Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Wzgórza Niemczańskie

Kod obszaru:

PLH020082

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

3237,2 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar obejmuje Wzgórza: Krzyżowe, Gilowskie, Gumińskie i enklawę Wzgórz Dębowych, południkowe pasma (do 418 m n.p.m.) w zachodniej części Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Wzgórza te mają bardzo skomplikowaną budowę geologiczną - generalnie tworzą je skały metamorficzne. Wzgórza rozcinają kilkudziesięciometrowe, stromościenne wąwozy skalne.

Grzbiety są zalesione, a w dolinach występują miejscowości i użytki rolne - 23% powierzchni, łąki - 2%. Lasy iglaste zajmują 12% terenu, liściaste - 37%, a mieszane - 26% obszaru. Na zboczach i w części wierzchowinowej wzgórz rosną dąbrowy oraz grądy - młode drzewostany. W okolicy Niemczy, na Wzgórzach Dębowych występują starodrzewy buczyn. W dolinach cieków i wokół stawów wykształciły się łęgi wiązowo-jesionowe i olszowo-jesionowe.

Fragmenty ostoi o wybitnych wartościach przyrodniczych:

  • w południowej części Wzgórz Krzyżowych śródleśny kompleks zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych (2 ha),
  • kompleks muraw stepowych na bezleśnych wzgórzach koło Księginic Wielkich (północny kraniec Wzgórz Dębowych) ze zbiorowiskami roślin ciepłolubnych i siedliskami rzadkich owadów.
  • przełomowe odcinki potoków przecinające Wzgórza Gumińskie - tzw. "Szwedzki Okop" koło Przystronia i "Tatarski Jar" koło Gilowa.
  • nieczynna kopalnia wapienia koło Gilowa na Wzgórzach Gilowskich, z systemem podziemnych sztolni i jeziorem, stanowiąca ważną na Przedgórzu Sudeckim ostoję nietoperzy (patrz niżej).
  • Trzcinowy Staw koło Sieniawki i bezimienny staw koło Kołaczowa na potoku Krzywula okalającym Wzgórza Krzyżowe oraz Dolina Siedmiu Stawów koło Jasina we Wzgórzach Gumińskich. Stawy częściowo otoczone lasami, w tym cennymi łęgami są ostoja ptaków leśnych i wodnych: 13 gatunków lęgowych oraz 14 gatunków uznawanych za rzadkie i zagrożone, w tym gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, poza tym bobrów, popielic (Trzcinowy Staw) i dziewanny fioletowej - rośliny zagrożonej w południowo-zachodniej Polsce,
  • zmiennowilgotne łąki rajgrasowe w dolinie rzeki Olesznej koło Ligoty Wlk. łąki, siedliska rzadkich roślin - kosaciec syberyjski , mieczyk dachówkowaty, goździk pyszny.
  • fauna motyli ze Wzgórz Gilowskich m.in. szlaczkoń szafraniec na północno-zachodnim krańcu zasięgu tego gatunku, ze Wzgórz Krzyżowych (Dębowa Góra) - pojedyncze stanowiska czerwończyka nieparka oraz modraszka nausitous i rzadkie motyli miernikowcow. Występują tu znane z pojedynczych stanowisk na Śląsku gatunków - grotnik skrótnik, peryzoma wodnica, wątlak brzegokropek, wątlak siwinek, pomiernik murownik oraz jedyne na Śląsku i jedno z nielicznych w Polsce stanowisk gatunku niekrocz rudawiak i witalnik zatoczak.
  • nieczynna kopalnia wapienia w Gilowie - jedno z ważniejszych stanowisk nietoperzy w rejonie sudeckim : kolonia rozrodcza i zimowisko dwóch gatunków z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, zimowisko 95 nietoperzy z, co najmniej, 8 gatunków. W miejscowościach bezpośrednio przylegających do proponowanego obszaru (Sieniawka, Ligota, Gilów, Roztocznik, Stoszów, Jaźwina) zinwentaryzowano kolonie rozrodcze czterech gatunków, w tym 4 kolonie nocka dużego.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar jest łatwo dostępny samochodem i pociągiem. Można tam dojechać drogą i linia kolejowa Zabkowice - Wroclaw do miejscowości i stacji Niemcza lub Ząbkowice Śląskie, Henryków, Ziębice i dalej drogami lokalnymi do wybranych fragmentów ostoi. Ponadto można dojechać autobusem - z okolicznych większych miast autobusy PKS kursują przez pobliskie wsie, np. Sieroszów czy Muszkowice.

O atrakcyjności ostoi stanowią jej walory przyrodnicze. Nieczynne wyrobiska małych kamieniołomów i kopalni pozwalają poznać interesujące odsłonięcia geologiczne.

Wzgórza przecina wiele oznakowanych szlaków rowerowych i pieszych. Szlaki turystyczne:

  • czerwony - Łagiewniki - Przełęcz Słupicka, Wzgórza Olszeńskie w Masywie Ślęży
  • zielony - Strzelce - Przełęcz Słupicka - Wzgórza Krzyżowe
  • niebieski - Przełęcz Tąpadła - Przełęcz Sulistrowicka
  • żółty - Przełęcz Tąpadła - zachodnie zbocze Raduni - Świerkowa (w kierunku Wzgórz Kiełczyńskich)

Około 10 km na wschód znajduje się Henryków (cysterski kompleks poklasztorny, słynny z odnalezionej tu księgi z pierwszym zapisanym zdaniem w języku polskim). 15 km na północny zachód znajduje się sławne, znane z cennych kolekcji Arboretum w Wojsławicach

Obszar ostoi jest interesujący pod względem kulturowym- odkryto tu ślady siedmiu wczesnośredniowiecznych grodzisk, z których jedno, w pobliżu "Tatarskiego Jaru", należy do największych na Śląsku (4,5 ha),zaś położona w centrum obszaru Niemcza jest jednym z najstarszych i najciekawszych miast w Polsce z licznymi zabytkami m.in. zwiedzić można zamek gotycko-renesansowy, barokowe kamieniczki z XVIII w., fortyfikacje z XII wieku i neoromanski ratusz z 1865 roku.

"Tatarski Jar" - Długi, ciągnący się na przestrzeni kilku kilometrów wąwóz z płynącym potokiem. Jest to grodzisko w pobliskim Gilowie, określane często w literaturze mianem Tatarskiej Przełęczy, oddalone ok. 2,5 km na zachód od Niemczy . Gród zlokalizowany został na wzniesieniu otoczonym z trzech stron przez głęboką dolinę Piekielnego Potoku, lewobrzeżnego dopływu Ślęży. Całe założenie ma około 4,5 ha powierzchni i jest jednym z największych grodzisk na Dolnym Śląsku.

Obszar ten jest bardzo ciekawym obiektem archeologicznym. Dotychczasowe badania potwierdziły, że nie jest to relikt obozu tatarskiego . Jest to grodzisko kultury wielkomorawskiej i pochodzi z przełomu IX/X wieku. Znaleziska odkrywane na terenie gilowskiego grodziska potwierdzają jego pochodzenie. W tym czasie funkcjonowało na terenie obecnych Moraw , Czech i Słowacji silne państwo słowiańskie , którego północny zasięg badania naukowe potwierdziły na terenach południowej Polski. Gilowskie grodzisko jest koronnym dowodem ekspansji na północ Wielkomorawian.

Noclegi: hotele w Niemczy i Przerzeczynie oraz gospodarstwa agroturystyczne i kwatery prywatne w okolicznych miejscowościach, m.in. w Niemczy, okolicach Henrykowa, Nowinach, Gąbczycach itd.

Zagrożenia:

Do najpoważniejszych zagrożeń należą:

  • intensywna gospodarka leśna
  • utrzymywanie niskiego wieku rębności, całkowite usuwanie posuszu, wycinanie podszytu, likwidacja dziuplastych drzew, wprowadzanie gatunków obcych do drzewostanu (gł. Robinia pseudoacacia, Quercus rubra;
  • osuszanie lasów.

Wskazane jest aktywne zatrzymywanie wód z roztopów wiosennych.

  • zaprzestanie użytkowania łąk lub ich zalesianie,
  • zanieczyszczenia wód ściekami komunalnymi,
  • dzikie wysypiska śmieci, - niekontrolowana turystyka,
  • niszczenie schronisk nietoperzy, likwidacja otworów wlotowych, niepokojenie nietoperzy w w okresie rozrodu czy hibernacji,
  • zmiana koryt rzek,
  • zamiana użytków rolnych na działki budowlane i rekreacyjne.

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• ściany skalne i urwiska krzemianowe ze zbiorowiskami z Androsacion vandelii
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bączek - ptak
• czapla biała - ptak
• bocian czarny - ptak
• bocian biały - ptak
• trzmielojad - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• jarzębatka - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• gąsiorek - ptak
• ortolan - ptak
• mopek - ssak
• nocek duży - ssak
• nocek Bechsteina - ssak
• wydra - ssak
• piskorz - ryba
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• modraszek nausitous - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Plac Powstańców Warszawy 1, 50-951 Wrocław, tel. (71) 340-68-07, fax. (71) 340-68-06, email: sekretariat@rdos.wroclaw.pl, www.wroclaw.rdos.gov.pl

Dolnośląska Informacja Turystyczna, Sukiennice 12, 50-107 Wrocław, tel. (71) 342-01-85, fax (71) 342-28-98, e-mail: wroclaw-info@itwroclaw.pl, www.dot.org.pl

Jednostki administracyjne:

• Niemcza (dzierżoniowski, woj. dolnośląskie)
• Łagiewniki (dzierżoniowski, woj. dolnośląskie)