Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Zbocza Płutowskie

Kod obszaru:

PLH040040

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

1002,4 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar obejmuje głównie strome zbocza strefy krawędziowej Doliny Dolnej Wisły, nachylone do 30° i wzniesione do 60 m ponad dno doliny. Charakterystyczną jego cechą jest zatem specyficzna rzeźba terenu i znaczne deniwelacje. Ponadto w jego granicach leży szereg śródpolnych, naturalnie wykształconych, zalesionych parowów (czyli dolin, o płaskim dnie i stromych, lecz nie urwistych zboczach), wcinających się w przyległą wysoczyznę morenową. Niektóre fragmenty wysoczyzny są użytkowane rolniczo. Granice obszaru obejmują też użytkowane rolniczo fragmenty dna doliny Wisły, wykorzystywane jako grunty orne lub użytki zielone (większość omawianego obszaru jest użytkowana rolniczo). Łąki są przeważnie intensywnie zagospodarowane. W niektórych miejscach spotyka się małe płaty łęgu wierzbowego, ziołorośla i starorzecza.

Strome zbocza doliny są dobrze naświetlone, co sprzyja występowaniu tu licznych gatunków roślin i zwierząt termofilnych. Istniejące tu szlaki migracyjne roślin przyczyniły się do zachowania się na tym terenie wielu rzadkich, zagrożonych i chronionych gatunków. Występują tutaj jedne z lepiej zachowanych powierzchni muraw kserotermicznych w regionie. W obrębie obszaru występują miejsca, gdzie zachowały się jedne z najlepiej wykształconych muraw kserotermicznych i termofilnych zarośli na terenie Polski północnej. Murawom towarzyszą ciepłolubne zarośla, często również bogate gatunkowo.

W parowach zachowały się lasy liściaste o cechach naturalnych. Do nich należą fitocenozy tzw. grądu zboczowego, czyli lasu klonowo-lipowego. Na dnie parowów można spotkać płaty łęgu wiązowo-jesionowego. Obecność cienistych lasów obok kserotermicznych muraw bardzo podnosi różnorodność florystyczną i faunistyczną tego obszaru.

Największy walor przyrodniczy posiadają zbiorowiska roślinności kserotermicznej, a także zarośla tarninowo-głogowe (czyżnie). Są tu stanowiska bardzo wielu rzadkich składników flory kserotermicznej. W parowach, miejscach trudnych do prowadzenia intensywnej gospodarki leśnej, często zachowały się płaty grądu subkontynentalnego Tilio i grądu zboczowego, a rzadko łęgu jesionowo-wiązowego. Lasy te również skupiają rzadkie składniki flory.

Jest to jeden z trzech znanych rejonów występowania barczatki kataks w Polsce, a także jedna z nielicznych środkowoeuropejskich ostoi innych ciepłolubnych gatunków stawonogów (Gryziel stepowy - jeden z trzech gatunków pająków z rodziny gryzielowatych, Phasia aurigera – owad z rzędu muchówek - Rzadki, kserofilny gatunek stwierdzony na kilku stanowiskach w południowej i centralnej Polsce, Pollenia venturii). Niektóre rzadko spotykane owady związane są z dnem doliny Wisły, np. pachnica dębowa.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Ostoja znajduje się niedaleko miasta Chełmno. Dojazd drogą krajową numer 1. Stamtąd do miejscowości Starogród drogą krajowa numer 550. W Chełmnie znajduje się bogata baza noclegowa i gastronomiczna. Warto tu zobaczyć:

  • Zespół obwarowań miejskich – zachowane niemal w pełnym obwodzie mury miejskie - długości 2270 m, których przebieg uwarunkowany został obrysem platformy, na której położone zostało miasto. Ceglane mury obronne wzniesiono od połowy XIII wieku do połowy XIV wieku w miejscu pierwotnych umocnień drewniano-ziemnych.
  • Brama Grudziądzka (zwana dawniej Grubińską) – możliwość zwiedzania w godz. 10:00- 17:00. Jedna z bram, której nie rozebrano w XIX wieku. Zbudowana pod koniec XIII wieku, powiększona o przedbramie w XIV wieku, właściwa na rzucie zbliżonym do kwadratu mieści przejazd o półkolistej arkadzie. Około 1620 roku nadbudowano nad nią kaplicę zwaną "Na Bramce", związaną z kultem Matki Boskiej Chełmińskiej. Kaplicę wieńczy szczyt manierystyczny z ok. 1620 roku z warsztatu niderlandzko - gdańskiego.
  • Brama Merseburska – znajduje się u wylotu dzisiejszej ulicy Dominikańskiej, w obrębie zespołu klasztornego, jest to prawdopodobnie najstarsza brama miejska, w XIV w. straciła na znaczeniu, została zamurowana i przeznaczona na kaplicę.
  • Baszta Panieńska (al. 3 Maja) – od 1999 roku stała się siedzibą "Zastępu Rycerskiego z Chełmna". Można w niej zobaczyć zdeponowany oręż rycerski, kopie broni średniowiecznej, chorągwie i proporce - własność prywatną i "Zastępu". Zwiedzanie Baszty Panieńskiej po uprzednim zgłoszeniu "Zastępowi Rycerskiemu z Chełmna", tel. (+48) 501-133-320.
  • Baszta Prochowa – została wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, w XV wieku została zamurowana i podwyższona. Służyła w średniowieczu jako magazyn sprzętu wojennego i miejsce wyrobu prochu. Po remoncie od 1977 do 1983 była tymczasową siedzibą Muzeum Regionalnego. Obecnie mieści się tu ekspozycja stała "Z pradziejów Chełmna i okolic" oraz skromna ekspozycja etnograficzna. Możliwość zwiedzania Baszty Prochowej od 1 czerwca do 31 sierpnia, w każdą sobotę w godz. 10:30-13:00, w pozostałych miesiącach zwiedzanie po uprzednim zgłoszeniu w ratuszu
  • Gotycko - renesansowy Ratusz – jeden z najpiękniejszych obiektów sztuki renesansowej w Polsce. Stanowił główny obiekt średniowiecznego rynku. Został wzniesiony w latach 1567-1572 w miejscu wcześniejszego ratusza zbudowanego w stylu gotyckim około 1298 roku. Od 1983 roku czynne jest tu Muzeum Ziemi Chełmińskiej, mające profil regionalno - historyczny oraz Chełmińska Informacja Turystyczna.Stałe wystawy w muzeum to: "Dzieje Chełmna" oraz "Dr Ludwik Rydygier - światowej sławy chirurg polski". Placówka organizuje także w Sali Mieszczańskiej na drugim piętrze wystawy czasowe, koncerty i uroczystości państwowe.
  • Dawny Cystersko - Benedyktyński Zespól Klasztorny – pierwszy klasztor cysterek na ziemiach polskich powstał w 1203 roku w Trzebnicy na Śląsku. W 1235 roku powstał konwent w Żarnowcu, a dopiero około roku 1266 cysterki zostały sprowadzone do Chełmna. W pierwszej połowie XV w. Cysterki opuściły klasztor, a w latach pomiędzy 1429 i 1438 objęły go benedyktynki. Działalność Zakonu Benedyktynek została przerwana w 1821 roku, a od 1822 klasztor przejęły i prowadzą do dziś Siostry Miłosierdzia. Zespół klasztorny powstał na przełomie XIII i XIV wieku w pobliżu warowni krzyżackiej zwanej wieżą Mściwoja (Mestwina), przy murach miejskich, ponad stromą skarpą pradoliny Wisły. W skład kompleksu klasztornego wchodzą zabudowania szpitalne i klasztorne, ogrody oraz zlokalizowany wzdłuż północnego ciągu kościół. Duża przebudowa i rozbudowa zespołu klasztornego nastąpiła pod koniec XIX wieku.
  • Kościół św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty (klasztorny) – kościół jest budowlą salową, dwukondygnacyjną. Podział na kondygnacje stanowi empora dla zakonnic, pokryta sklepieniem gwiaździstym. Na uwagę zasługuje kamienny portal południowy, z 1619 roku, pochodzenia niderlandzko - gdańskiego. We wnętrzu znajduje się odkryta w 1932 roku polichromia gotycka z połowy XIV wieku, płyta nagrobna Arnolda Lishorena z 1275 roku, wykonana z czarnego wapienia, wielki krucyfiks, dziś rzeźba Chrystusa w grobie z ok. 1380 roku. Z zabytków renesansowych, głównie manierystycznych wyróżniają się: parapet empory dla zakonnic, kilka zespołów stall z ok. 1597 roku, prospekt organowy z roku 1619 oraz ambona z 1597 roku. Pozostałe elementy wystroju kościoła to ołtarz główny barokowy oraz ołtarze boczne z przełomu XVII i XVIII wieku. Bardzo cenne są również pochodzące z XVII wieku obrazy min. Pieta z kręgu Bartłomieja Strobla, portret ksieni Magdaleny Mortęskiej.
  • Budynek Urzędu Miasta – jest to budynek dawnej siedziby Starostwa Powiatowego. Zbudowany na przełomie XIX/XX w. Interesująca forma architektoniczna tzw. "pruski mur" sprawia, że należy do niewielu zachowanych w tym stylu budynków w Chełmnie. Po reformie administracyjnej w 1975 roku stał się siedzibą Urzędu Miasta.

