Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Dolnego Sanu (ob. siedliskowy)

Kod obszaru:

PLH180020

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

10176,6 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar leży w Kotlinie Sandomierskiej na wysokości 140-225 m n.p.m. i obejmuje najbardziej cenne przyrodniczo fragmenty doliny dolnego Sanu na odcinku Jarosław - ujście. Dolina rzeki w stadium dojrzałym, o kierunku SE-NW osiąga szerokość 7-15 km. Zasadniczymi elementami jej budowy są dwa poziomy terasowe holoceńskie oraz terasa plejstoceńska. Współczesny San, pomimo regulacji, zachowuje cechy rzeki roztopowej (tworząc odsypy - plaże i ławice). W okolicach Zarzecza i Krzeszowa w granicach obszaru znalazło się strome zbocze z płatami roślinności ciepłolubnej kontrastującymi z łęgami olszowymi (z masowym udziałem skrzypu olbrzymiego) rozwiniętymi wokół licznych źródeł.

W dolinie dominuje krajobraz rolniczy siedliska rolnicze zajmują ponad połowę powierzchni, jedną czwartą - siedliska łąkowe i zaroślowe, prawie jedną piątą - wody Sanu. Lasy iglaste, liściaste oraz obszary zantropogenizowane stanowią zdecydowaną mniejszość – w sumie około 5%.

Zidentyfikowano tu 14 typów siedlisk przyrodniczych z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Największe znaczenie mają: kompleks zbiorowisk przykorytowych (łęgi wierzbowe, ziołorośla i pionierska roślinność na piaszczystych odsypach i namuliskach). Istotną rolę w dolinie odgrywają także różnego typu ekstensywnie użytkowane łąki oraz liczne starorzecza z bogatą florą wodną. Na suchych łąkach i pastwiskach oraz na krawędziach erozyjnych występują ciekawe zbiorowiska kserotermiczne. Florę i faunę cechuje znaczne bogactwo, wykazano tu 19 gatunków z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej.

Występują tu istotne regionalnie populacje modraszka teleiusa, modraszka nausithousa, wydry i bolenia. W dolinie występują również takie gatunki roślin jak storczyk cuchnący, róża francuska, pięciornik skalny, powojnik prosty, kotewka orzech wodny oraz owad: modliszka zwyczajna. Obszar stanowi istotny korytarz ekologiczny w tym dla ichtiofauny. Wody rzeki San i jej dopływów są siedliskiem cennych gatunków ryb z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej. Dorzecze Sanu objęte jest krajowym programem restytucji ryb wędrownych (certy, troci wędrownej, łososia i jesiotra ostronosego). Dopływy Sanu prezentują walory potencjalnych tarlisk i siedlisk wędrownych ryb prądolubnych o znaczeniu europejskim.

Celem ochrony w obszarze jest zachowanie mozaiki siedliskowej charakterystycznej dla większych dolin rzecznych.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Do obszaru można dojechać autobusami PKS, komunikacją prywatną (np. z Warszawy należy jechać najpierw trasą E76 potem E71) lub koleją linii Sandomierz – Stalowa Wola – Przeworsk i linii Jarosław – Rzeszów.

Bardzo dobrze rozwinięta baza noclegowa i gastronomiczna: w Ulanowie, Stalowej Woli, Nisku, Leżajsku, Sieniawie, Jarosławiu, Przeworsku, Łańcucie - można tam znaleźć każdy rodzaj noclegu, od bardzo drogich hoteli po motele czy pokoje gościnne w gospodarstwach agroturystycznych. Również bardzo duży wybór barów i restauracji.

Głównym walorem obszaru jest przyroda doliny dużej rzeki nizinnej. Rozwinęły się tu różne formy turystyki:

  • turystyka kajakowa: kajaki można wypożyczyć np. w Ulanowie czy Przeworsku.
  • turystyka piesza i rowerowa: ogromny wybór szlaków, ścieżek dydaktycznych na całej rozciągłości Doliny Dolnego Sanu oraz 4 trasy rowerowe zielona, pomarańczowa, niebieska, czerwona.
  • turystyka konna: np. w rejonie Stalowej Woli znajduje się wielu stadnin koni gdzie można wypożyczyć konie.
  • turystyka krajoznawcza: w obszarze znajduje się wiele zabytków kultury np: w Rzeszowie – klasztor Bernardynów, Pijarów i zamek bastionowy z XVII w, w Łańcucie – rezydencja Lubomirskich i Potockich w pięknym parku z XVII w, w Sieniawie – pałac Czartoryskich z XVIII w, w Leżajsku - klasztor Bernardynów ze słynnymi organami z XVII w, w Ulanowie – kościół z XVII w., w Sandomierzu – zespół miejski z zamkiem.

Zagrożenia:

Najważniejszym, istniejącym zagrożeniem dla obszaru jest intensyfikacja rolnictwa i niewłaściwa melioracja, a z drugiej strony zaniechanie użytkowania łąk i pastwisk, intensyfikacja gospodarki rybackiej w starorzeczach oraz niewłaściwa gospodarka leśna (np. sośniny w międzywalu) i zalesianie łąk i nieużytków. Groźny jest również rozwój zabudowy i związane z tym odprowadzanie zanieczyszczeń, pożary i kłusownictwo. Potencjalnie niepokoi wszystko, co może doprowadzić do zaburzenia układu przestrzennego siedlisk (kamieniste żwirowe tarliska litofilnych gatunków ryb, do których należy większość najcenniejszych gatunków ryb, piaszczyste odsypy, łęgi wierzbowe), a więc osuszanie terenu, pożary, zabudowa i zwężanie koryta, intensywna eksploatacja kruszywa.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Pniów - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)
• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• zalewane muliste brzegi rzek z roślinnością Chenopodion rubri p.p. i Bidention p.p.
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• łąki selernicowe (Cnidion dubii)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• perkoz rogaty - ptak
• bąk - ptak
• ślepowron - ptak
• czapla nadobna - ptak
• czapla biała - ptak
• bocian biały - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• rybołów - ptak
• derkacz - ptak
• kropiatka - ptak
• żuraw - ptak
• batalion - ptak
• łęczak - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• gąsiorek - ptak
• zimorodek - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• kiełb białopłetwy - ryba
• boleń - ryba
• różanka - ryba
• koza - ryba
• piskorz - ryba
• głowacz białopłetwy - ryba
• kiełb Kesslera - ryba
• brzanka - ryba
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• modraszek nausitous - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec
• zgniotek cynobrowy - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Al. Józefa Piłsudskiego 38, 35-001 Rzeszów Tel: (17) 785 00 44, Fax: (17) 852 11 09, e-mail: sekretariat.rzeszow@rdos.gov.pl

Informacji turystycznej udzielą:

  • Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna ul. Szopena 51/302 35-959 Rzeszów, e-mail:prot@prot.rzeszow.pl, tel. +48 17 852 00 09
  • Lokalna Organizacja Turystyczna „Ziemi Sandomierskiej” (ul. Mickiewicza 34, 27-600 Sandomierz, tel.: (15) 831 27 80, fax: (15) 831 21 97, e-mail: biuro@zgoda.org.pl, strona internetowa: http://www.zgoda.org.pl).
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, 35-064 Rzeszów, ul. Jana Matejki 2, tel.(0-17)85-367-55, fax (0-17)852-88-60

Jednostki administracyjne:

• Radomyśl nad Sanem (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Zaleszany (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Stalowa Wola (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Pysznica (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Gorzyce (tarnobrzeski, woj. podkarpackie)
• Grębów (tarnobrzeski, woj. podkarpackie)
• Nisko (niżański, woj. podkarpackie)
• Rudnik nad Sanem (niżański, woj. podkarpackie)
• Ulanów (niżański, woj. podkarpackie)
• Krzeszów (niżański, woj. podkarpackie)
• Nowa Sarzyna (leżajski, woj. podkarpackie)
• Kuryłówka (leżajski, woj. podkarpackie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska