Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Ostoja Borzyszkowska

Kod obszaru:

PLH220079

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

6454,2 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Ostoja Borzyszkowska skupia modelowe i najlepiej zachowane siedliska podwodnych łąk ramienic w województwie pomorskim. Najlepiej zachowane łąki ramienic znajdują się w jeziorze Gwiazdy, Piaszno, Borzyszkowskie i Trzebielsk. W ostoi są ponadto 4 typowe i doskonale lub dobrze zachowane jeziora lobeliowe: Brzezinek Duży, Długie, Głodne i Kuchenek (Kuching), Są to stosunkowo niewielkie, oligo- lub mezotroficzne zbiorniki. Ich woda jest lekko zabarwiona (20-25 mg Pt/dm3), uboga w wapń, cechuje się lekko kwaśnym lub niemal obojętnym odczynem (pH 5,8-7,16) i niskim przewodnictwem elektrolitycznym (13-68 S/cm). W jeziorze Kuchenek, Długie i Brzezinek Duży zajmują one przeważającą część litoralu, natomiast w jeziorze Głodne jedynie stosunkowo niewielką jego powierzchnię.

W jeziorze Kuchenek notowana była populacja elismy wodnej (2004). W 2008 r. nie potwierdzono występowania gatunku w jeziorze. Obszar obejmuje fragment równiny sandrowej rozciągającej się w północnej części ostoi oraz w części centralnej i północnej wysoczyzny morenowej Pojezierza Bytowskiego. Powierzchnię terenu rozcinają rynny jezior twardowodnych oraz zagłębienia wytopisk wypełnionych wodą i torfowiskami. Dna rynien o przebiegu południkowym wypełniają jeziora Gwiazdy (głębokość maksymalna 43,7 m) i Gwieździniec. W równoleżnikowo położonych rynnach znajdują się jeziora Borzyszkowskie i Trzebielsk. Ostoja obejmuje dobrze zachowane twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki z podwodnymi łąkami ramienic o reprezentatywności i stanie zachowania A. Na obszarze Ostoi znajduje się osiem jezior z podwodnymi łąkami ramienic, są to jeziora: Borzyszkowskie, Gwiazdy, Gwieździniec, Osowo Duże, Piaszczynek, Piaszno, Prądzona i Trzebielsk. Woda jezior ramienicowych w ostoi zawiera dużo wapnia (>25 mg/dm3), charakteryzuje się wysokim przewodnictwem i zasadowym odczynem (pH 7,5-8,5). Dna jezior pokrywają pokłady gytii wapiennej i kredy jeziornej o zawartości węglanu wapnia przekraczającej często 90%. W jeziorach Ostoi Borzyszkowskiej ramienice stanowią dominującą grupę roślin wodnych, osiągając od 70 do 95 % udziału w biomasie wszystkich roślin w jeziorze. Ramienice odgrywają główną rolę ekologiczną i siedliskową w tych jeziorach. mPośród roślinności zanurzonej zidentyfikowano siedem zespołów łąk ramieniowych. Wymienione zespoły charakteryzują się zróżnicowaniem w gradiencie głębokości.

W zlewniach bezpośrednich Jeziora Borzyszkowskiego, Trzebielsk i Prądzona przeważają użytki zielone - łąki, pastwiska i pola uprawne. W przypadku jeziora Gwiazdy przeważają lasy. Przy brzegach jezior Ostoi Borzyszkowskiej położone są dwie większe miejscowości - Borowy Młyn i Borzyszkowy.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Informacja turystyczna: Ostoja położona jest na Pojezierzu Bytowskim w regionie Kaszub zwanym Gochami położona w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Lipnica. Położona jest wśród jezior, lasów i wniesień morenowych.

W okolice ostoi dostać się można komunikacją PKS – najdogodniejszy dojazd jest do Lipnicy z Chojnic. Noclegu szukać można w jednym z kilku gospodarstw agroturystycznych. Tutejsze lasy stwarzają dobre warunki do rekreacji oraz łowiectwa. Bogate runo leśne przyciąga amatorów leśnych zbiorów. Panująca powszechnie cisza i spokój oraz czyste powietrze zapewniają doskonały wypoczynek zarówno fizyczny, jak i psychiczny.

W północno-wschodniej części ostoi znajduje się rezerwat faunistyczny "Ostrów Trzebielski", położony na największej z wysp jeziora Trzebielsk koło Lipnicy. Wartymi zobaczenia są również znajdujące się na terenie ostoi i w jej okolicach zabytki kultury materialnej obejmująca historyczną część kaszub zwaną Gochami. Są to głównie drewniane kościoły z początku XVIII wieku w Borzyszkowach i Brzeźnie Szlacheckim, XIX – wieczne kaszubskie chëcze w Gliśnie i Zapceniu czy też drewniany młyn i tartak w Hamer Młynie oraz drewniany młyn w Osusznicy.

Przy kościołach istniały również cmentarze, będące ogniwem życia religijnego parafii katolickiej lub żyjących tu dawniej ewangelików. Po drugiej wojnie światowej w miejscu najcięższych walk – Upiłce powstał jedyny na Gochach cmentarz wojenny gdzie miejsce wiecznego spoczynku znalazło około 500 żołnierzy radzieckich i niemieckich poległych w tym rejonie na początku marca 1945 roku. Obok już wspomnianych istniały tu cmentarze ewangelickie – na Wieczywnie, Borowym Młynie, Brzeźnie Szlacheckim oraz Łąkiem.

Młyny na Gochach należą do najstarszych zakładów przemysłowych, były one najczęściej połączone z tartakami. Najstarszy znajdował się w Borowym Młynie, bo od 1492 roku. Pomiędzy jeziorem Gwiazda i Gwieździńcem na jego przesmyku już przed 1835 r. istniał młyn o nazwie Brzeziński Młyn, który przetrwał do początku drugiej wojny światowej. W 1885 r. żyły tu 103 osoby.

Młyn w Łąckim Młynie powstał na początku XIX wieku i funkcjonował do pierwszej wojny światowej. Młyn w Prądzonie znajdował się na południowej granicy wsi. Zbudowała go w pierwszej połowie XIX wieku rodzina Manzke, a przetrwał on do 1945 roku. Młyn w Upiłce istniał w miejscu, gdzie w XV wieku znajdował się tartak – dawniej określany piłą. Stąd nazwa wsi. Założony w pierwszej połowie XIX wieku przez ewangelicką rodzinę Rohde. Po upaństwowieniu w 1952 r. uległ stopniowej dewastacji.

Młyn w Osusznicy rodziny Ryngwelskich powstał na rzece Osusznica, gdzie jego budynek zachował się do naszych czasów, choć wiele lat jest nieczynny. Najstarsze zapisy wskazują na rok 1570. Ze względu na jego wartość historyczną warto zastanowić się nad jego dalszym utrzymaniem.

Młyn w Borowy Młynie datuje się na rok 1492. Do mielenia w nim były zobowiązane wszystkie wsie z terenu parafii borzyszkowskiej, co zostało wystawione w przywileju przez króla Zygmunta I w Krakowie dnia 10.09.1546 roku. Do czasu upaństwowienia młyna w czasach stalinowskich był we władaniu rodziny Malichów.

Hamer Młyn, jak sama nazwa wskazuje, wziął nazwę od młota (Hammer) w kuźni, który był poruszany energią wody. Chociaż młyn powstał w okresie późniejszym niż kuźnia, jest obecnie jedynym wraz z tartakiem czynnym i najlepiej zachowanym na Gochach.

Kaszarnia gryki w Borowym Młynie od niepamiętnych czasów była w posiadaniu rodziny Tyborczyków nad jeziorem Gwiazda. Istniała do końca lat 80-tych XX wieku.

Ostoja i jej okolice są obszarem, gdzie istniało od najwcześniejszych czasów budownictwo drewniane, korzystające z wielkich zasobów budulca z miejscowych kompleksów leśnych. Zachowane historyczne budownictwo, to głównie budynki drewniane. Poza kościołami i młynami są to zachowane drewniane budynki mieszkalne i gospodarcze pochodzące w znacznej części z XIX wieku (np.: w Wierzchocinie) i z lat 20 i 30-tych XX wieku (np.: w Gliśnie, Zapceniu). Pięknym elementem krajobrazu są też liczne ludowe kapliczki.

Zagrożenia:

Niekorzystny wpływ na jeziora ramienicowe mają spływy powierzchniowe z sąsiadujących pól i nieużytków oraz zanieczyszczenia z gospodarstw. W jeziorach prowadzona jest intensywna gospodarka rybacka. Dotyczy to w szczególności jezior Borzyszkowskiego i Gwiazdy, które są użytkowane przez wielu dzierżawców. Negatywne oddziaływania związane są również z przekształcaniem brzegów jezior w wyniku zabudowy rekreacyjnej. Szczególnie narażone na zabudowę są brzegi jezior Gwiazdy i Borzyszkowskiego, które w większości stanowią grunty prywatne.

Znaczącym zagrożeniem dla siedliska ramienic w Jeziorze Borzyszkowskim jest Odkrywkowa Kopalnia Kruszca w miejscowości Ostrowite, która pobiera na skalę przemysłową wodę z jeziora. W okresach intensywnego poboru wody następuje spadek poziomu wody w jeziorze, który następnie uzupełniany jest wodą z pobliskiego Jeziora Kamieniczno za pomocą rurociągu. O ile negatywny wpływ spadku poziomu wody na siedliska ramienic jest znany, to skutki dostawy wody z jeziora znajdującego się w innej jednostce hydrologicznej nie są poznane.

Największym potencjalnym zagrożeniem dla siedliska jezior lobeliowych w ostoi jest ich użytkowanie (przede wszystkim zarybianie, nawożenie, wapnowanie itp.) przez prywatnych dzierżawców.

Jeziora Długie, Brzezinek Duży i Kuchenek są potencjalnie zagrożone eutrofizacją związaną ze spływem powierzchniowym z pól uprawnych i/lub pastwisk oraz zabudowań znajdujących się w ich zlewniach. Niekorzystny dla tych jezior byłby także rozwój masowej turystyki i rekreacji.

W przypadku Jeziora Głodne należy się spodziewać, że z czasem, wskutek naturalnej dystrofizacji tego jeziora, występująca w nim populacja Lobelii jeziornej wyginie.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Ostrów Trzebielski - rezerwat leśny
• Bory Tucholskie - rezerwat leśny
• Choczewsko-Saliński Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• jeziora lobeliowe
• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• torfowiska nakredowe (Cladietum marisci, Caricetum buxbaumii, Schoenetum nigricantis) *
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bąk - ptak
• bocian biały - ptak
• trzmielojad - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• żuraw - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• puchacz - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• lerka - ptak
• świergotek polny - ptak
• bóbr europejski - ssak

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• elisma wodna
• lipiennik Loesela

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku, ul. Chmielna 54/57, 80-748 Gdańsk, tel.: (58) 68 36 800, http://www.gdansk.rdos.gov.pl, e-mail: wsr@gdansk.uw.gov.pl
  • Informator turystyczny http://www.turysta.com.pl/
  • Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna, ul. Długi Targ 8/10, 80-958 Gdańsk, www.prot.gda.pl, lit@prot.gda.pl., http://www.it-pomorze.pl/

Jednostki administracyjne:

• Lipnica (bytowski, woj. pomorskie)