Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Doliny Erozyjne Wysoczyzny Elbląskiej

Kod obszaru:

PLH280029

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

2260,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar zajmuje północno - zachodnią część Wysoczyzny Elbląskiej wyraźnie odróżniającą się geomorfologicznie od otaczających ją obszarów. Trzon Wysoczyzny tworzy morena denna falista z nieckami denudacyjno - akumulacyjnymi oraz wzniesieniami moren czołowych, kemów i drumlinów osiągających w okolicach miejscowości Pagórki wysokość 180,9 m n.p.m.

Północno - zachodnia krawędź Wysoczyzny Elbląskiej stromo opada ku Zalewowi Wiślanemu odcinając się od płaskich, w przewadze aluwialnych terenów nadzalewowych. Obszar ten uległ porozcinaniu na fragmenty różnej wielkości. U podnóża wzniesień można zaobserwować dość dużą liczbę drobniejszych form erozyjnych w postaci pagórków ostańcowych różnych kształtów. Na stokach Wysoczyzny od strony Zalewu Wiślanego, na odcinku od Elbląga do Fromborka występują fragmenty martwego klifu. Jego zbocza odsunięte są od linii wody obecnego Zalewu Wiślanego i nie są podmywane przez fale. Podcięcia stokowe zostały utworzone w wyniku abrazji fal dawnego morza litorynowego, istniejącego około 6 tysięcy lat temu.

Specyficzna rzeźba terenu Wysoczyzny Elbląskiej jest powiązana z bogato rozwiniętą siecią wód powierzchniowych. Są to głównie potoki spływające promieniście w kierunku Zalewu Wiślanego i jeziora Drużno. Gliniaste podłoże i duże spadki terenu przyczyniły się do intensywnego rozwoju procesów erozyjnych, szczególnie erozji wodnej, której wynikiem są głęboko wcięte w podłoże koryta rzeczne z licznymi bystrzami. Najbardziej urozmaiconą krajobrazowo częścią obszaru jest strefa krawędziowa, w której deniwelacje dochodzą tu do 60 m. Rzeźbę urozmaicają głębokie doliny rzeczne Stradanki, Grabianki, Olszanki, Suchacza i Kamienica wraz z dopływami. Działalność erozyjna wód płynących spowodowała odsłonięcie w wielu miejscach głazów narzutowych. Uzupełnieniem sieci hydrograficznej są zlokalizowane w części wierzchowinowej oczka wodne i mokradła.

W dolinach erozyjnych wykształciły się najcenniejsze na Wysoczyźnie Elbląskiej siedliska przyrodnicze. Wśród lasów Podokręgu Elbląskiego (Wysoczyzny Elbląskiej) wyraźnie dominują buczyny, występujące tu w pełnej zmienności siedliskowej, od mniej częstej kwaśnej buczyny niżowej, po różne postacie żyznej buczyny pomorskiej. Mniejsze powierzchnie leśne zajmują fitocenozy zespołu subatlantyckiego grądu, zróżnicowanego ekologicznie na ubogie postaci wierzchowinowe, typowe - zboczowe i żyzne występujące u podstawy stoków. Na wielu stanowiskach w grądach i lasach mieszanych rosną jeszcze dość liczne okazy starych dębów.

Na terenie Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej oprócz wspomnianych wcześniej zbiorowisk leśnych występują łęg jesionowo - olszowy, ols porzeczkowy i bardzo rzadki na niżu podgórski łęg jesionowy. Udział fitocenoz tych trzech zespołów jest niewielki, i ogranicza się jedynie do wąskich pasów wzdłuż cieków wodnych lub do niewielkich powierzchni na wysiękach (TOKARZ 1961).

Przez omawiany obszar przebiega bardzo ważny korytarz migracyjny ptaków, ciągnący się wzdłuż wybrzeża morskiego od Zatoki Botnickiej do Gibraltaru (szlak skandynawsko - iberyjski). Fakt ten ma decydujący wpływ na bogactwo gatunkowe i ilościowe ptaków przelotnych, zimujących, odpoczywających i żerujących na tym terenie i w jego najbliższym sąsiedztwie.

Najcenniejszym gatunkiem występującym na tym terenie jest Wilk szary Canis lupus, którego liczebność stanowi istotną część krajowej populacji.

Gęsta sieć śródleśnych strumieni, oczek wodnych i podmokłych terenów warunkuje występowanie gatunków, których biologia związana jest ze środowiskiem wodnym. Ograniczona działalność człowieka sprawiła, że zbiorowiska leśne charakteryzują się różnowiekowym drzewostanem, występowaniem licznych powierzchni ze starodrzewem bukowym i dużą ilością nagromadzonego martwego drewna o różnym stopniu rozkładu. Fakt ten potwierdzają badania lichenologiczne przeprowadzone w latach 2001-2004 (SZYMCZYK 2007, SZYMCZYK & ZALEWSKA 2008) z wykorzystaniem porostów - wskaźników dobrze zachowanych zbiorowisk leśnych świadczących o ich ciągłości ekologicznej (wg CZYŻEWSKA & CIEŚLIŃSKI 2003).

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar znajduje się na terenie gminy i miasta Elbląg oraz gminy Tolkmicko. Dojazd pociągiem do Elbląga (połączenia bezpośrednie z Gdyni, Białegostoku, Olsztyna). Łatwo także dostać się autobusem. Elbląg leży na skrzyżowaniu drogi 22, E77 oraz S 22. Elbląg zapewnia zróżnicowaną i bogatą bazę noclegowa i gastronomiczną.

Elbląg jest miastem atrakcyjnie usytuowanym na styku dwóch odmiennych krain geograficznych: Żuław Wiślanych i Wysoczyzny Elbląskiej. Sąsiaduje również z Zalewem Wiślanym. Miasto położone jest przy trasie z Warszawy do Gdańska oraz z Europy Zachodniej do Kaliningradu i państw nadbałtyckich. Elbląski port śródlądowy stanowi punkt wyjścia dróg wodnych do miejscowości wczasowo-turystycznych położonych nad Zalewem Wiślanym oraz przez Kanał Elbląski na obszary Pojezierza Iławskiego. W sezonie żeglugowym funkcjonuje komunikacja wodna.

Turystyka krajoznawcza

Zabytki miasta Elbląg

  • Katedra pw. św. Mikołaja - pierwsze wzmianki o tym obiekcie pochodzą z 1246 roku. Kościół wznoszony był w XIII-XIV wieku.
  • Zespół budynków klasztoru podominikańskiego - budowę rozpoczęto w 1246 roku. Najstarszą częścią tego obiektu jest prezbiterium, posiadające oryginalne sklepienia z początku XIV wieku
  • Brama Targowa - jest to jedyna pozostałość dawnego systemu fortyfikacyjnego miasta. Budowę dolnej części bramy rozpoczęto w 1319 roku, zaś nadbudowano do obecnej wysokości w latach 1420 - 1430.
  • Szpital św. Ducha - kompleks budynków, który pierwotnie służył jako przytułek dla bezdomnych i chorych. Jego budowę rozpoczęto w XII wieku.
  • Kościół św. Jerzego - kościółek ten wymieniany był w dokumentach z 1360 roku. Obiekt ten posiada ciekawą konstrukcję. Wnętrze nie ma sklepień lecz płaski drewniany strop, na którym zachowała się polichromia z 1609 roku.

Zabytki gminy Elbląg:

  • Kanał Elbląski - będący najbardziej interesującym pod względem technicznym, unikatowym w skali światowej szlakiem wodnym
  • zabytkowy kościół wybudowany w XIV wieku ,Przezmark
  • Tropy Elbląskie - jedyny w swoim rodzaju zabytkowy zespół domów i zagród holenderskich.
  • zespół pałacowo-parkowy z 1886 r. wybudowany na miejscu dawnego dworu z 1383r , Janów
  • Kanał Jagielloński - wybudowany w 1483 r.- jest najstarszą budowlą inżynierską tego typu w kraju
  • Osada Truso - legendarna osada "TRUSO" opisaną w IX wieku przez anglosaskiego żeglarza Wulfstana.
  • Weklice - cmentarzysko ludności kultury wielbarskiej

Inne miejsca warte zobaczenia:

  • Wyspa Nowakowska - otoczona wodami Zalewu Wiślanego, Nogatu, Cieplicówki i Kanału Jagiellońskiego
  • Rezerwat Zatoka Elbląska - zamieszkiwany przez 222 gatunki ptaków.
  • Złota Wyspa - dogodny punkt obserwacyjny ekosystemu Rezerwatu Zatoki Elbląskiej
  • Rezerwat Ujście Nogatu - rezerwat ornitologiczny który został utworzony w celu ochrony bytujących tutaj ptaków i ich siedlisk.
  • Raczki Elbląskie - znajduje się największa depresja w Polsce (1,8 m poniżej poziomu morza).