Chełmińska Informacja Turystyczna mieści się w ratuszu, przy ul. Rynek 28. Oferuje usługi przewodnickie, wydawnictwa, pamiątki, informację o wydarzeniach kulturalnych, bazie gastronomiczno - noclegowej, prezentacjach średniowiecznej kultury przez chełmińskie bractwa rycerskie, przelotach samolotem i balonem; o możliwości uprawiania jazdy konnej, wędkarstwa, żeglarstwa, spływach kajakowych, szlakach rowerowych i pieszych

Liczne imprezy cykliczne:

STYCZEŃ

  • Ogólnopolski Konkurs Kolęd i Pastorałek

LUTY

  • "Walentynki Chełmińskie"
  • „Zostań Moją Walentynką”

KWIECIEŃ

  • Ogólnopolski Festiwal Piosenki Harcerskiej i Turystycznej "Scout & Tourist Song Festival"

MAJ

  • Festiwal Piosenki Przedszkolnej „Małe śpiewanie”

MAJ-WRZESIEŃ

  • Letni Festiwal "Muzyka w zabytkach Chełmna"

MAJ-SIERPIEŃ

  • "Chełmińskie Wieczory Organowe"

CZERWIEC

  • Ogólnopolski Festiwal Amatorskich Orkiestr Dętych

CZERWIEC- LIPIEC

  • "Dni Chełmna"
  • "Noc Świętojańska"

LIPIEC

  • Odpust Chełmiński
  • "Jarmark Jaszczurczy"
  • "Międzynarodowe Spotkania z Folklorem"
  • "Ogólnopolskie Warsztaty Plenerowe Studentów Architektury"

(CO DWA LATA)

  • Międzynarodowe Spotkania Chóralne

SIERPIEŃ

  • Turniej Rycerski Bractw Zaprzyjaźnionych o "Złotą Jaszczurkę"
  • Festiwal Piosenki Biesiadnej
  • "Zatańczmy razem w Mieście Zakochanych"

WRZESIEŃ

  • Chełmiński Przegląd Kapel Rockowych "AMATOROCK"

PAŹDZIERNIK

  • Przegląd Piosenki Dziecięcej i Młodzieżowej "Wesoła Nutka"

LISTOPAD

  • "Złoty Jesienny Liść" - Chełmińskie spotkania Klubów Seniora

Zagrożenia:

Podstawowym zagrożeniem dla głównego przedmiotu ochrony (murawy kserotermiczne) jest zaniechanie użytkowania pastwisk i muraw w strefie krawędziowej. Prowadzi to do zaniku kserotermicznych muraw i luźnych zarośli ciepłolubnych w wyniku sukcesji wtórnej. Nieużytkowane murawy zarastają sukcesywnie zaroślami, a następnie lasem. W warunkach takich zanikają populacje rzadkich gatunków termofilnych i heliofilnych - roślin, owadów, itp.

Dla zachowania muraw od kilku lat prowadzona jest w rezerwacie "Zbocza Płutowskie" czynna ochrona w formie wypasu owiec. Analogicznym zagrożeniem jest także zalesianie muraw.

Inne zagrożenia muraw to wydeptywanie ścieżek oraz zrywanie niektórych rzadkich gatunków roślin. Poważnym zagrożeniem dla przyrody jest neofityzacja szaty roślinnej - ekspansja obcych gatunków roślin, związanych z terasą zalewową doliny Wisły. Niektóre z nich, np. nawłoć późna, wkraczają nawet na mniej strome zbocza i wypierają rodzime gatunki roślin.

Na dnie doliny Wisły fragmenty łąk są coraz to intensywniej zagospodarowywane, a także zamieniane na grunty orne. Fragmenty ziołorośli są opanowywane przez gatunki roślin obce naszej florze. Niewielkie płaty lasów łęgowych (łęgi wierzbowe) są też pod wpływem neofitów.

Najmniejszym stopniem zagrożenia cechują się lasy w parowach, są one jednak niekiedy zniekształcone udziałem gatunków obcych (amerykańskie topole, robinia akacjowa), ponadto często zaśmiecane.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego - rezerwat leśny
• Zbocza Płutowskie - rezerwat leśny
• Góra św. Wawrzyńca - rezerwat leśny
• Płutowo - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian biały - ptak
• gąsiorek - ptak
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• modraszek nausitous - bezkręgowiec
• barczatka kataks - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, tel.: (52) 518-18-01, fax.: (52) 518-18-02, sekretariat@rdos-bydgoszcz.pl, http://bydgoszcz.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Biuro Kujawsko-Pomorskiej Organizacji Turystycznej, tel./fax.: (52) 376 70 19, biuro@k-pot.pl

Jednostki administracyjne:

• Chełmno (chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie)
• Kijewo Królewskie (chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie)
• Unisław (chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie)