Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Łysogóry

Kod obszaru:

PLH260002

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

8081,3 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar obejmuje najwyższą część Gór Świętokrzyskich - starych gór uformowanych przez wypiętrzenie kaledońskie, a potem przez orogenezę hercyńską. Osobliwością tego pasma jest obecność podszczytowych rumowisk piaskowców kwarcytowych z okresu kambryjskiego, nazywanych gołoborzami, nieporośniętych przez florę naczyniową. Obszar jest w ponad 95% porośnięty przez lasy, w większości są to lasy jodłowo-bukowe. Mniej liczne są bory sosnowe i mieszane, z udziałem dębu. W niższych położeniach spotyka się grądy, a w miejscach o właściwych warunkach wodnych, bory wilgotne i bagienne a także olsy. Lasy charakteryzują się znacznym stopniem naturalności, czy wręcz pierwotności, choć niektóre fragmenty drzewostanów mają dość znacznie zmieniony skład gatunkowy i zniekształconą strukturę, co jest efektem prowadzonej tu wcześniej gospodarki leśnej lub niewłaściwych sposobów ochrony (w takich przypadkach obserwuje się jednak spontaniczne procesy renaturalizacyjne). Na terenie ostoi znajdują się także małe enklawy łąk i pastwisk oraz siedlisk kserotermicznych a także liczne, w większości drobne, stałe i okresowe cieki wodne.

Znajdują się tu także bogate zbiorowiska mszaków i porostów na gołoborzach oraz występuje jedna z największych ostoi modrzewia polskiego Larix polonica - jednego z nielicznych taksonów drzew objętych w Polsce ścisłą ochroną. Flora roślin naczyniowych jest dość bogato reprezentowana i liczy ok. 700 gat., wśród których jest wiele zagrożonych w skali kraju, rzadkich, lub prawnie chronionych. Stwierdzono tu występowanie ok. 4000 gatunków

bezkręgowców (rzeczywista ich liczba jest z pewnością znacznie większa), w tym wiele unikatowych i reliktowych – reliktów późnoplejstoceńskich i wczesnoholoceńskich (np. chrząszcz Orithales serraticornis) oraz reliktów siedliskowych lasów pierwotnych (np. chrząszcze Ceruchus chrysomelinus, Ampedus melanurus, Cucujus cinnaberinus). Znane są także rzadkie gatunki kserotermiczne (np. pająk Atypus muralis). Na terenie ostoi Łysogórskiej wykształciły się dobre populacje Unio crassus szczególnie cenne z uwagi na naturalny charakter. W Łysogórach ustalono występowanie 72 gatunków ślimaków lądowych co stanowi 72% gatunków lądowych występujących w Górach Świętokrzyskich.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar znajduje się w bliskiej odległości od Kielc, skarżyska – Kamiennej i Starachowic. Dojazd do tych miejscowości drogami krajowymi numer 42 i7. W Bodzentynie krzyżują się drogi wojewódzkie numer 752 i 751. Na terenie gmin, na których znajduje się obszar, są liczne gospodarstwa agroturystyczne, ośrodki wypoczynkowe, pensjonaty, kwatery prywatne. Znajduje się tu także zróżnicowana baza gastronomiczna.

Gmina Masłów

Zieleń łąk i lasów, piękne krajobrazy Gór Świętokrzyskich i rozliczne możliwości aktywnego spędzenia czasu, to niezaprzeczalne atuty gminy Masłów. Teren ten to znakomite miejsce dla miłośników wędrówek pieszych i rowerowych. Trasy w Górach Świętokrzyskich zachęcają do turystyki rodzinnej. Drogi są łatwe, dostępne dla dzieci. Niedaleko znajdują się trzy wyciągi narciarskie: na Radostowej i w Krajnie - wszystkie stoki są sztucznie naśnieżne. Gmina Masłów to raj dla fanów rowerów i sportów lotniczych. Na terenie gminy znajduje się lotnisko sportowe, a niedaleko akwen w Cedzynie.

Gmina Bieliny

Obszar całej gminy objęty jest różnymi formami ochrony. Ponad 60% jej powierzchni znajduje się w granicach Świętokrzyskiego Parku Narodowego i jego otuliny. Od roku 1998 w Bielinach odbywa się doroczne święto Dni Świętokrzyskiej Truskawki. Jest to festyn poświęcony uprawie tego owocu, w czasie którego organizowane są seminaria na ten temat dla rolników, występy artystyczne, konkursy i zabawy, a także wiele innych atrakcji. Na terenie gminy znajduje się duża liczba zabytków pochodzących z różnych okresów - ogółem około 250 zabytków, w tym około 100 obiektów tradycyjnego budownictwa drewnianego z XIX i XX wieku, 46 stanowisk archeologicznych (ślady osadnictwa z okresu neolitu, epoki kamienia i epoki nowożytnej), stanowiska produkcji dymarskiej, przydrożne, drewniane kapliczki, a także ośrodek kultu pogańskiego z przełomu IX i X wieku - "Góra Zamczysko", kościół parafialny w Bielinach z 1637 roku przebudowany w 1838 roku, cmentarz parafialny w Bielinach istniejący od pierwszego ćwierćwiecza XIX wieku i młyn wodny z 1884 roku.

Gmina Nowa Słupia

Nowa Słupia to stara osada leżąca na wschodnim krańcu Łysogór, u podnóża Łysej Góry, zwanej dawniej Łyścem a dziś Świętym Krzyżem. Jej początki sięgają czasów przed narodzeniem Chrystusa. Już wtedy zaczęto produkować tu żelazo, po które przybywali Rzymianie. Tę pradawną technikę pozyskiwania żelaza możemy obecnie zobaczyć na imprezie – Dymarkach Świętokrzyskich.

Zabytki i atrakcje turystyczne: pozostałości wału kultowego z VIII / IX w., zespół klasztorny z XII / XIX w. z muzeami (Misyjnym Ojców Oblatów NMP i Przyrodniczo-Leśnym ŚPM), późnorenesansowa brama z brązu znajdująca się przy kościele w Nowej Słupi, pozostałości zabudowań pobenedyktyńskich z XVI w., posąg św. Emeryka rozpoczynający szlak królewski z Nowej Słupi na Święty Krzyż, liczne legendy, opowieści o Babie Jadze i sabatach czarownic.

Gmina Bodzentyn

Góra Św. Barbary i Sieradowska - punkty widokowe, ze szczytów których rozpościerają się przepiękne widoki na całe Góry Świętokrzyskie. Z miasta Bodzentyn wybiegają szlaki turystyczne w pobliskie pasma górskie i do sąsiedniej wsi Tarczek. Miasteczko słynie z targów końskich, jednych z największych w Europie Środkowej. Zjeżdżają się tu kupcy z całej Polski, ze Słowacji, Czech, Włoch. Zabytki: ruiny manierystyczno-barokowego zamku biskupów krakowskich z XVII w.; gotycki bazylikowy kościół parafialny Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława Biskupa z lat 1440-1452; ruiny kościoła św. Ducha z XV w. spalonego podczas pożaru; zabytkowa Zagroda Czernikiewiczów z 1809 r. - eksponat Muzeum Wsi Kieleckiej który pierwotnie pełnił rolę szpitala; kamienice z XVIII i XIX w.; cmentarz wojenny z I wojny światowej; cmentarz żydowski; ośrodek sztuki ludowej (tkactwo).

Gmina Łączna

Duże kompleksy leśne Puszczy Świętokrzyskiej, są doskonałym miejscem dla osób pragnących wypocząć w ciszy i spokoju. W dolinach rzek Jaślana i Łosienica jest dużo ryb, co zainteresuje wędkarzy. Ukształtowanie terenu oraz liczne wzniesienia stwarzają idealne warunki dla amatorów narciarstwa, jazdy rowerami terenowymi czy też jazdy konnej. Podczas pieszych wędrówek spotkać można także wiele przydrożnych kapliczek, ciekawych zabytków infrastruktury kolejowej, prac z drewna miejscowych twórców ludowych. Miłośnicy literatury spotkają tu miejsca znane z "Ech Leśnych" Stefana Żeromskiego.

Zagrożenia:

  • Zmiany w stosunkach wodnych wywołane działalnością gospodarczą na terenach przyległych do ostoi (melioracje terenów rolniczych, odprowadzanie rowami wód opadowych, kopalnictwo kruszywa, budowa sztucznych zbiorników wodnych itp.);
  • Wpływ działań gospodarczo - leśnych na terenach nie objętych ochroną rezerwatową (poza granicami Świętokrzyskiego Parku Narodowego), a także (pośrednio) w przylegających do lasów gospodarczych fragmentach lasów chronionych, związany przede wszystkim z usuwaniem z drzewostanu drzew obumierających i martwych (w tym złomów i wywrotów), pozyskiwaniem i składowaniem drewna w okresie aktywności saproksylobiontów oraz stosowaniem pestycydów;
  • Zanieczyszczenia powietrza (dalekiego zasięgu i lokalne) - aktualnie ich znaczenie ulega zmniejszeniu;
  • Lokalizowanie nowej zabudowy zagrodowej i jednorodzinnej w bezpośredniej bliskości granic ostoi, powodujące jej postępującą izolację ekologiczną oraz oddziaływanie destruktywnych czynników antropogenicznych;
  • Masowy ruch pieszy i/lub intensywny ruch spalinowych pojazdów mechanicznych (hałas, zanieczyszczenia) w niektórych, nadzwyczaj cennych przyrodniczo fragmentach ostoi;
  • Dość silna penetracja obszaru przez ludzi i zbiór płodów runa leśnego, chrustu oraz kradzieże drewna i kłusownictwo
  • (wnykarstwo), nielegalna eksploatacja kopalin (piasek, kamień) a także dość często odnotowywany wywóz śmieci (w tym toksycznych odpadów powstających w gospodarce rolnej - opakowań po pestycydach) na łąki, do lasu i do wyrobisk poeksploatacyjnych.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Świętokrzyski - rezerwat leśny
• Wąwóz w Skałach - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• wyżynny jodłowy bór mieszany (Abietetum polonicum)
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• środkowoeuropejskie wyżynne rumowiska krzemianowe
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• jelonek rogacz - bezkręgowiec
• mopek - ssak
• nocek łydkowłosy - ssak
• nocek duży - ssak
• bóbr europejski - ssak
• ortolan - ptak
• gąsiorek - ptak
• muchołówka mała - ptak
• jarzębatka - ptak
• lerka - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• dzięcioł białogrzbiety - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• lelek - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• derkacz - ptak
• jarząbek - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• bocian czarny - ptak
• bocian biały - ptak
• nocek Bechsteina - ssak
• wydra - ssak
• trzmielojad - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• traszka grzebieniasta - płaz
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• różanka - ryba
• koza - ryba
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• trzepla zielona - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec
• przeplatka aurinia - bezkręgowiec
• pachnica dębowa * - bezkręgowiec
• zgniotek cynobrowy - bezkręgowiec
• ponurek Schneidera - bezkręgowiec
• zagłębek bruzdkowany - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sierpowiec błyszczący

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, http://www.kielce.rdos.gov.pl, e-mail: sekretariat@kielce.uw.gov.pl, fax: (41) 34 35 343, tel.: (41) 34 35 340, Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000 telefon: (41) 34 35 365

Informacja turystyczna:

  • Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego http://rot.swietokrzyskie.travel/
  • Oddział świętokrzyski PTTK w Kielcach, tel. (041) 344 77 43, e-mail: biuro@pttkkielce.pl
  • Portal turystyczny http://www.swietokrzyskie.pl/

Jednostki administracyjne:

• Bieliny (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Bodzentyn (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Nowa Słupia (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Masłów (kielecki, woj. świętokrzyskie)
• Łączna (skarżyski, woj. świętokrzyskie)

Źródła danych:

• SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska - SDF pobrany ze strony internetowej Ministerstwa Środowiska / Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska