Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Ostoja Środkowojurajska

Kod obszaru:

PLH240009

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

5767,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Propozycje zmian:

Opis przyrodniczy:

Ostoja położona jest w dwóch rejonach: śląskim (67%) i małopolskim (33%) w centralnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Obszar obejmuje łagodne wzniesienia zbudowane ze skał jurajskich poprzecinane licznymi dolinami. Charakterystyczne na tym terenie ostańce wapienne otaczają lasy - głównie buczyny oraz jaworzyny górskie. Natomiast na bezleśnych przestrzeniach ostańcom towarzyszą bogate florystycznie murawy kserotermiczne (gatunki ciepłolubne i sucholubne). Można tu spotkać szereg jaskiń (z różnymi ciekawymi formami naciekowymi), w których zimują nietoperze. Obszar ma duże znaczenie jako cenna ostoja zróżnicowanych siedlisk przyrodniczych - chronionych przez dyrektywę siedliskową. Występują tu unikatowe zbiorowiska naskalne, kserotermiczne (ciepło- i sucholubne) i leśne - łącznie zidentyfikowano 16 rodzajów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Na szczególną uwagę, wśród kompleksów leśnych, zasługują płaty żyznej buczyny sudeckiej i jaworzyny górskiej, położone na północno-wschodnich krańcach zasięgu geograficznego. Ponadto jest to ważne miejsce występowania rzadkich gatunków roślin i zwierząt (ośmiu gatunków z II Dyrektywy Siedliskowej). W jaskiniach zimują liczne gatunki nietoperzy, takich jak: podkowiec mały, nocek łydkowłosy, nocek Brandta, nocek rudy, nocek orzęsiony, nocek Natterera, gacek brunatny. Poza tym znajduje się tu najbogatsze i jedno z nielicznych założonych, zastępcze stanowisko endemicznej (lokalnego gatunku) warzuchy polskiej.

Dane uaktualniono w 2009 roku.

Opis turystyczny:

