Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Niecka Włoszczowska

Kod obszaru:

PL154

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Powierzchnia:

110755 ha

Status formalny:
Obszar proponowany przez organizacje pozarządowe w ramach listy IBA

Opis przyrodniczy:

Duża ostoja obejmująca zlewnię rzek górnej Pilicy i Białej Nidy. Cechuje się mozaiką siedlisk leśnych, łąkowych i wodnych. Stanowi ważne w skali kraju miejsce rozrodu bąka, bociana czarnego, łabędzia krzykliwego, krakwy, trzmielojada, bielika, błotniaka stawowego, derkacza, rycyka.

Ostoja położona jest na styku trzech województw: świętokrzyskiego, śląskiego i łódzkiego, w obrębie dwóch makroregionów: Wyżyna Przedborska (mezoregiony: Niecka Włoszczowska, Pasmo Przedbarsko-Małogoskie) i Niecka Nidziańska (mezoregion: Płaskowyż Jędrzejowski). Pasmo Przedborsko-Małogoskie zbudowane jest z jurajskich wapieni i kredowych piaskowców. Wapienie są eksploatowane jako surowiec dla przemysłu materiałów budowlanych. Płaskowyż Jędrzejowski - zbudowany jest z margli kredowych, na których zalegają czwartorzędowe piaski i gliny.

Obszar ten przecina dolina Pilicy. Dolina górnej Pilicy prezentuje stosunkowo naturalny charakter z licznymi meandrami. Występują tam dobrze zachowane starorzecza i eutroficzne zbiorniki wodne. W południowo-wschodniej części ostoi swoje źródła ma Biała Nida. Zlewnia Białej Nidy w granicach omawianej ostoi obejmuje dolinę Białej Nidy oraz jej dopływów, m.in. Lipnicę i Kwilinkę. Mimo wykonanych na przełomie lat 1960/70 prac melioracyjnych połączonych z prostowaniem koryta rzeki, teren ten zachował wysokie walory przyrodnicze. Dolny odcinek koryta Białej Nidy meandruje, a dolina rzeczna jest zabagniona, prawdopodobnie na skutek przyspieszonego spływu wód ze skanalizowanego górnego odcinka. Zlewnie obu rzek zasilają licznie występujące tu stawy rybne, powstałe w miejscu występujących niegdyś bagien i podmokłych łąk. Łącznie zlokalizowanych jest tu ok. 30 kompleksów stawów rybnych zróżnicowanej wielkości, o powierzchni ponad 1600 ha. W Niecce Włoszczowskiej występują charakterystyczne zespoły wydm oddzielone zatorfionymi obniżeniami.

Teren to typowo rolnicy, ale w części objętej ostoją znajdują się kompleksy leśne. Lesistość wynosi ok. 50%, a podstawowym rodzajem siedliska leśnego w ostoi są bory sosnowe. Miejscami występują dobrze zachowane zbiorowiska lasów bagiennych, w tym w szczególności lęgów olszowo-jesionowych i borów bagiennych. Pozostałą część ostoi stanowią siedliska łąkowe i wodne. Spośród łąk największą powierzchnię zajmują ekstensywnie użytkowane łąki świeże oraz w mniejszym stopniu zmiennowilgotne łąki trzęślicom. Innymi charakterystycznymi siedliskami w ostoi są m.in.: wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, torfowiska przejściowe i trzęsawiska, torfowiska wysokie oraz suche wrzosowiska.

W ostoi i jej bezpośrednim sąsiedztwie brak jest większych miast i terenów przemysłowych.

W północnej części ostoi znajduje się Przedborski Park Krajobrazowy, chroniący jeden z największych kompleksów lasów lęgowych środkowej Polski. Stanowi on ważne lęgowisko m.in. żurawia i dzięcioła średniego. Mozaikowy charakter środowisk ostoi wpływa na wysoką różnorodność gatunkową awifauny lęgowej. Ze względu na obfitość średniej i dużej wielkości stawów rybnych ostoja odgrywa szczególną rolę dla lęgowych i migrujących ptaków wodno-błotnych.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Włoszczowa

Obiekty o charakterze zabytkowym:

