Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Murawy w Haćkach

Kod obszaru:

PLH200015

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

157,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Siedliska rolnicze pokrywają ponad 90 % obszaru, resztę głównie łąki i zarośla. Ostoja "Murawy w Haćkach", składa się z trzech enklaw; położona jest na Wysoczyźnie Bielskiej, około 7 km na północ od Bielska Podlaskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie wsi Haćki. Największa część ostoi przylega do zabudowań wsi od strony południowo-zachodniej, druga obejmuje pagórek kemowy leżący na północny wschód od wsi, tuż przy szosie Bielsk Podlaski - Białystok, a trzecią stanowi grupa niewielkich pagórków otoczonych polami ornymi i łąkami, usytuowana między wsiami Proniewicze i Hryniewicze Duże. Pod względem administracyjnym "Murawy w Haćkach" znajdują się w gminie Bielsk Podlaski. Rzeźba terenu ukształtowała się około 100 000 lat temu, u schyłku zlodowacenia Warty. W szczelinach i zagłębieniach rozpadającego się lądolodu gromadził się substrat glebowy, który po całkowitym wytopieniu się lodu dał początek pagórkom kemowym. Główna część ostoi obejmuje nieckę wytopiskową wraz z pagórkami kemowymi oraz otaczającymi je od południa i zachodu polami ornymi. Dno niecki i jej zbocza zajmują łąki kośne, a w mniejszym stopniu wtórne nasadzenia leśne, olsy, łęgi i nieużytki porolne. Murawy kserotermiczne, najcenniejszy składnik roślinności tego obszaru, skupiają się na wypukłych formach terenu, a w szczególności na pagórkach Zamok i Betłah oraz w uroczysku Kołyska. W wyniku prac archeologów potwierdzono ślady niemal nieprzerwanej obecności człowieka w tym rejonie, sięgające schyłku epoki kamienia. To właśnie dzięki wielowiekowej działalności człowieka (odlesienie, wypas, koszenie), właściwościom substratu glebowego (utwory pyłowe zawierające węglan wapnia) i sprzyjającemu mikroklimatowi nasłonecznionych zboczy możliwe było utrzymanie się w tym rejonie muraw kserotermicznych. Urozmaicony charakter rzeźby terenu i duża różnorodność siedliskowa (od torfowisk przepływowych i ekstensywnie użytkowanych łąk po murawy kserotermiczne i napiaskowe) wpływają na wysokie walory przyrodnicze i krajobrazowe całego obszaru. Od lat 70-tych XX wieku obserwuje się stopniowy zanik tradycyjnej gospodarki rolnej: zmniejszanie się powierzchni pól ornych, spadek pogłowia zwierząt. Część porzuconych terenów, wraz z cennymi przyrodniczo zboczami niecki wytopiskowej została obsadzona drzewami, głównie sosną, świerkiem i modrzewiem, co ma niekorzystny wpływ na światło- i ciepłolubne rośliny muraw kserotermicznych.

Rejon Haciek to obszar występowania najlepiej wykształconych muraw kserotermicznych między doliną Bugu a Suwalszczyzną. O bogactwie szaty roślinnej świadczy występowanie na niewielkiej powierzchni ostoi (164 ha) aż pięciu typów siedlisk Natura 2000: jałowczysk, wspomnianych już muraw kserotermicznych, ekstensywnie użytkowanych łąk, torfowisk przepływowych oraz łęgów. Najlepiej zachowały się murawy kserotermiczne; łąki kośne podlegają stopniowej degradacji w wyniku intensyfikacji gospodarki rolnej, podczas gdy obszar torfowiska przepływowego został wyłączony z użytkowania i szybko zarasta. Łęgi charakteryzują się młodymi drzewostanami i uproszczonym składem gatunkowym runa.

Szata roślinna na tym obszarze wyróżnia się niezwykłym bogactwem i różnorodnością na tle sąsiednich terenów Równiny Bielskiej o zdecydowanie rolniczym charakterze i równinnym krajobrazie. Jak dotąd stwierdzono tu występowanie około 400 gatunków roślin naczyniowych. Okolice Haciek wysokie walory przyrodnicze zawdzięczają w głównej mierze obecności licznych gatunków ciepłolubnych roślin, związanych z murawami kserotermicznymi. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują: goryczka krzyżowa i oleśnik górski, zagrożone wyginięciem w województwie podlaskim oraz objęte ochroną ścisłą w Polsce: wspomniana już goryczka krzyżowa i zawilec wielkokwiatowy. Ten ostatni gatunek tworzy tu populacje liczące łącznie przeszło 10 000 osobników. Warto dodać, że do początku lat 70-tych XX wieku pod Proniewiczami utrzymywało się stanowisko storczyka cuchnącego, gatunku krytycznie zagrożonego w Polsce, objętego ochroną ścisłą i do niedawna uważanego za wymarły w całym kraju. Zachowanie w dobrym stanie siedliska w którym występował ten gatunek daje możliwość jego ewentualnej reintrodukcji, a tym samym zmniejszenia jego zagrożenia w skali kraju. Obserwowano tu również 5 gatunków płazów, w tym dwa umieszczone w Załączniku IV Dyrektywy Rady 92/43/EWG oraz dwa gatunki gadów. Znaczenie ostoi Murawy w Haćkach dla ochrony przedstawicieli tych grup może mieć jedynie znaczenie lokalne, ze względu na jej niewielką powierzchnię. Stwierdzono występowanie w ostoi około 50 gatunków ptaków, w tym 14 wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Rady 79/409/EWG.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Dojazd: do Bielska Podlaskiego, PKP lub PKS. Znaczący węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

  • 19 kierunek Białystok - Bielsk Podlaski - Lublin - Rzeszów;
  • 66 kierunek Zambrów - Bielsk Podlaski - Połowce;
  • 689 kierunek Bielsk Podlaski - Hajnówka – Białowieża.

Wieś Haćki znajduje się na północ od Bielska Podlaskiego przy drodze numer 19. Różnorodną bazę noclegową możemy znaleźć w Bielsku Podlaskim, a także w na terenie gminy w gospodarstwach agroturystycznych. Okolice wsi Haćki stanowią unikatowy obszar pod względem przyrodniczym (pagórki kemowe porośnięte murawami kserotermicznymi) i archeologicznym (grodzisko, kurhan i osady otwarte z okresu od wczesnej epoki żelaza po wczesne średniowiecze). Tą piękna miejscowość otaczają pagórki oraz inne ciekawe formy terenu.

W Bielsku Podlaskim warto zobaczyć:

  • Grodzisko średniowieczne (XIII w.) zwane Górą Zamkową bądź Łysą Górką. Na tej górze zamkowej znajdował się zamek, w którym pierwotnie planowano podpisanie unii zwanej później unią lubelską, ale zamek uległ spaleniu przez uderzenie pioruna.
  • Ratusz późnobarokowy (po 1776) proj. Jan Sękowski

Kościoły:

  • Kościół NMP z góry Karmel z 1641 r., późnobarokowy, przebudowany po pożarze w 1784 (po powstaniu listopadowym przekształcony na cerkiew, ponownie kościół od 1921)
  • Klasztor karmelitów trzewiczkowych z 1641, barokowy, (po pożarze w 1784 nie odbudowano dwóch skrzydeł)
  • Kościół i klasztor został ufundowany przez Adama Kazanowskiego starostę bielskiego od 1638 i poświęcony Matce Boskiej z góry Karmel. Przedsięwzięcie również finansowała jego żona Elżbieta (Halszka) Słuszczanka.
  • Bazylika Narodzenia NMP i św. Mikołaja, klasycystyczna, (1783, projekt: Szymon Bogumił Zug), wzmianka XV wiek.
  • Dzwonnica kościelna w stylu klasycystycznym z 1843

Cerkwie:

  • Drewniana Cerkiew Narodzenia NMP tzw. zamkowa
  • Drewniana katedra prawosławna (do 1839 unicka) Zmartwychwstania Pańskiego na Hołowiesku (ok. 1716, wzmiankowana w innym miejscu w 1377).
  • Drewniana pounicka cerkiew św. Michała (zbud. w 1789, wieża z 1914)
  • Drewniana cerkiew (w latach 1596-1839 unicka) św. Trójcy (przełom XVIII i XIX wieku), ufundowana pierwotnie przez królową Bonę

Poza tym:

  • Cmentarz żydowski z nagrobkami pochodzącymi z okresu od 1850.
  • Urbanistyczny układ miejski z XV wieku.
  • Park przy dawnym dworze w Hołowiesku

Zagrożenia:

  • zarzucanie tradycyjnego, ekstensywnego użytkowania gruntów i spontaniczne wkraczanie zarośli, zadrzewień i trzcinnika piaskowego na nieużytkowane pola i łąki, a także zalesienia sztuczne nieużytków, eksploatacja kruszywa (rozkopywanie pagórków kemowych),
  • intensyfikacja rolnictwa, powodująca nadmierną chemizację siedlisk i ubożenie składu gatunkowego łąk,
  • w przyszłości negatywną rolę odgrywać może wzmożony ruch turystyczny i eksploracja archeologiczna, bardzo niekorzystnie może wpłynąć odwodnienie terenu i dalsze kopanie stawów na dnie niecki wytopiskowej,
  • mniejsze znaczenie ma obserwowane zaśmiecanie terenu, rozprzestrzenianie się synantropijnych ziołorośli z dominacją pokrzywy i wkraczanie obcego geograficznie jesionu pensylwańskiego w murawy.

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• formacje z jałowcem pospolitym Juniperus communis na wrzosowiskach lub nawapiennych murawach
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian biały - ptak
• derkacz - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• gąsiorek - ptak
• lerka - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku http://www.rdos.eu, e-mail: biuro@rdos.eu fax: (85) 74 06 982, tel.: (85) 74 06 981 wew. 10, 74 03 380 wew. 10

Podlaska Regionalna Organizacja Turystyczna ul. Malmeda 6, Białymstok tel.: (85) 732 68 31, fax.: (85) 732 68 31 e-mail: podlaskieit@podlaskieit.pl, www: http://www.podlaskie.pl

Lokalne Organizacje Turystyczne znajdują się w Augustowie, Suwałkach, Zawadach.

Można także nawiązać kontakt z lokalnymi grupami działania, m.in. w Suwałkach ("Nasza Suwalszczyzna"), Dąbrowie Białostockiej (Fundacja Biebrzańska), Hajnówce (Lokalna Grupa Działania "Puszcza Białowieska"), Małym Płocku ("Kraina Mlekiem Płynąca"), Łapach (Stowarzyszenie N.A.R.E.W. - Narwiańska Akcja Rozwoju Ekonomicznego Wsi).

Jednostki administracyjne:

• Bielsk Podlaski (bielski (podlaskie), woj. podlaskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska