Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Czarnej (ob. siedliskowy)

Kod obszaru:

PLH260015

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

5780,6 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Propozycje zmian:

W ramach Shadow List 2008 proponowany był znacznie większy obszar (9042,9 ha).

Opis przyrodniczy:

Obszar ostoi obejmuje naturalną dolinę meandrującej rzeki Czarnej Koneckiej (Malenieckiej) wraz ze starorzeczami. Jest to największy prawobrzeżny dopływ Pilicy. Rzeka na przeważającej długości zachowała naturalny charakter koryta i doliny. Niezbyt długie i nieliczne uregulowane odcinki, mają związek z historią tych terenów. W okresie XVI - pocz. XIX w. dolina Czarnej była jednym z najważniejszych obszarów "Staropolskiego Okręgu Przemysłowego". Czarna zwana była wówczas "najpracowitszą rzeką Rzeczpospolitej". Wzdłuż jej koryta i dopływów zlokalizowane były liczne kuźnice napędzane siłą wody. Czarna zasilana jest głównie wodami opadowymi. Wypływa z dwóch obszarów źródliskowych. Jeden tworzą niewielkie źródła zasilane płytkimi podskórnymi wodami. Drugi stanowi kompleks śródleśnych torfowisk przejściowych. Źródła zlokalizowane są na obszarze lasów niekłańskich - dawniej części Puszczy Świętokrzyskiej. Pozostałością przemysłowego wykorzystania Czarnej są również zbiorniki retencyjne, które w liczbie 7 zlokalizowane są w jej górnym i środkowym biegu. W środkowej części doliny, w okolicach Rudy Malenieckiej, zlokalizowany jest duży kompleks stawów hodowlanych.

Obszar charakteryzuje duża różnorodność siedlisk Natura 2000, jakie zachowały się w warunkach ekstensywnego użytkowania. Dolina Czarnej uzupełnia geograficzną lukę w rozmieszczeniu obszarów chroniących dobrze zachowane zbiorowiska z włosienicznikami kształtujące się w korycie rzeki. Występują tu 3 podtypy lasów łęgowych: łęgi i zarośla wierzbowe, łęgi olszowo-jesionowe oraz olszyny źródliskowe. Odcinek źródłowy posiada cechy wyżynne, a dolna część doliny ma charakter nizinny. Obszar ma również istotne znaczenie dla zachowania oraz uzupełnienia obszarów chroniących interesujące siedliska nieleśne o acydofilnym charakterze. W górnym odcinku znajduje się duża liczba dobrze zachowanych torfowisk przejściowych oraz łąk trzęślicowych, gdzie występuje wiele cennych i chronionych gatunków roślin naczyniowych. Rzeka Czarna jest w niewielkim stopniu przekształcona przez człowieka, dlatego stanowi doskonale zachowane siedlisko dla takich gatunków jak bóbr, wydra czy trzepla zielona zaś torfowiska i glinianki na terenie ostoi mają znaczenie dla utrzymania zasięgu zalotki większej na terenie województwa. W budynkach muzeum w Sielpi znajduje się największa znana w województwie kolonia rozrodcza nocka dużego. Istotna, w skali kraju, jest także populacja przeplatki aurinii, związanej z łąkami trzęślicowymi i wilgotnymi psiarami. Ponadto w granicach obszaru stwierdzono 10 gatunków bezkręgowców z Czerwonej Listy. Ostoja jest kluczowa dla zachowania w centralnej i południowej Polsce dwóch z tych gatunków - dostojki akwilonaris i modraszka bagniczka. Dolina Czarnej jest ważnym korytarzem ekologicznym. Łączy dolinę Pilicy z Puszczą Świętokrzyską (poprzez znajdującą się w sieci Natura 2000 Dolinę Krasnej), oraz lasami koneckimi i przysuskimi.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Opisywany obszar jest rozległy. Położony głównie na terenie województwa świętokrzyskiego i łódzkiego oraz małym fragmentem na terenie województwa mazowieckiego. Dzięki temu dojazd jest bardzo dogodny. Środkowy odcinek doliny przecinają dwa szlaki komunikacyjne o znaczeniu krajowym. Jest to droga krajowa numer 74 Kielce – Piotrków Trybunalski oraz Centralna Magistrala Kolejowa. Ponieważ w sąsiedztwie ostoi znajdują się miasta takie jak Końskie, Stąporków czy Sulejów baza noclegowa i gastronomiczna jest znacznie rozbudowana. Liczne są także gospodarstwa agroturystyczne i pensjonaty znajdujące się na terenie poszczególnych gmin.

W granicach gminy Stąporków znajdują się trzy rezerwaty: Skałki Piekiełko nad Niekłaniem, Górna Krasna i Gagaty Sołtykowskie.

Przez teren ostoi przechodzą następujące szlaki rowerowe i piesze:

  • Rowerowe: zielony (Sielpia – Czarniecka Góra), niebieski ( Żarnów – Antoniów)
  • Piesze: Czarny (Wólka Plebańska – rezerwat „Skałki Piekiełko nad Niekłaniem”), żółty (Końskie – Serbinów), czerwony ( Łączna – rezerwat „Diabla Góra”).

W miejscowości Końskie warto zobaczyć układ urbanistyczny rynku oraz klasycystyczny zespół pałacowo – parkowy.

Zagrożenia:

  • Budowa nowych zbiorników zaporowych w dolinie Czarnej
  • Regulacja koryta rzeki
  • Sukcesja roślinności
  • Zaśmiecanie i zasypywanie starorzeczy
  • Eutrofizacja
  • Zmiana warunków hydrologicznych spowodowana konserwacją rowów odwadniających oraz głębokim rabatowaniem na terenach upraw leśnych

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Konecko-Łopuszniański Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Sulejowski Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Gagaty Sołtysowskie - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion - płaty bogate florystycznie) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• wyżynny jodłowy bór mieszany (Abietetum polonicum)
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku Rhynchosporion
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• mopek - ssak
• nocek duży - ssak
• bóbr europejski - ssak
• wilk * - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• różanka - ryba
• piskorz - ryba
• głowacz białopłetwy - ryba
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• zalotka większa - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• przeplatka aurinia - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec
• bocian czarny - ptak
• jarząbek - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• gąsiorek - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• lerka - ptak
• lelek - ptak
• cietrzew (podgatunek kontynentalny) - ptak
• minóg ukraiński - ryba
• koza - ryba
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• czerwończyk fioletek - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: sekretariat@kielce.uw.gov.pl, fax: (41) 34 35 343, tel.: (41) 34 35 340, WYDZIAŁ OCHRONY PRZYRODY I OBSZARÓW NATURA 2000 telefon: (41) 34 35 365
  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi, http://lodz.rdos.gov.pl/, sekretariat tel.(042) 665 03 70

Informacje turystyczne można uzyskać:

Jednostki administracyjne:

• Aleksandrów (piotrkowski, woj. łódzkie)
• Żarnów (opoczyński, woj. łódzkie)
• Ruda Maleniecka (konecki, woj. świętokrzyskie)
• Radoszyce (konecki, woj. świętokrzyskie)
• Końskie (konecki, woj. świętokrzyskie)
• Stąporków (konecki, woj. świętokrzyskie)
• Chlewiska (szydłowiecki, woj. mazowieckie)