Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Czerwony Bór

Kod obszaru:

PLH200018

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

5052,2 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar znajduje się w północno-wschodniej części Polski, w zachodniej części woj. podlaskiego w granicach Nadleśnictwa Łomża, obrębu Zambrów II, leśnictw Czerwony Bór i Tabędz. Cały kompleks leśny Czerwonego Boru rozciąga się południkowo, pasem o szerokości 1-10 km i długości około 60 km, zajmując powierzchnię ponad 10 tys. ha. Pierwotnie obszar ten stanowiła Puszcza Czerwona, której nazwa znaleziona została w dokumentach z początków XVI w. Nazwa pochodzi od zabarwienia kory modrzewia, który dawniej był na tym obszarze gatunkiem panującym. Za czasów zaboru pruskiego tereny te zostały wykarczowane a następnie ponownie zalesione w połowie XIX w. Ponowne dewastacje drzewostanu miały miejsce w czasie I wojny światowej i tuż po niej. Po wyrębie teren został przejęty przez wojsko w charakterze poligonu, który został zlikwidowany dopiero w 2002 roku, kiedy to teren przekazano Nadleśnictwu Łomża.

Ponad połowę obszaru proponowanego do ochrony w ramach programu Natura 2000 zajmuje ostoja cietrzewia (50-60 par). Opracowany plan zarządzania ostoją zakłada koszenie fragmentów wrzosowisk i wycinanie zakrzewień ze względu na ich znaczenie dla bytowania cietrzewia.

Obszar jest miejscem występowania cennych siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej: wydm śródlądowych z murawami szczotlichowymi, suchych wrzosowisk oraz suchych, śródlądowych muraw napiaskowych. Z ogólnej powierzchni Obrębu Zambrów II - 6848,1805 ha - obejmującego obszar Czerwonego Boru - 64,42% stanowią grunty leśne, a 37,58% to grunty nieleśne. Dominującym typem siedlisk jest bór mieszany świeży z dominującą sosną Pinus sylvestris i z domieszką brzozy Betula pendula. Dominują gleby rdzawe właściwe (80,4%), bielicowo-rdzawe (8,5%) i brunatno-rdzawe (6,7%). Wśród utworów powierzchniowych dominują piaski zwykle (86,5%) oraz piaski żwirowate i żwiry (9,2%).

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar położony jest w gminach Zambrów, Szumowo, Śniadowo, Łomża, dokąd dojechać można autobusami PKS, komunikacją prywatną lub koleją do Zambrowa (odnoga linii Białystok – Ostrołęka), a następnie drogą nr 18 w kierunku Ostrowi Mazowieckiej lub drogą nr 660 w kierunku Łomży i drogami lokalnymi do ostoi. Tereny Czerwonego Boru są wykorzystywane do polowań przez myśliwych oraz do organizacji imprez rekreacyjnych, na przykład organizuje się zawody w paintball. Turyści mogą korzystać z noclegów w hotelach w większych miastach (Łomża, Zambrów) lub w gospodarstwach agroturystycznych.

Ponad to w okolicznych miejscowościach można obejrzeć zabytki. Jest to m.in.:

  • Cmentarz grzebalny żydowski z I połowy XIX w. w Zambrowie,
  • Kompleks budynków wojskowych (28 budynków: koszarowe, magazynowe, gospodarcze), wybudowany w latach 1885-1900 w Zambrowie,
  • Cmentarz grzebalny rzymskokatolicki założony w 1795 r. w Zambrowie,
  • Cmentarz żydowski (stary) – z XIX-wiecznymi macewami wykonanymi z głazów narzutowych. Jeden z nielicznych tego typu w Europie w Łomży,
  • Cmentarz Katedralny w Łomży z XVIII w. Jeden z najstarszych na Mazowszu.

Zagrożenia:

Do najważniejszych zagrożeń przyrody Czerwonego Boru należą:

  • działania mające na celu zagospodarowanie obszarów byłego poligonu wojskowego, odnowienia sztuczne i zalesienia powierzchni dotąd nie zalesionych;
  • wprowadzanie wielkopowierzchniowych, jednogatunkowych upraw leśnych;
  • ujednolicenie struktury wiekowej drzewostanów; eliminacja starodrzewi oraz martwych i rozkładających się starych drzew, niezbędnych dla funkcjonowania specyficznych mikrobiotopów wielu gatunków roślin, grzybów i zwierząt;
  • intensywne działania gospodarki leśnej w okresie wiosennym - w trakcie okresu rozrodczego cietrzewia;
  • sukcesja wtórna roślinności powodująca zastępowanie zbiorowisk nieleśnych przez formacje leśno-zaroślowe;
  • wzrost żyzności podłoża (eutrofizacja siedlisk);
  • przesuszenie siedlisk łęgów olszowo-jesionowych będące efektem ogólnego obniżenia poziomu wód gruntowych, przyspieszonej erozji wgłębnej cieków i zmiany stosunków hydrologicznych całej zlewni;
  • ekspansja gatunków roślin (trzcinnika piaskowego i żarnowca miotlastego) zagrażających murawom i wrzosowiskom;
  • eksploatacja piasku;
  • przeznaczenie tzw. nieużytków rolnych pod budownictwo lub rekreacyjne użytkowanie innego typu; wydeptywanie i inne formy presji rekreacyjnej;
  • utworzenie wysypiska śmieci w południowej części ostoi;
  • potencjalnie - plany zabudowy lotniskowej na terenie występowania cennych siedlisk muraw napiaskowych i suchych wrzosowisk.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Przedborski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Ługi - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)
• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• zalewane muliste brzegi rzek z roślinnością Chenopodion rubri p.p. i Bidention p.p.
• górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion - płaty bogate florystycznie) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• lelek - ptak
• żuraw - ptak
• lerka - ptak
• cietrzew (podgatunek kontynentalny) - ptak
• gąsiorek - ptak
• bóbr europejski - ssak
• nur czarnoszyi - ptak
• bąk - ptak
• bączek - ptak
• ślepowron - ptak
• czapla biała - ptak
• czapla purpurowa - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• bielaczek - ptak
• trzmielojad - ptak
• kania czarna - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• orzeł przedni - ptak
• orzełek włochaty - ptak
• rybołów - ptak
• kropiatka - ptak
• zielonka - ptak
• derkacz - ptak
• szablodziób - ptak
• batalion - ptak
• dubelt - ptak
• łęczak - ptak
• mewa mała - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• świergotek polny - ptak
• podróżniczek - ptak
• jarzębatka - ptak
• muchołówka mała - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• ortolan - ptak
• dzięcioł białoszyi - ptak
• mopek - ssak
• nocek duży - ssak
• wydra - ssak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg ukraiński - ryba
• piskorz - ryba
• koza złotawa - ryba
• koza - ryba
• głowacz białopłetwy - ryba
• poczwarówka zwężona - bezkręgowiec
• poczwarówka jajowata - bezkręgowiec
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• modraszek nausitous - bezkręgowiec
• kreślinek nizinny - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec
• czerwończyk fioletek - bezkręgowiec
• zatoczek łamliwy - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku, tel: 85 7406981 wew. 10, 85 7403380 wew. 10, http://www.rdos.eu

Informacja turystyczna:

  • Centrum Informacji Turystycznej w Łomży, tel./fax 86 216 22 19; tel. 216 22 69

Jednostki administracyjne:

• Zambrów (zambrowski, woj. podlaskie)
• Szumowo (zambrowski, woj. podlaskie)
• Śniadowo (łomżyński, woj. podlaskie)
• Łomża (łomżyński, woj. podlaskie)