Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Wzgórza Chęcińsko-Kieleckie

Kod obszaru:

PLH260041

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

8616,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Ostoja położona jest na Wyżynie Małopolskiej, w południowo - zachodniej części krainy Gór Świętokrzyskich. Na terenie tym występują rozległe doliny rzeczne, które otoczone są odkrytymi grzbietami górskimi. Obszar wyróżnia się charakterem hydrogeologicznym związanym z położeniem w widłach dwóch rzek. Ostoja charakteryzuje się urozmaiconą rzeźba terenu oraz występowaniem zjawisk krasowych związanych ze skałami węglanowymi. Procesy krasowe doprowadziły tu do utworzenia wielu jaskiń m.in. słynnej w całej Polsce jaskini Raj. Jaskinia ta utworzona została w wapieniach pochodzących z okresu środkowego dewonu, które ok. 360 milionów lat temu powstały na dnie płytkiego morza. Choć jest to niewielka jaskinia wyróżnia się ona wśród polskich jaskiń bogatą i dobrze zachowaną szatą naciekową. Długość korytarzy jaskini wynosi około 240 m, z czego do zwiedzania udostępnione jest ok. 180 m. Obszar ostoi ma wyjątkowe walory geologiczne oraz geomorfologiczne. Często teren ten nazywany jest "rajem dla geologów". Związane jest to z intensywną eksploatacją surowców skalnych w przeszłości i odsłonięciem wyjątkowych walorów przyrody nieożywionej. Na terenie tym występują skały z prawie wszystkich okresów geologicznych, od kambru (paleozoik) po holocen (kenozoik). Spośród 4 rezerwatów przyrody występujących na terenie ostoi, aż 3 są rezerwatami geologicznymi. Szata roślinna ostoi charakteryzuje się bogactwem i dużym zróżnicowaniem. Wśród siedlisk leśnych występują bory sosnowe i mieszane, dąbrowy, grądy, olsy i łęgi. Na stromych zboczach wzniesień i w kamieniołomach utrzymują się ciepłolubne murawy zwane murawami kserotermicznymi, a w dolinach - łąki i pola uprawne. Na terenie ostoi zidentyfikowano 25 rodzajów siedlisk ważnych dla Europy. Rośnie tu około 1200 gatunków flory naczyniowej. Spośród roślin cennych z europejskiego punktu widzenia występują tu: sasanka otwarta i storczyk - obuwik pospolity. Unikatowymi w regionie są płaty nawa pienne buczyn ze storczykami. Znajdują się tu również liczne stanowiska rzadkich bezkręgowców m.in. cennych dla UE motyli - modraszka teleiusa i czerwończyka nieparka. Jaskinie są miejscem zimowania wielu gatunków nietoperzy - spośród których najcenniejsze są zimowiska mopka, nocka Bechsteina i nocka dużego. Obszar ma też wyjątkowe walory geologiczne i geomorfologiczne oraz historyczno-kulturowe. Odnaleziono tu pierwsze ślady pobytu człowieka paleolitycznego, był to też jeden z najstarszych ośrodków osadniczych Małopolski.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Ostoja znajduje się na południowy zachód od Kielc. Na obrzeżach ostoi usytuowane są miejscowości: Chęciny i Małogoszcz. Można do nich dojechać komunikacją PKS z Kielc. Najbliższe stacje PKP znajdują się w Kielcach, Małogoszczy i Pieszkowie. Jest to teren dobrze zagospodarowany turystycznie ze względu na bardzo atrakcyjne turystycznie tereny i bliskość Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Na nocleg można się zatrzymać w Kielcach w jednym z hoteli, pokoi gościnnych lub schronisku młodzieżowym. W Chęcinach zanocować można w zajeździe, internacie Zespół Szkół lub w schronisku młodzieżowym. Wiele hoteli i ośrodków wypoczynkowych znajduje się w okolicach Kielc m.in. Borkowie, Zagnańsku, Miedzianej Górze i Mąchocicach. Funkcjonuje tu również wiele gospodarstw agroturystycznych m.in. w Przymiarkach, Widełkach, Borkowie i Kaczynie. W Świętokrzyskim Parku Narodowym warto zobaczyć zespół klasztorny Benedyktynów z XII wieku położony na św. Krzyżu oraz gołoborza na Łysicy. Atrakcją turystyczną tego regionu są również ruiny zamku w Chęcinach wzniesione na grzbiecie skalistego wzgórza, na przełomie XIII i XIV wieku. Na terenie zamku w okrasie letnim często odbywają się turnieje i zjazdy rycerskie, podczas których można podziwiać pojedynki rycerzy. W Zagnańsku koło Kielc zobaczyć można legendarny dąb "Bartek", który ma prawdopodobnie 1200 lat i blisko 10 m obwodu pnia na wysokości 1,3 m od ziemi. W Tokarni można zwiedzić jeden z największych skansenów w Polsce - Park etnograficzny należący do Muzeum Wsi Kieleckiej. W miejscowości Dobrzeszów znajdują się potrójne wały z kamieni i ziemi. Zwraca uwagę szczególne ustawienie głazów, co mogło mieć związek z obserwacjami astronomicznymi. To jeden z niewielu w regionie świętokrzyskim, ale najstarszy i najlepiej zachowany ośrodek kultu pogańskiego. Region Gór Świętokrzyskich oferuje także, miłośnikom czynnego wypoczynku wiele pieszych szlaków turystycznych oraz trasy rowerowe. Przez teren ostoi przebiega m.in. szlak rowerowy z Kielc do Chęcin oraz szlak pieszy z Kielc do Chęcin przebiegający w pobliżu jaskini "Raj". Do atrakcji turystycznych Chęcin należy także góra "Miedzianka" i rezerwat "Milechowy". Na terenie Chęcińsko - Kieleckiego Parku Krajobrazowego funkcjonuje również ścieżka dydaktyczna Chęciny - Szewce. W Nowej Słupi corocznie od 1967 roku organizowana jest impreza plenerowa "Dymarki Świętokrzyskie", podczas których można podziwiać pokaz wytopu rudy żelaza w piecach dymarskich, metodą stosowaną przed 2 tysiącami lat. W Kielcach w Amfiteatr Kadzielnia organizowana jest jedna z największych imprez kultury młodzieżowej - Harcerski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej.

Zagrożenia:

  • Obniżanie poziomu wód.
  • Presja urbanizacyjna.
  • Zarastanie (sukcesja w kierunku zarośli i lasu) siedlisk półnaturalnych - muraw kserotermicznych, na piaskowych, łąk świeżych i wilgotnych, torfowisk przejściowych.
  • Niekorzystne zmiany sukcesyjne zachodzące w świetlistych dąbrowach.
  • Eksploatacja surowców węglanowych, piasków i torfu.
  • Miejscami niewłaściwa gospodarka leśna - nasadzenia niezgodne z typem siedliska.
  • Zalesianie muraw i łąk.
  • Chemizacja rolnictwa.
  • Nagminne wycinanie przydrożnych drzew.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Góra Miedzianka - rezerwat leśny
• Milechowy - rezerwat leśny
• Biesak-Białogon - rezerwat leśny
• Góra Żakowa - rezerwat leśny
• Chelosiowa Jama - rezerwat leśny
• Moczydło - rezerwat leśny
• Góra Zelejowa - rezerwat leśny
• Jaskinia Raj - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae) *
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)
• jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio plathyphyllis-Acerion pseudoplatani) *
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)
• wyżynny jodłowy bór mieszany (Abietetum polonicum)
• ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion)
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
• wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae) *
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto-Nanojuncetea
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bóbr europejski - ssak
• mopek - ssak
• nocek duży - ssak
• nocek Bechsteina - ssak
• wydra - ssak
• zimorodek - ptak
• świergotek polny - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• bąk - ptak
• lelek - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• derkacz - ptak
• kraska - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• czapla biała - ptak
• ortolan - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• muchołówka mała - ptak
• gąsiorek - ptak
• lerka - ptak
• trzmielojad - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• jarzębatka - ptak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• poczwarówka zwężona - bezkręgowiec
• poczwarówka jajowata - bezkręgowiec
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• przeplatka aurinia - bezkręgowiec
• zatoczek łamliwy - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sasanka otwarta
• dzwonecznik wonny

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: sekretariat@kielce.uw.gov.pl, fax: (41) 34 35 343, tel.: (41) 34 35 340, Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000 telefon: (41) 34 35 365

Informacja turystyczna:

  • Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego http://rot.swietokrzyskie.travel/
  • Oddział świętokrzyski PTTK w Kielcach, tel. (41) 344 77 43, e-mail: biuro@pttkkielce.pl

Jednostki administracyjne:

• Chęciny (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Małogoszcz (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Sitkówka-Nowiny (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Piekoszów (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Łopuszno (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Kielce (Kielce, woj. świętokrzyskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska