Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Źródła Rajecznicy

Kod obszaru:

PLH240033

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

194,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Na terenie Ostoi, na obszarze ponad 100 hektarów, zachował się całkowicie zalesiony system hydrologiczny w postaci łączących się kilku śródleśnych strumieni. W skład ostoi wchodzi tylko północno-wschodni fragment Lasu Pradelskiego. W sąsiedztwie kilku strumieni dających początek Rajecznicy wykształciły się przede wszystkim lasy łęgowe reprezentujące łęg olszowo-jesionowy. Zajmuje on kilkadziesiąt hektarów. Na powierzchni kilku hektarów, przy brzegach doliny, w niewielkich zagłębieniach obecny jest ols porzeczkowy. W otoczeniu zabagnionej doliny przeważa świeży bór sosnowy. Przy jego granicy z terenami zabagnionymi wykształciły się płaty boru wilgotnego, a na niewielkiej powierzchni także boru bagiennego (około 1 ha). Drzewostany w łęgu olszowo-jesionowym buduje przede wszystkim olsza czarna, z niewielką domieszką brzozy omszonej i jesionu wyniosłego. W większości osiągnęły one III-V klasę wieku i tylko w niewielkich fragmentach występują drzewostany młodsze niż 40 lat. Częściowo, na siedlisku łęgu zostały w niedalekiej przeszłości wykonane zręby, na których obecnie rozwijają się młodniki olszowe.

W obszarze źródliskowym jednego ze strumieni dających początek Rajecznicy znajduje się stanowisko warzuchy polskiej. Jest to stanowisko zastępcze, na które ten gatunek został wprowadzony w roku 1992 z inicjatywy pracowników Instytutu Botaniki PAN w Krakowie. Źródła są usytuowane wzdłuż krawędzi płaskiego obniżenia (o powierzchni ok. 0,3 ha), położonego tylko nieznacznie niżej w stosunku do terenów wokół niego. Obniżenie to jest otoczone lasem, a porasta go roślinność zielna, którą tworzą wysokie byliny jak: mięta długolistna Mentha longifolia, trędownik skrzydlaty Scrophularia umbrosa, ostrożeń warzywny Cirsium oleraceum, częste są też rzeżucha gorzka Cardamine amara i potocznik wąskolistny Berula erecta.

W północno-wschodniej części Ostoi zachowały się zmiennowilgotne łąki kośne, na których między innymi występuje licznie kosaciec syberyjski Iris sibirica.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Na teren obszaru można dojechać drogą Szczekociny – Zawiercie. Gmina Szczekociny położona jest w północno – wschodniej części powiatu zawierciańskiego, w województwie śląskim, na pograniczu dwóch mezoregionów, tj. Niecki Włoszczowskiej i Progu Lelowskiego, które wchodzą w skład Wyżyny Środkowo – Małopolskiej. Zabytki:

  • Kościół parafialny Św. Bartłomieja z XVII w.
  • Barokowo-klasycystyczny pałac Ciechanowskich z 1780 r. proj. F.Naxa, otoczony parkiem z końca XVIII w.Obecnie zespół pałacowo-parkowy stanowi własność Gminy Szczekociny.
  • Pomnik Tadeusza Kościuszki ufundowany przez społeczeństwo Szczekocin w roku 1917 w setną rocznicę śmierci Naczelnika. Zniszczony w czasie okupacji powrócił na cokół w 1945 r.
  • Barokowa figura św. Floriana na Placu Tadeusza Kościuszki w Szczekocinach z pięknym kartuszem z monogramem Franciszka Dembińskiego oraz datą - 1762 r.
  • Kopiec Kościuszki na polach wsi Hebdzie na granicy trzech zaprzyjaźnionych gmin: Szczekociny, Moskorzew i Słupia Jędrzejowska.
  • Kopiec Grochowskiego(Kosynierów)- zbiorowa mogiła polskich żołnierzy Insurekcji Kościuszkowskiej 1794 r. na polach wsi Wywła - uporządkowany w 190 rocznicę bitwy, 6 czerwca 1984 r.

Gmina Irządze leży na wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej na obszarze o dużych wartościach przyrodniczo-krajobrazowych u zlewni rzeki Pilica. W związku z tysiącletnią historią /najstarsza wzmianka w 977 roku/walory turystyczne obszaru są niezwykłe. Warto zwiedzić (turystyka krajoznawcza): Kościół Parafialny pod wezwaniem Św. Wacława w Irządzy - wybudowany około 1326 roku. Przebudowany w roku 1390 przez Stefana Świętopełka z Zawady herbu LIS. W roku 1657 spalony przez Szwedów. Po wojnie odbudowany.

Pomniki przyrody:

  • Park w Irządzach stanowi cenny zabytek XVIII wieczny sztuki ogrodowej.
  • Ogród barokowy w typie włoskim o cechach francuskich.
  • Lipa drobnolistna /obwód 750cm./ przy budynku dworu w Irządzach.
  • Dąb szypułkowy /obwód 494cm./ w Bodziejowicach.
  • Modrzew europejski /obwód 220cm./ w Zawadzie Pilickiej koło dworu.
  • Lipa drobnolistna /obwód 230cm./ w Zawadzie Pilickiej koło dworu.
  • Topola biała /obwód 520cm./ w Irządzach przy kościele.
  • Dąb szypułkowy /obwód 370cm./ w Irządzach.
  • Dąb szypułkowy /obwód 300cm./ w Bodziejowicach.

Oprócz powyższych: Dwór budowany w XVIII wieku dla rodziny Misiewskich; w Zawadzie Pilickiej znajduje się interesujący zespół parkowo-dworski; zabytkowy zespół parkowo - dworski w Wygiełzowie (Dwór budowany w pierwszej połowie XIX wieku. Obiekt jest klasycznym przykładem polskiego XIX-wiecznego dworu).

W gminie organizowany jest Międzynarodowy Etapowy Wyścig Kolarski „Szlakami Jury”.

Zagrożenia:

Niewłaściwie prowadzona gospodarka leśna - zbyt duże powierzchnie zrębów na siedlisku łęgu olszowo-jesionowego oraz zmiany stosunków wodnych.

Obecnie, największym zagrożeniem dla populacji warzuchy polskiej jest zarastanie miejsc, w których rośnie, przez byliny wodne i nadwodne takie jak: mięta długolistna, trędownik oskrzydlony, ostrożeń warzywny, rzeżucha gorzka, potocznik wąskolistny. Rośliny te, wyższe od warzuchy i tworzą gęste ziołorośla, które ją ocieniają.

Zagrożenie dla warzuchy mogą stanowić też zwierzęta przychodzące do wodopoju.

Źródlisk Rajecznicy są usytuowane na obszarze cechującym się występowaniem źródeł o bardzo zmiennej wydajności, na którym w ostatnich dziesięcioleciach obserwowano zanikanie niektórych z nich.

Zagrożeniem dla wydajności tych źródlisk mogą być melioracje terenów łąkowych usytuowanych w odległości ok. 0,25 km na wschód od nich oraz ewentualne regulacje i melioracje w dolinie Śebrówki.

Bobry spowodowały silne podtopienie kilkunastu hektarów lasu, co wciągu najbliższych lat będzie skutkowało znacznym powiększeniem obszaru zabagnionych lasów i poprawą warunków wodnych, które w przeszłości zostały nieco zmienione przez melioracje prowadzone na terenach łąkowych w sąsiedztwie lasu.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Kępina (2005,73 ha) - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• warzucha polska*

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach, tel.: (32) 20-77-801, fax.: (32) 20-77-884, sekretariat.katowice@rdos.gov.pl, http://bip.katowice.rdos.gov.pl

 

Jednostki administracyjne:

• Irządze (zawierciański, woj. śląskie)
• Szczekociny (zawierciański, woj. śląskie)