Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Mokradła Kolneńskie i Kurpiowskie

Kod obszaru:

PLH200020

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

1446,6 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Ponad połowa obszaru pokryta jest lasami iglastymi, a jedna piątą siedliska łąkowe i zaroślowe, pozostałą część zajmują lasy liściaste, lasy mieszane, siedliska rolnicze, oraz torfowiska, bagna, roślinność na brzegach wód, młaki.
"Mokradła Kolneńskie i Kurpiowskie" to obszar Natura 2000 o charakterze dyspersyjnym, obejmujący 15 rozrzuconych po Wysoczyźnie Kolneńskiej i Równinie Kurpiowskiej obiektów o charakterze mokradłowym, wśród których znajdują się: fragment doliny rzeki Rybnicy, trzy niewielkie jeziora dystroficzne oraz kilkanaście zagłębień wypełnionych torfami przejściowymi i wysokimi.
Najcenniejszym obiektem na terenie całego obszaru jest pełniąca funkcję ważnego korytarza ekologicznego dolina rzeki Rybnicy. Jej szczególną cechą jest meandrujące, nieregulowane koryto, miejscami rozgałęziające się na kilka odnóg, powiązanych ze sobą siecią drobnych, anastomozujących połączeń i kanałów. Występują tu także zakola i starorzecza z otwartą tonią wodną lub porośnięte helofitami. Wysoki, utrzymujący się cały sezon poziom wody w dolinie warunkuje bardzo dobre uwilgotnienie zalegających tu złóż organicznych.
Na szczególną uwagę zasługują zachowane w doskonałym stanie siedliska reprezentujące torfowiska przepływowe, występujące w formie kikudziesięcioarowych bądź nawet kilkuhektarowych "platform", rozlokowanych wzdłuż osi doliny Rybnicy i okolonych ze wszystkich stron korytami lub starorzeczami, co czyni je niedostępnymi bezpośrednio z lądu. Porastają je zbiorowiska wąskolistnych turzyc z dużym udziałem mszaków. Fizjonomicznie zbiorowiska te wyróżnia obecność licznych, rachitycznych sosen i brzóz.
Regulacja koryta Rybnicy i melioracje doliny poniżej miejscowości Szablaki przyśpieszają odpływ wody z torfowisk położonych w dolinie rzeki, co odwiercie dla się wkraczaniem gatunków drzewiastych do otwartych zbiorowisk i formowaniem się we wschodniej części doliny lasów bagiennych z dominacją brzozy.
W rzece Rybnicy, słynącej niegdyś z dużej ilości ryb i tarlisk, z cenniejszych gatunków ostatnio zaobserwowano niestety jedynie ciernika oraz kozę.
Za równie cenne należy uznać zanikające na tych terenach ekosystemy jeziorne:

  • Jeziora Łacha - silnie wypłycone jezioro dystroficzne w okolicach wsi Józefowo (gm. Mały Płock)
  • jezioro dystroficzne niedaleko miejscowości Poniat (gm. Piątnica) z piaszczystymi brzegami, pokrytymi cienką warstwą utworów organicznych, bez pła w otoczeniu
  • w jego miejscu szuwary Caricetum rostratae i Equisetetum fluviatilis.

Pozostałe obiekty, wchodzące w skład obszaru, obejmują swymi granicami bardzo rzadkie w krajobrazie Kurpiowszczyzny i Kolneńszczyzny siedliska torfowisk przejściowych oraz borów bagiennych Faliński, w tym największy na terenie Puszczy Kurpiowskiej kompleks torfowisk wysokich w rezerwacie Łokieć.
Na wysokie walory przyrodnicze obszaru wpływa znaczne, wewnętrzne zróżnicowanie siedliskowe na stosunkowo niewielkiej powierzchni, jak i rzadkość tego typu elementów w krajobrazie Wysoczyzny Kolneńskiej i Równiny Kurpiowskiej. Stwierdzono tu 10 typów (wraz ze zróżnicowaniem na podtypy) siedlisk przyrodniczych. Niektóre z nich należą do siedlisk rzadkich na terenie obu mezoregionów (zwłaszcza bory bagienne, sosnowo- brzozowy las bagienny), a niektóre są rzadko spotykane w całej północno-wschodniej Polski (jak doskonale tu zachowane torfowiska przepływowe). Znajduje się tu także, największy w Puszczy Kurpiowskiej kompleks torfowisk wysokich.

Dane zaktualizowano w 2009 r.

Opis turystyczny:

Preferowany dojazd to dotarcie pociągiem do Białegostoku, a stamtąd autobusem PKS bądź transportem własnym do wsi na terenie powiatu koleńskiego oraz łomżyńskiego.

Powiat koleński.
Teren powiatu charakteryzuje się zróżnicowanymi strefami krajobrazowymi, wynikającymi z bogato ukształtowanej powierzchni i walorów przyrodniczych. Od zachodu powiat przylega do Puszczy Kurpiowskiej zaś od północy do Puszczy Piskiej.
O atrakcyjności turystycznej powiatu decyduje przede wszystkim czyste, nieskażone środowisko, bogactwo lasów, czyste wody i bogate tradycje kulturowe, z ciągle żywą gwarą kurpiowską oraz kultywowaniem sztuki ludowej.
Przez powiat płynie rzeka Pisa - prawobrzeżny dopływ rzeki Narew. Posiada ona charakter rzeki nizinnej z licznymi, malowniczymi meandrami i starorzeczami. Główne dopływy Pisy na terenie powiatu to rzeki: Rybnica, Rudna, Wincenta i Skroda z dopływem Łabną. Rzeka Pisa płynie przez obszary rolniczo-leśne, stąd posiada bardzo wysokie walory rekreacyjno-wypoczynkowe. Jest znanym szlakiem wodnym, łączącym Jeziora Mazurskie z rzeką Narew, wykorzystywanym do organizacji spływów kajakowych.
Atrakcjami turystycznymi powiatu są również liczne zabytki. W rejestrze Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zarejestrowano 65 zabytków nieruchomych z terenu powiatu kolneńskiego. Wśród nich są: kościoły, plebanie, cmentarze, zespoły dworskie, grodziska, układy urbanistyczne i dwory. Niestety stan większości tych obiektów wymaga sporych nakładów finansowych w celu nadania im cech atrakcji turystycznych. Jednym z pięknie odrestaurowanych zabytków jest dworek w Małym Płocku.
W związku z wymienionymi walorami środowiska przyrodniczego i zasobami kultury oraz dużym ruchem komunikacyjnym powoli rozwija się także infrastruktura i informacja turystyczna. Na obecną chwilę bazę noclegową zapewnia głównie Ośrodek Kozioł w Koźle k./Kolna wraz z kompleksem rekreacyjno-sportowym oraz nieliczne jeszcze gospodarstwa agroturystyczne, m. in. w Cieciorach, Popiołkach, Łasze i Koźle.

Powiat łomżyński
Walory przyrodnicze i krajobrazowe oraz historia i kultura północnego Mazowsza tworzą warunki dla rozwoju turystyki. Generalnie atrakcyjność turystyczną powiatu można określić czterema sowami "Biebrza - Narew - Łomża - Kurpiowszczyzna". Te nazwy geograficzne są znane w Polsce, ale często nie utożsamiane z powiatem łomżyńskim. W turystyce ważniejsze są bowiem szlaki, miejsca i obszary ukształtowane przez naturę i historię oraz jakość oferty turystycznej niż doraźne ustalane granice administracyjne. Ta różnorodność oraz tranzytowe położenie na szlakach prowadzących na Mazury i Suwalszczyznę to ważne atuty powiatu łomżyńskiego.
Atrakcyjność turystyczną powiatu podkreślają przede wszystkim:

  • Biebrzański Park Narodowy,
  • Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi,
  • Obszar chronionego krajobrazu doliny dolnej Narwi i Puszczy Kampinoskiej (docelowo Kurpiowskiego Parku Krajobrazowego),
  • Lasy Pniewskie,
  • Lasy Czerwonego Boru,
  • Rzeki Biebrza, Narew i Pisa stanowiące z dopływami szlaki turystyki wodnej i miejsca rekreacji,
  • Miejsca atrakcyjne dla przyrodników, szczególnie dla ornitologów, osób podglądających naturalną przyrodę, wędkarzy, myśliwych, grzybiarzy, a także dla organizacji rajdów, szkół przetrwania itp.
  • Średniowieczne grodziska w: Samborach, Wiźnie, Pieńkach-Grodzisku, a szczególnie w Starej Łomży (związane z 1000-letnią historia chrześcijaństwa na tych ziemiach)
  • Zabytki: Wizny, Łomży, Drozdowa, Nowogrodu, Szczepankowa, Dobregolasu oraz kompleks carskich fortów w Piątnicy
  • Muzea: Przyrody w Drozdowie, Północno-Mazowieckie w Łomży z największa atrakcją turystyczną powiatu Skansenem Kurpiowskim w Nowogrodzie ( z uruchomioną karczmą kurpiowską )
  • Oryginalna i żywa kultura kurpiowska w gminach Zbójna i Nowogród
  • Ciekawa architektura wsi od budowli z kamienia polnego do drewnianych obiektów Kurpiowszczyzny
  • Tradycje związane z wydobywaniem i obróbką bursztynu na terenie Puszczy Kurpiowskiej
  • Specyfika potraw kurpiowskich i regionalnej kuchni łomżyńskiej

Zagrożenia:

Do najważniejszych zagrożeń dla środowiska przyrodniczego w granicach obszaru zaliczyć można:

  • odwodnienia wskutek melioracji przeprowadzonych w otoczeniu obiektów a także zachwianie stosunków hydrologicznych na torfowiskach wskutek źle funkcjonujących budowli hydrotechnicznych i przyśpieszonego odpływu wód.
  • bezsprzecznie najbardziej istotny czynnik zagrażający torfowiskom, będący jednocześnie przyczyną przesychania siedlisk izachodzących tam procesów sukcesyjnych (wkraczania gatunków drzewiastych), to osuszenie terenu. Szczególnie silne melioracje miały miejsce w latach 1957-1962 w sąsiedztwie Jeziora Łacha oraz w dolnym biegu rzeki Rybnicy (tu połączone dodatkowo z regulacją koryta). Spowolnienie odpływu wód rozbudowaną siecią rowów melioracyjnych wokół obiektów mokradłowych jest warunkiem sine qua non ochrony tych obszarów.
  • zaprzestanie koszenia łąk i mechowisk, czego efektem jest sukcesja naturalna, przede wszystkim rozwój zarośli wierzbowych oraz wkraczanie sosny i brzozy na torfowiska o charakterze otwartym,
  • intensyfikacja rolnictwa (głównie nawożenie oraz intensywny wypas),
  • spływ zanieczyszczeń z terenów zabudowanych i z gruntów rolnych do rzek, jezior i zagłębień mokradłowych,
  • gospodarka zrębowa w sąsiedztwie mokradeł - mimo korzystnego wpływu na zmniejszenie ewapotranspiracji, obniża znacząco poziom buforowości i funkcje ochronne lasów,
  • pozyskiwanie roślin w celach komercyjnych (np. Menyanthes trifoliata).

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Równina Kurpiowska i Dolina Dolnej Narwi - rezerwat leśny
• Łokieć - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• kumak nizinny - płaz
• koza - ryba

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku ul. Dojlidy Fabryczne 23, 15-554 Białystok tel. (85) 740 69 81 w. 10, (85) 740 33 80 w. 10, fax (85) 740 69 82 email: biuro@rdos.eu, http://bialystok.rdos.gov.pl/, http://www.rdos.eu/
  • Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi Drozdowo, ul. Główna 52, 18-421 Piątnica tel./fax. : (86) 219-21-75 www.lpkdn.4lomza.pl e-mail: lpkdn.drozdowo@wp.pl
  • Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego PTTK ul. Wojska Polskiego 1, Łomża tel.(86)216 47 18

Jednostki administracyjne:

• Turośl (kolneński, woj. podlaskie)
• Stawiski (kolneński, woj. podlaskie)
• Mały Płock (kolneński, woj. podlaskie)
• Zbójna (łomżyński, woj. podlaskie)
• Piątnica (łomżyński, woj. podlaskie)