnorodność dobrze zachowanych jezior, od eutroficznych, przez ramieniowe jeziora mezotroficzne, po jeziora lobeliowe (m. in. z elizmą wodną - dwa stanowiska podane w niedawnej literaturze). Istotne w skali regionu rzeki włosienicznikowe (Kłonecznica i jej dopływy), w całości zasiedlone przez wydrę.
Lokalnie istotne zasoby borów i brzezin bagiennych (w tym w interesujących, nietypowych położeniach terenowych - w dolinie rzecznej). Lokalnie istotne zasoby borów chrobotkowych. Pod nazwą "Ostoja Zapceńska i Sandr Brdy - część północna" obszar ten, wraz z północą częścią Wielkiego Sandru Brdy, został zaproponowany na Czerwoną Listę Obszarów Wodno-Błotnych w Polsce i potencjalnie do ujęcia w Spisie Obszarów Wodno-Błotnych Ramsar.

Dane zaktualizowano w 2009 roku.

Opis turystyczny:

Ostoja i jej okolice, to piękne rejony z licznymi jeziorami. Obecność jezior spowodowała, że wykształciło się bogate zaplecze turystyczne (domki letniskowe, agroturystyka). Dojazd możliwy komunikacją PKS. Bliższe informacje o obszarze można uzyskać w Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, ul. Długi Targ 8/10, 80-958 Gdańsk, warto zajrzeć na stronę internetową: www.prot.gda.pl lub w razie pytań skontaktować się drogą mailową: it@prot.gda.pl.
Można również skontaktować się z jedną z Lokalnych Organizacji Turystycznych (w Chojnicach, Gdańsku, Gdyni, Tczewie, Krynicy Morskiej, Kwidzyniu, Łebie, Czarnej Dąbrówce, Szymbarku, Liniewie, Ustce, Człuchowie, Lęborku, Słupsku, Sztumie, Jastarni, Kartuzach, Sopocie, Wejherowie, Bytowie, Sztutowie).
Lokalne Grupy Działania mają swe siedziby w Kartuzach, Starogardzie Gdańskim, Morzeszczynie, Debrznie, Słupsku, Miastku, Chojnicach.

Zagrożenia:

Urbanizacja i zabudowa, w tym nowa zabudowa letniskowa;
Eksploatacja kredy jeziornej i kopanie stawów, szczególnie na torfowisku Pceń k. Zapcenia;
Presja rekreacyjna na jez. Kiedrowickie;
Zarzucanie użytkowania użytków zielonych;
Hodowla ryb w wydzierżawianych jeziorach, o ile nie będzie uwzględniać potrzeb siedlisk przyrodniczych (zjawisko dotyczy także jezior lobeliowych, ramieniowych i dystroficznych!);
Potencjalnie - intensyfikacja użytkowania użytków zielonych;
Potencjalnie - wszelkie zmiany stosunków wodnych;
Potencjalnie - rozwój turystyki i jej presji.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Zaborski - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• jeziora lobeliowe
• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• kumak nizinny - płaz

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sierpowiec błyszczący
• skalnica torfowiskowa
• elisma wodna
• lipiennik Loesela

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku ul. Chmielna 54/57; 80-748 Gdańsk
  • Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna ul. Długi Targ 8/10; 80-958 Gdańsk Tel.: (58) 320 41 39, 323 32 03, 323 32 04, 323 32 05 Fax.: (58) 323 32 03 it@prot.gda.pl; www.prot.gda.pl

Jednostki administracyjne:

• Studzienice (bytowski, woj. pomorskie)
• Lipnica (bytowski, woj. pomorskie)
• Brusy (chojnicki, woj. pomorskie)