Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Białej Nidy

Kod obszaru:

PLH260013

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

5116,8 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar obejmuje dolinę rzeki Białej Nidy z jej dopływami - lewym rzeką Lipnicą i prawym rzeka Kwilanka. Sama dolina Białej Nidy tworzy granicę między Niecką Włoszczowską którą budują gównie utwory czwartorzędowych (gliny zwałowy, piaski i torfy) na północy, a znajdującym się na południu Płaskowyżem Jędrzejowskim, zbudowanymi z margli kredowych, na których w dolinach rzecznych zalegają czwartorzędowe piaski i gliny na południu. Rzeka Lipnica natomiast na północnym – wschodzie oddziela częściowo Pasmo Przedborsko-Małogoskie zbudowane głownie z wapieni jurajskich i piaskowców kredowych od Płaskowyżu Jędrzejowskiego. Prawy dopływ Białej Nidy płynie przez Płaskowyż Jędrzejowski. Wzdłuż doliny w biegu rzeki i jej dopływów zlokalizowane są liczne stawy hodowlane.

Obszar Biała Nida stanowi interesujący z przyrodniczego punktu widzenia zespół podmokłych siedlisk łąkowych i leśnych oraz licznych stawów rybnych. Mimo wykonanych na przełomie lat 1960/70 prac melioracyjnych połączonych z prostowaniem koryta rzeki teren ten jest nadal miejscem rozrodu wielu zagrożonych w swym istnieniu gatunków.

W regionie świętokrzyskim Dolina Białej Nidy to jeden z obszarów najbogatszych w siedliska przyrodnicze z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej (14 typów). Niemal wszystkie są dobrze i bardzo dobrze zachowane, stanowią miejsce bytowania dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Ostoja zabezpiecza ciąg dolin i wyniesień wzdłuż rzeki Białej Nidy i jej dopływów, cieku częściowo uregulowanego, ale z obecnością rzadkich zbiorowisk włosieniczników i tzw. "lilii wodnych", związanych z wodami czystymi i zasobnymi w substancje odżywcze. Biała Nida jest łącznikiem pomiędzy rzeką Nidą a rzeką Pilicą, a zatem jest to ciąg łączący znaczące korytarze ekologiczne. Ostoja Dolina Białej Nidy to obszar występowania bardzo dobrze zachowanych zbiorowisk lasów bagiennych, głównie łęgów olszowo-jesionowych. Są to jedne z najlepiej zachowanych lasów łęgowych w województwie świętokrzyskim z obecnością gatunków chronionych i górskich. Na uwagę zasługują rozległe kompleksy łąk świeżych ekstensywnie użytkowanych a także zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych. Wg danych historycznych w rzece występowały: minóg strumieniowy, kleń, świnka, brzana, głowacz białopłetwy, jelec, jaź, słonecznica, piskorz, koza, koza złotawa, miętus, węgorz oraz słonecznica.

W Dolinie Białej Nidy wykształciły się szczególne warunki hydrologiczne związane z rodzajem podłoża geologicznego, rzeka przepływa przez utwory węglanowe. Dolna terasa zalewowa rzeki to wykształcone cenne torfowiska niskie. Ogólnie obszar ma dobre i stabilne warunki wilgotnościowe dlatego też stanowi gwarancję dla zachowania silnych populacji mięczaków. Na odcinku rzeki gdzie bardzo spokojny nurt i płaska powierzchnia wyraża się meandrowaniem rzeki i występowanie licznych rozlewisk porośniętych turzycami i pałką wodną. Zawodnione o stabilnym poziomie lustra wody siedliska są zasiedlone przez poczwarówkę jajowatą. Obszar ostoi z uwagi na tendencję sukcesyjną stanowi bardzo korzystne siedliska dla rozwoju populacji Poczwarówki zwężonej. Czyste i naturalne środowisko rzeki stanowi bardzo dobre warunki dla gatunku skójki gruboskorupowej.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar położony jest na obszarze dwóch powiatów. Można dojechać pociągiem do Kielc, a następnie autobusem do jednej z gmin (patrz: województwa, powiaty gminy). Można także dojechać pociągiem bezpośrednio do Włoszczowej lub Jędrzejowa. Samochodem możemy jechać drogami numer: 7 do Jędrzejowa, 786, 785, 742 do Włoszczowej lub innymi lokalnymi do okolicznych miejscowości.

Baza noclegowa jest bardzo rozbudowana w Kielcach oraz Jędrzejowie, Włoszczowej, Nagłowicach. Dobre jest również zaplecze gastronomiczne w tych miejscowościach. Na terenie obu powiatów znajdują się liczne gospodarstwa agroturystyczne.

Na terenie gminy Oksa znajdują się pomniki przyrody: Zakrzów – 10 dębów, aleja modrzewiowa w Oksie (91 drzew), 22 dęby, 2 lipy i modrzew na terenie parku dworskiego w Rzeszówku. Atrakcją są także odsłonięcia geologiczne oraz grupa głazów narzutowych we wspomnianym wyżej parku.

W Nagłowicach znajduje się Dworek Mikołaja Reja, w którym urządzone jest muzeum poświęcone pisarzowi.

Zagrożenia:

  • Obniżanie poziomu wód
  • Presja urbanizacyjna
  • Zarastanie (sukcesja w kierunku zarośli i lasu) siedlisk półnaturalnych - muraw napiaskowych, łąk świeżych i wilgotnych, torfowisk przejściowych
  • Miejscami niewłaściwa gospodarka leśna - nasadzenia niezgodne z typem siedliska
  • Zalesianie muraw i łąk
  • Chemizacja rolnictwa
  • Nagminne wycinanie przydrożnych drzew.
  • Pogłębianie koryta rzeki
  • Budowle spiętrzające bez przepławek.
  • Łąki intensywnie eksploatowane koszone są bardzo wcześnie, przed zakwitaniem roślin żywicielskich omawianych motyli i wyprowadzeniem potomstwa przez derkacza, czajkę itp.
  • Stawy rybne są przekształcane w otwarte zbiorniki pozbawione trzcin
  • Walka z tzw. szkodnikami czyli strzelanie i pozbywanie się w inny sposób gatunków chronionych - wydry, bobra, czapli, rybołowów, łabędzi i itd.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Łąka śródleśna U-44 - rezerwat leśny
• Płynik U-112 - rezerwat leśny
• Łąka śródleśna U-46 - rezerwat leśny
• Stara Nida U-109 - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)
• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion - płaty bogate florystycznie) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• żuraw - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• kumak nizinny - płaz
• traszka grzebieniasta - płaz
• poczwarówka zwężona - bezkręgowiec
• poczwarówka jajowata - bezkręgowiec
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• modraszek nausitous - bezkręgowiec
• czerwończyk fioletek - bezkręgowiec
• nur rdzawoszyi - ptak
• nur czarnoszyi - ptak
• bąk - ptak
• ślepowron - ptak
• czapla biała - ptak
• czapla purpurowa - ptak
• czapla modronosa - ptak
• łabędź czarnodzioby (mały) - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• podgorzałka - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania czarna - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• rybołów - ptak
• kropiatka - ptak
• zielonka - ptak
• derkacz - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybitwa białowąsa - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• lelek - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• lerka - ptak
• podróżniczek - ptak
• jarzębatka - ptak
• gąsiorek - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: sekretariat@kielce.uw.gov.pl, fax: (41) 34 35 343, tel.: (41) 34 35 340, WYDZIAŁ OCHRONY PRZYRODY I OBSZARÓW NATURA 2000 telefon: (41) 34 35 365
  • Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego http://rot.swietokrzyskie.travel/
  • Punkt informacji turystycznej w Dworku Mikołaja, Nagłowice, tel/fax (041) 38-145-70, e-mail: dworekreja@wp.pl
  • Oddział świętokrzyski PTTK w Kielcach, tel. (041) 344 77 43, e-mail: biuro@pttkkielce.pl

Jednostki administracyjne:

• Oksa (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Małogoszcz (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Sobków (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Moskorzew (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Radków (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Jędrzejów (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Nagłowice (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Włoszczowa (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)