Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Lipienniki w Dąbrowie Górniczej

Kod obszaru:

PLH240037

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

296,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Opisywana ostoja stanowi unikatowy układ na terenie zurbanizowanym i uprzemysłowionym. Pomimo stałego oddziaływania wielu niekorzystnych czynników, rzadkie zbiorowiska torfowisk przejściowych i niskich na podłożu alkalicznym trwają w tym krajobrazie od ponad 40 lat (mniejsza z enklaw). Dodatkowo, na obszarze poeksploatacyjnym ("Kuźnica Warężyńska"), pozostawionym bez rekultywacji wykształciły się interesujące zbiorowiska o charakterze młak z Equisetum variegatum jako gatunkiem pionierskim na tego typu obszarach. Są to siedliska wielu rzadkich i chronionych gatunków roślin naczyniowych, jak również zagrożonych regionalnie. Obszar obejmuje dwie enklawy położone w Kotlinie Dąbrowskiej na Wyżynie Śląskiej we wschodniej części miasta Dąbrowa Górnicza. Teren wypełniony utworami polodowcowymi styka się tutaj z utworami środkowotriasowymi, budującymi Próg Środkowotriasowy otaczający Kotlinę Dąbrowską od północy. Pierwsza enklawa zlokalizowana jest na wschodnim obrzeżu nieczynnego wyrobiska piasku podsadzkowego "Kuźnica Warężyńska", w którego większej części utworzony został zbiornik zaporowy o nazwie "Kuźnica Warężyńska - Pogoria IV" - (największy z "Pogorii). Obszar ten (pow. ok. 294 ha) ma dość urozmaiconą morfologię. Pola piaszczyste, pozostałe po eksploatacji tworzą czasem deniwelacje dochodzące do kilku metrów. Występują tutaj zarówno podmokłe niecki, jak również różnych rozmiarów zbiorniki zasilane przez lokalne wysięki, a z drugiej strony siedliska otwartych suchych piasków. Stąd też roślinność ma tutaj układ mozaikowy. W tych najwilgotniejszych miejscach wykształciły się specyficzne zbiorowiska o charakterze młak. Na mokrych piaskach występuje liczna grupa gatunków roślin naczyniowych objętych ochroną prawną. Lipiennik Loesela występuje tutaj w różnych układach, ale najczęściej ze skrzypem pstrym i mszakami. Ponadto charakterystycznym rysem tych zbiorowisk jest pojawiająca się również w miejscach podmokłych wierzba rokita. Najbardziej na wschód położone obszaże wyrobiska wraz ze skarpą stanowiącą brzeg wyrobiska skolonizowane zostało przez gatunki leśne.

Głównymi komponentami tworzącymi te zbiorowiska są: sosna zwyczajna i brzoza brodawkowata. Obiekt jest bardzo atrakcyjny krajobrazowo i kontrastuje z krajobrazem typowo przemysłowym.

Druga enklawa, o powierzchni 2,42 ha, zlokalizowana jest ok. 1 km na SE od granic poprzedniej i położona jest w dolinie potoku Trzebyczka będącego lewobrzeżnym dopływem Czarnej Przemszy, pomiędzy dzielnicami Antoniów i Piła Ujejska. Jest to charakterystyczna niecka stanowiąca część starorzecza. Analizowany obszar ograniczony jest od południa i południowego zachodu piaszczystą skarpą, którą porasta bór sosnowy. Od strony wschodniej i zachodniej sąsiaduje ze zbiorowiskami łęgowymi, natomiast od północy z użytkami zielonymi ze zbiorowiskami łąkowymi i szuwarowymi. Wykształciły się tutaj torfowiska niskie i przejściowe. Wartość przyrodnicza tego obszaru wiąże się także z bogatą brioflorą, z liczną grupą gatunków objętych ochroną prawną, w tym reliktowych.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar jest łatwo dostępny samochodem. Można tam dojechać autostradą – obwodnicą Dąbrowy Górniczej 14 km od centrum miasta na północny wschód lub koleją do stacji Dąbrowa Górnicza – Pogoria. Turyści korzystają z bazy hotelowej w Dąbrowie Górniczej.

Atrakcją obszaru jest zbiornik wodny wykorzystywany jako kąpielisko.

W Dąbrowie Górniczej można zobaczyć:

  • Kościół Matki Boskiej Anielskiej - Kościół w stylu neogotyckim, zaprojektowany przez Stanisława Pomianowskiego.
  • Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny i Św. Antoniego - Kościół wybudowany jest na najwyższym wzniesieniu w mieście - Górze Gołonoskiej. Kościółek ( a wcześniej prawdopodobnie kaplica) istniał już w 1673 r.
  • Budynek Muzeum Miejskiego "Sztygarka" - Frontowy budynek Zespołu Szkół Górniczych "Sztygarka" wzniesiony w latach 1839-1842 wg. projektu włoskiego architekta Franciszka Marii Lanciego.
  • Pałac Kultury Zagłębia PKZ budowano w latach 1951-1958 w stylu socrealistycznym, w całości wg. projektu Zbigniewa Rzepeckiego. Obecnie w PKZ mieści się wiele instytucji, kół i klubów zainteresowań, odbywają się liczne imprezy. Kubatura 63 tys. m3 stawia Pałac Kultury w rzędzie największych placówek tego typu w kraju. Marmurowy wystrój holi, wyłożone ręcznie malowanymi kaflami sale, drewno i tafle luster w sali kameralnej oraz sali ślubów nadały wnętrzom niepowtarzalny charakter.
  • Resursa - Gmach Resursy Obywatelskiej wzniesiony w 1895 roku przy ulicy 3 Maja stoi na zaczopowanym obszarze kopalnianym. Posiadała piękną salę balową ze sceną, na której występowały zespoły teatralne amatorskie i teatry objazdowe.
  • Pustynia Błędowska - Zachowane pozostałości po największym w Polsce obszarze śródlądowych piasków wydmowych wraz z charakterystyczną florą i fauną. Pustynia Błędowska to rozległy, piaszczysty obszar, który ciekawie kontrastuje z bogatą przyrodniczo doliną Białej Przemszy. W chwili obecnej duży teren Pustyni zarasta, głównie w efekcie świadomego wprowadzenia w latach 60-tych wydmuchrznicy piaskowej ( rośliny nadmorskich wydm) i wierzby kaspijskiej. Następnie na dużym obszarze posadzono sosnę. W efekcie wystąpiło osłabienie erozji wietrznej i wkroczenie, w ramach sukcesji naturalnej, gatunków rodzimych.

Zagrożenia:

Do głównych zagrożeń obszaru należą:

  • Zmiany stosunków hydrologicznych (zabiegi melioracyjne i regulacje cieków wodnych).
  • Zanieczyszczanie wód,
  • Dzikie wysypiska śmieci
  • Nadmierna penetracja i zanieczyszczanie obszaru przez ludzi wypoczywających nad zbiornikiem,
  • Nielegalne pozyskiwanie torfu.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Bagna w Antoniowie (3,09 ha, 2001r) - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• lipiennik Loesela
• sierpowiec błyszczący

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach, tel.: (32) 20-77-801, fax.: (32) 20-77-884, sekretariat.katowice@rdos.gov.pl, http://bip.katowice.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Śląska Organizacja Turystyczna, tel.: (32) 207 207 1, fax.: (32) 207 207 2, info@silesia-sot.pl, http://www.silesia-sot.pl

Jednostki administracyjne:

• Dąbrowa Górnicza (Dąbrowa Górnicza, woj. śląskie)