Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolinki Jurajskie

Kod obszaru:

PLH120005

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

886,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar położony jest na terenie dużego regionu geologicznego Monokliny Śląsko-Krakowskiej. Monoklina zbudowana jest z dwóch wielkich kompleksów skalnych. Niżej położony kompleks tworzą utwory karbońskie, dewońskie i starsze. Wyższy kompleks tworzą osady permu, triasu, jury, kredy i młodsze. Największe znaczenie w budowie geologicznej monokliny mają wapienie wieku jurajskiego, będące najbardziej charakterystycznymi skałami na tym terenie, decydującymi o jej niepowtarzalnym charakterze.

Na teren ostoi składa się 11 enklaw, dobrze zachowanych pod względem przyrodniczym. Obejmują one obszar wyżynny, zbudowany z wapieni górnojurajskich, pokrytych warstwą lessu z wciętymi dolinami potoków, o charakterze skalistych jarów krasowych. Ich ujścia są zwykle zwężone i zamknięte skalnymi bramami, zaś zbocza urozmaicone różnorodnymi formami skalnymi, jak pojedyncze maczugi, bastiony lub masywy. Występują w nich liczne jaskinie z bogatą szatą naciekową. Wschodnie zbocza są przeważnie bardziej skaliste i strome. Wierzchowina pokryta jest głównie polami uprawnymi oraz niewielkimi kompleksami lasów grądowych i bukowych, które porastają też zbocza dolin. Wśród leśnych zbiorowisk roślinnych dominują różnorodne zespoły buczyn i grądów, w mniejszym stopniu występują bory mieszane, łęgi olszowe oraz jaworzyna górska. Wąwozami płyną potoki i z nimi związane są płaty szuwarów i turzycowiska, a także łąki i pastwiska. Dolne partie zboczy dolin pokryte są murawami kserotermicznymi i ciepłolubnymi zaroślami.

Obszar należy do terenów o wysokiej bioróżnorodności. Stwierdzono tu występowanie 10 rodzajów siedlisk załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Najcenniejsze są murawy kserotermiczne, płaty buczyn, grądów i sporadycznie jaworzyn.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar składa się z 10 enklaw leżących między drogami Kraków – Olkusz i Kraków - Trzebinia. Do poszczególnych enklaw ostoi można dojechać drogami lokalnymi, odchodzącymi od tych wyżej wymienionych. Na całym obszarze Jury Krakowsko – Częstochowskiej rozwija się alpinizm skałkowy. Turyści korzystają z bazy hotelowej w miastach (Kraków, Trzebinia, Krzeszowice, Olkusz) oraz wielu gęsto rozsianych pensjonatów i gospodarstw agroturystycznych (np. Galicyjskie Gospodarstwa Gościnne).

Region ten dysponuje różnymi atrakcjami turystycznymi (np. zespół urbanistyczny Krakowa), z których najpopularniejsze to zamki szlaku orlich gniazd np. Tenczyn, Rudno, Morawica.

Przez teren gminy Krzeszowice przebiega 5 szlaków pieszych i 5 rowerowych (http://www.krzeszowice.pl).

Na terenie Krzeszowic występują źródła wód mineralnych siarczanowo-wapienno-magnezowo-siarczkowych, uznanych za wody lecznicze. Są one znane i wykorzystywane od XVII wieku do leczenia schorzeń reumatologicznych, pourazowych i narządu ruchu. Okolice Krzeszowic stanowią doskonałą bazę wyjściową w dolinki jurajskie. Turystyce sprzyjają liczne obiekty zabytkowe usytuowane zarówno w Krzeszowicach, jak i na terenie gminy.

W Dolinie Eliaszówki położony jest zespół klasztorny Karmelitów Bosych ufundowany przez Agnieszkę Firlejową (1631).

Osobliwością są ruiny mostu nad Eliaszówką , wybudowanego w latach 1671-1691. Miał długość 120 m, wspierał się na 11 arkadach, a najwyższe przęsło liczyło 18 m. Był jednym w ówczesnej Europie tego rodzaju dziełem architektonicznym. Nazywany "diabelskim mostem", gdyż- jak głoszą podania- raz do roku odbywa się tu zjazd diabłów, któremu przewodzi Lucyfer. Inna legenda mówi, że pod mostem zakopany jest ogromny skarb pilnowany przez diabła.

W środkowej części Miękini, wsi położonej na stoku Miękińskiej Góry (446 m n.p.m.), pod powierzchnią ziemi rozciąga się duża płyta zastygłej lawy porfirowej, powstałej w wyniku erupcji wulkanu., czynnego na początku okresu permskiego. Eksploatację porfiru rozpoczęto już w XVII wieku. Kamieniołom zwiedzał w r. 1787 król Stanisław August Poniatowski. Po dawnej odkrywce, zamkniętej w latach siedemdziesiątych, pozostało ogromne wyrobisko o pow. 40 ha i głębokości ok. 50 m. Na dnie kamieniołomu znajduje się staw zasilany wodą źródlaną. Na tym terenie planowana jest budowa ośrodka rekreacyjno- turystycznego.

Ruiny zamku Tęczyn znajdują się na najwyższym wzniesieniu Garbu Tenczyńskiego (411 m n.p.m.). Z murów roztacza się przepiękny widok na całą okolicę. Przyjmuje się, że drewniany zamek oraz największą wieżę, zwaną Nawojową, wzniósł tutaj ok. r. 1319 kasztelan Nawój z Morawicy.

Zagrożenia:

Do najpoważniejszych zagrożeń dla ostoi zalicza się: osadnictwo (uszczuplenie powierzchni biologicznie czynnej siedlisk), zanieczyszczenie wód ściekami i odpadami (degradacja i niszczenie siedlisk wodnych i przywodnych oraz zanik flory i fauny wodnej), brak tradycyjnej gospodarki rolnej (recesja pasterstwa i gospodarki łąkowej prowadzi do wyginięcia szeregu cennych zbiorowisk naturalnych oraz związanych i z nimi rzadkimi gatunkami flory i fauny), uszczuplanie śródpolnych zadrzewień (niszczenie ostoi wielu gatunków zwierząt), wprowadzanie monokultur sosnowych, zanieczyszczenia powietrza pyłami i gazami przemysłowymi z Krakowa i Olkusza, zanieczyszczenia komunikacyjne (skażenie roślinności metalami ciężkimi, bariery ekologiczne dla zwierząt).

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Dolina Eliaszówki - rezerwat leśny
• Dolina Kluczwody - rezerwat leśny
• Dolina Racławki - rezerwat leśny
• Dolina Szklarki - rezerwat leśny
• Wąwóz Bolechowicki - rezerwat leśny
• Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea i ciepłolubne murawy z Asplenion septentrionalis-Festucion pallentis) *
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk
• wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis
• jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
• ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio plathyphyllis-Acerion pseudoplatani) *
• źródliska wapienne ze zbiorowiskami Cratoneurion commutati *
• podgórskie i wyżynne rumowiska wapienne ze zbiorowiskami ze Stipion calamagrostis *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• podkowiec mały - ssak
• nocek łydkowłosy - ssak
• nocek orzęsiony - ssak
• nocek Bechsteina - ssak
• nocek duży - ssak
• gąsiorek - ptak
• muchołówka mała - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• bocian czarny - ptak
• kumak nizinny - płaz
• traszka grzebieniasta - płaz

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• obuwik pospolity

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Krakowie, tel.: (12) 61-98-120, fax.: (12) 61-98-122, sekretariat@rdos.krakow.pl, http://bip.krakow.rdos.gov.pl

Informacja turystyczna:

  • Małopolska Organizacja Turystyczna, tel./fax: 12 421-16-04, biuro@mot.krakow.pl

Jednostki administracyjne:

• Jerzmanowice-Przeginia (krakowski, woj. małopolskie)
• Krzeszowice (krakowski, woj. małopolskie)
• Wielka Wieś (krakowski, woj. małopolskie)
• Zabierzów (krakowski, woj. małopolskie)