Turystyka aktywna

Szlaki znakowane:

  • Szlak żółty - "Jantarowy": Szlak ten na całej swojej długości jest fragmentem Międzynarodowego Szlaku Dalekobieżnego Pieszego "E-9" o przebiegu: Atlantyk, Morze Północne, Morze Bałtyckie (Świnoujście, Koszalin, Hel, Gdańsk, Elbląg, Frombork, Braniewo). Przebieg szlaku Jantarowego: Mikoszewo, Jantar, Stegna, Sztutowo, Kąty Rybackie, Skowronki, Przebrno, Krynica Morska-latarnia, Wielbłądzi Grzbiet, Krynica Morska Port. Całkowita długość szlaku wynosi 52 km.
  • Szlak czerwony - "Kopernikowski" - Szlak ten prowadzi z Torunia do Olsztyna, a jego fragment na trasie Elbląg - Braniewo jest ostatnim (na razie) odcinkiem Międzynarodowego Dalekobieżnego Szlaku Pieszego "E-9". Przebieg szlaku od Elbląga: Elbląg-miasto, Elbląg-Bażantarnia, Jagodnik, Próchnik, Łęcze, Suchacz, Kadyny, Tolkmicko, Frombork, Braniewo.
  • Szlak niebieski - "Nadwiślański" - Przebieg szlaku: Sztum - leśniczówka Wilki - Biała Góra - Piekło - rezerwat "Mątowy" - Mątowy Małe - Mątowy Wielkie - Most Knybawski - Lisewo - Boręty - Palczewo - Nowa Cerkiew - Ostaszewo - Żuławki - Drewnica - Mikoszewo. Całkowita długość szlaku wynosi 76 km.

Szlaki Elbląskiej Bażantarni: Historia Bażantarni, jako parku i miejsca wypoczynkowego, sięga początków XIX wieku. Położony blisko miasta kompleks leśny z wieloma jarami, ścieżkami i strumykami zachęcał do wędrówek i spacerów. Zbudowane tu: zajazd Vogelsang (obecna restauracja Myśliwska) i muszla koncertowa stworzyły zaplecze do wypoczynku na odpowiednim poziomie. Dzisiejsza Bażantarnia zajmuje obszar ok. 370 ha. Wytyczono tu piękne znakowane szlaki turystyczne:

  • Szlak czerwony "Kopernikowski" Na odcinku w Bażantarni bierze on swój początek przy restauracji Myśliwska, prowadzi dalej wzdłuż Srebrnego Potoku obok mostku Elewów i Parasola, przez Górę Jagiellońską do parkingu obok gajówki w Dąbrowie. Długość szlaku wynosi 4,5 km, a średni czas przejścia - ok. 1,5 godz.
  • Szlak niebieski - "Okrężny" - podzielony jest na dwa odcinki: szlak niebieski - "Leśny" - łatwy; biegnie od restauracji Myśliwska leśną drogą do Dąbrowy i dalej do Parasola, o długości 3,6 km, a średni czas przejścia wynosi 1 godz.; szlak niebieski - "Górski"- trudny, miejscami bardzo trudny; biegnie od Parasola licznymi jarami, wąwozami i wzgórzami przez Górę Ludową, Czarci Jar, Górę Sowią, Urwisko Krystyny do restauracji Myśliwska. Długość tego odcinka wynosi 6,4 km, a średni czas przejścia - ok. 2,5 godz.
  • Szlak zielony - "Ścieżka Jaszczurek" - Jego początek znajduje się przy węźle szlaków, przed restauracją Myśliwska. Dalej szlak biegnie przez Belweder i Parasol do Stagniewa. Długość szlaku - 7 km, średni czas przejścia - ok. 2 godz.
  • Szlak żółty - "Okólny" - Swój początek bierze przy pomniku przyrody, obok mostku na rzece Kumieli (w pobliżu pętli tramwajowej linii nr 2 przy ul. Marymonckiej). Dalej biegnie obok starego młyna (dawna Hamernia), przez mostek Elewów i obok cmentarza na Dębicy. Kończy swój bieg przed restauracją Myśliwska. Szlak określany jest jako łatwy, jego długość wynosi 9 km, a średni czas przejścia - ok. 3 godz.