Ostoja leży na południe od miejscowości Ogrodzieniec, która usytuowana jest w niedalekiej odległości od trzech głównych aglomeracji Polski południowej: Krakowa (60 km), Katowic (55 km) i Częstochowy (50 km). W odległości 30 km od Ogrodzieńca znajduje się międzynarodowe lotnisko pasażerskie w Katowicach-Pyrzowicach, a w odległości 60 km międzynarodowe lotnisko w Krakowie-Balicach. Na terenie gminy jest bogata oferta noclegowa, zawłaszcza są liczne propozycje agroturystyczne. Również baza gastronomiczna jest dość dobrze rozwinięta, warto chociażby zajrzeć do "Karczmy Jurajskiej w Podzamczu", "Karczmy Rycerskiej w podziemiach Zamku Ogrodzienieckiego" czy też do pubu "Złota Basztń. Teren Gminy Ogrodzieniec odznacza się dużymi walorami krajobrazowymi i przyrodniczymi. Gmina znajduje się w granicach Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, a jednocześnie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Niepowtarzalny charakter krajobrazowi gminy nadają liczne ostańce skalne rozsiane na całym jej terenie. Jednak największe i najciekawsze skupisko skał znajduje się w Podzamczu i w Ryczowie. Idąc z centrum Podzamcza w kierunku Zamku zobaczyć można skały, które swymi kształtami przypominają rycerza, węża skalnego, twarz brodacza, żabkę, wielbłąda, klęczącego mnicha, sfinksa i sowy. Jednym z największych ostańców w tym obszarze jest Góra Birów (460 m n.p.m.). Jest ona usytuowana na północ ruin Zamku Ogrodzienieckiego w Podzamczu ponad otaczającą ją Doliną Krztyni, stanowiąc pomost pomiędzy Pasmem Skał Smoleńsko-Niegowonickich, a Skałami Podlesickimi. Góra Birów w Podzamczu i tereny wokół należą do najcenniejszych form krasowych w Polsce, których największe skupisko występuje właśnie na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Jaskinie i schroniska skalne występujące w Górze Birów to jedne z ciekawszych i piękniejszych tego typu obiektów. Stanowią one część wielokulturowych stanowisk archeologicznych, obejmujących okres wielu dziesiątek, a nawet setek lat. Wyniki prowadzonych dotychczas badań pozwoliły na rozpoznanie kilku faz osiedlania się w tym obszarze ludzi, przybliżyły sposób ich życia oraz ukazały zmiany, jakie wystąpiły w środowisku przyrodniczym.Przez teren gminy przebiega sześć szlaków turystycznych: czerwony "Orlich Gniazd" z Krakowa do Częstochowy, niebieski "Warowni Jurajskich" z Rudawy do Mstowa, żółty "Zamonitu" z Poraja do Ząbkowic, zielony "Tysiącleciń z Bytomia do Skarżyc, czerwony "Szwajcarii Zagłębiowskiej" z Zawiercia do Sławkow oraz czarny "Partyzantów Ziemi Olkuskiej" z Wiesiółki do Udorza Do jednych z największych atrakcji turystycznych należą bez wątpienia liczne zamki i warownie na tym terenie. Ruiny XIV wiecznego Zamku Ogrodzienieckiego w Podzamczu są najlepiej zachowaną i największą tego typu budowlą w Polsce. Zamek zbudowany został za panowania Kazimierza Wielkiego. Stanowi on jeden z najpiękniejszych punktów szlaku Orlich Gniazd i nie bez przyczyny nosi miano "małego Wawelu". Warownia ogrodzieniecka znajduje się na najwyższym wzniesieniu Jury. Do innych zabytków wartych odwiedzenia na tym obszarze należą również kościoły, sanktuaria oraz przydrożne, malownicze kapliczki.
Śląska Organizacja Turystyczna mieści się przy ul. Mickiewicza 29 w Krakowie. Można zajrzeć na stronę internetową Organizacji: www.silesia-sot.pl lub w razie konkretnych pytań skontaktować się mailowo: info@silesia-sot.pl.
Lokalne Organizacje Turystyczne znajdują się w Częstochowie, Zawierciu, Brennie, Wiśle.

Zagrożenia:

Zagrożenia ostoi związane są ze zmianą poziomu wód gruntowych, zanieczyszczeniem powietrza, a także zaniechaniem wypasu i uprawy roli, co stwarza niebezpieczeństwo dla istnienia zbiorowisk nieleśnych (zwłaszcza muraw). Ponadto poważne zagrożenia wynikają z presji turystycznej na tych terenach, jak: niekontrolowana penetracja jaskiń, stanowiąca zagrożenie dla zimujących nietoperzy, śmiecenie, jak również nadmierny ruch turystyczny i wspinaczkowy, przyczyniający się do niszczenia skałek i degradacji porastającej je roślinności.

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi (Corynephorus, Agrostis)
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis
• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio plathyphyllis-Acerion pseudoplatani) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• podkowiec mały - ssak
• nocek łydkowłosy - ssak
• nocek duży - ssak
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• modraszek telejus - bezkręgowiec
• szlaczkoń szafraniec - bezkręgowiec

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, ul. Powstańców 41a, 40-024 Katowice. Strona internetowa RDOŚ: http://www.katowice.rdos.gov.pl
Śląska Organizacja Turystyczna, ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice, Tel.: (32) 207 207 1, Fax.: (32) 207 207 2, info@silesia-sot.pl, www.silesia-sot.pl
Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Wydział Środowiska i Rolnictwa
Zarząd Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, Oddział w Potoku Złotym
Dyrekcja Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w Krakowie
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Katowicach
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krakowie
Dokładnych informacji turystycznych można zasięgnąć w Gminnym Centrum Informacji w Ogrodzieńcu (http://www.gci.ogrodzieniec.pl) oraz w Miejsko-Gminnym Ośrodku Kultury Sportu Turystyki i Rekreacji (Plac Wolności 24)

Jednostki administracyjne:

• Ogrodzieniec (zawierciański, woj. śląskie)