Szlaki wodne

Obszary wokół Zalewu Wiślanego to wymarzone miejsce dla turystyki żeglarskiej, kajakowej czy motorowodnej. Tereny te, dzięki wytyczonym szlakom wodnym na Zalewie Wiślanym oraz na gęstej sieci żuławskich rzek i kanałów żeglownych połączonych z Kanałem Elbląskim, umożliwiają dopłynięcie do większości ważniejszych miejscowości i odbycie ciekawych wycieczek kajakami, jachtami, statkami żeglugi pasażerskiej i wodolotami. Tu, nad Zalewem Wiślanym, znajduje się szereg portów i przystani przyjmujących większe i mniejsze jednostki pływające: Elbląg, Kamienica Elbląska, Suchacz, Tolkmicko, Frombork, Nowa Pasłęka, Krynica Morska, Kąty Rybackie.

Istnieje możliwość przepłynięcia trasy z Gdańska przez Elbląg do Iławy, a także z Gdańska przez Nowy Dwór Gdański, Elbląg i Zalew Wiślany do Kątów Rybackich:

  • Gdańsk - Martwa Wisła - Śluza Przegalina - Śluza Gdańska Głowa - Szkarpawa - Rybina - Zalew Wiślany - Nogat - Kanał Jagielloński - Elbląg - rzeka Elbląg - jezioro Drużno - Kanał Elbląski - pochylnie- Małdyty - Miłomłyn - Iława,
  • Gdańsk - Martwa Wisła - Śluza Przegalina - Leniwka - Śluza Gdańska Głowa - Szkarpawa - Rybina - Tuga - Nowy Dwór Gdański - Wisła Elbląska - Zalew Wiślany - Nogat - Kanał Jagielloński - Elbląg - Zalew Wiślany - Frombork - Braniewo - Krynica Morska - Kąty Rybackie. Rzeką Elbląg można wypłynąć na Zalew Wiślany, po którym kursują statki i wodoloty:
  • Elbląg - Krynica Morska - Elbląg,
  • Elbląg - Kaliningrad (Rosja) - Elbląg,
  • Krynica Morska - Kaliningrad - Krynica Morska,
  • Krynica Morska - Frombork - Krynica Morska.

Kanał Elbląski: Warto również wyruszyć w podróż statkiem z Elbląga przez jezioro Drużno i Kanał Elbląski do Ostródy. Przebieg trasy: Elbląg - Jezioro Drużno (0,3 m n.p.m.) - Pochylnia Całuny Nowe - Pochylnia Jelenie - Pochylnia Oleśnica - Pochylnia Kąty - Pochylnia Buczyniec - Jezioro Piniewskie (99,5 m n.p.m.) - Jezioro Sambród - Małdyty - Jezioro Ruda Woda (Duckie) - Jezioro Ilińsk (Jelonek) - śluza Miłomłyn - śluza Zielona - Jezioro Drwęckie - Ostróda.

Zagrożenia:

  • erozja wodna,
  • osuwiska,
  • zanieczyszczenie wód powierzchniowych,
  • nielegalna eksploatacja kopalin (piasku, gliny),
  • rozprzestrzenianie się gatunków obcych,
  • naruszanie stosunków wodnych poza obszarami leśnymi.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej - rezerwat leśny
• Buki Wysoczyzny Elbląskiej - rezerwat leśny
• Kadyński Las - rezerwat leśny
• Dolina Stradanki - rezerwat leśny
• Nowinka - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum)
• pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo-Quercetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian biały - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania ruda - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• jarząbek - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• lerka - ptak
• świergotek polny - ptak
• jarzębatka - ptak
• muchołówka mała - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• gąsiorek - ptak
• mopek - ssak
• wilk * - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• koza - ryba
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• sowa błotna - ptak

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bezlist okrywkowy

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, tel.: (89) 52-32-378, fax.: (89) 52-32-405, sekretariat.olsztyn@rdos.gov.pl, http://olsztyn.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Warmińsko Mazurska Regionalna Organizacja Turystyczna, ul. Staromiejska 1, 10-017 Olsztyn, tel./fax.: (89) 535 35 65, (89) 535 35 66, http://mazury.travel/

Jednostki administracyjne:

• Elbląg (elbląski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Tolkmicko (elbląski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Elbląg m. (Elbląg, woj. warmińsko-mazurskie)
• Milejewo (elbląski, woj. warmińsko-mazurskie)