  • Układ Urbanistyczny miasta z okresu od XVI do XX wieku,
  • Obiekty Cmentarza Grzebalnego: Kaplica P.W. Wszystkich Świętych, murowana (częściowo kamienna), wzniesiona w 1786 roku, restaurowana w latach 1868-1875 i 1949 oraz ogrodzenie z bramą murowane i kamienne z XIX wieku,
  • Zespół Kościoła Parafialnego P.W. Wniebowzięcia NMP składający się z:
    • Kościoła murowano-kamiennego z 1647 roku, rozbudowanego w 3 ćw. XVII wieku, zniszczonego w pożarze w 1784 roku, odbudowanego w roku 1811,
    • Ogrodzenia wykonanego z cegieł, kamienia i żelaza w 1719 roku,
    • Plebanii murowanej z połowy XIX wieku,
  • Pozostałości Zespołu Dworskiego na Podzamczu:
    • Oficyna murowana z XIX wieku, elewacje przebudowane w połowie XIX wieku, ul. Podzamcze 15,
    • Oficyna murowana z XIX wieku, elewacje przebudowane w połowie XIX wieku, ul. Podzamcze 26,
    • Park krajobrazowy z połowy XIX wieku, częściowo przekształcony w 1 ćw. XX wieku,
    • Piwnice będące pozostałością dworu, murowane z połowy XIX wieku,
    • Pozostałości Założenia obronnego z fosą, XVI – XVIII wiek,
    • Ruina Czworaków, murowano-kamienne z połowy XIX wieku,

Turystyka aktywna:

  • Szlak rowerowy "Lasami dookoła Włoszczowy": oznakowany kolorem czerwonym i wynosi 70 km. Na trasie mijamy: Szkółkę Leśną w Koniecznie - Nieznanowice - Rząbiec - zbiornik wodny Budko - stawy Feliksówka - Belinę - zbiornik wodny Biadaszek - Chotów - stawy Kuźnica Stara i Kuźnica Nowa - Jamskie - Zabrodzie - Zmarłe - Kluczewsko - Komparzów - Kurzelów - grupę pomnikowych dębów Dronowe Niwy - Jeżowice - Janów - zalew Klekot - Czarncę - Kąty. Do początku trasy czerwonej można dojechać z Włoszczowy przez Wolę Wiśniową łącznikiem koloru czarnego o długości 7,5 km.
  • Szlak przez gminę Radków (i nie tylko): Radków - stawy rybne - Krzepin - Bebelno - Krasówek - Skociszewy - Dąbie - Rzeszówek - Oksa - Nagłowice - Rejowiec - Chycza - Kossów - Kwilina - Chlewska Wola - Dzierzgów – Radków. Szlak wiedzie przez najciekawsze zakątki gminy Radków oraz sąsiednią Oksę, Nagłowice i Rejowiec (powiat jędrzejowski). Znajdują się na nim zabytki oraz rozległe łąki, stawy, lasy. Trasa ma długość 47,2 km i w 60% biegnie drogami asfaltowymi. To średnio trudny odcinek do pokonania.
  • Rowerowy szlak pielgrzymkowy "Miejsca Mocy" łączy miejsca kultu religijnego, sanktuaria maryjne oraz inne, ważne obiekty sakralne zlokalizowane w województwie świętokrzyskim: Sanktuarium Matki Boskiej Łaskawej w Kielcach - Kalwaria Świętokrzyska w Morawicy - Sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej w Piotrkowicach - Sanktuarium Matki Bożej Mirowskiej w Pińczowie - Sanktuarium Matki Bożej Młodzawskiej - Sanktuarium Matki Bożej Łokietkowej w Wiślicy - Sanktuarium Chrystusa Ukrzyżowanego w Pacanowie - Kościół pw. św. Idziego i Mikołaja w Zborówku - Pustelnia Złotego Lasu w Rytwianach - Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowie - Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Sulisławickiej - Kościół pw. Świętej Trójcy w Bogorii - Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego (Święty Krzyż) - Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej, Królowej Polski, Matki Ziemi Świętokrzyskiej w Kałkowie - Godowie - Kapliczka na Wykusie - Kościół pw. Najświętszej Marii Panny i św. Floriana w Wąchocku - Sanktuarium Matki Boskiej Ostrobramskiej w Skarżysku - Kamiennej - Sanktuarium Matki Boskiej Wychowawczyni w Czarnej - Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Olesznie - Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Kurzelowie - Sanktuarium Matki Boskiej Włoszczowskiej - Kościół pw. św. Floriana i Wniebowzięcia NMP w Czarncy - Kościół pw. św. Katarzyny i Jana Ewangelisty w Seceminie - Kościół pw. św. Małgorzaty w Moskorzewie - Sanktuarium Matki Bożej "Płaczącej" w Dzierzgowie - Sanktuarium bł. Wincentego Kadłubka w Jędrzejowie - Małogoszcz (otoczony kultem krucyfiks) - Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Bolminie - Sanktuarium Matki Boskiej Piekoszowskiej - Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Kielcach.
  • Spływy kajakowe rzeką Pilicą: szlak kajakowy Szczekociny - Mniszew według klasyfikacji międzynarodowej posiada stopień trudności CL I (przejazd łatwy: małe regularne fale, nieznaczne bystrza, łachy piaszczyste, mielizny, łatwe zakręty), miejscami CL II (nieco trudniejszy: wąskie i kręte koryto, miejscami znaczny spadek, kamieniste dno). Na odcinku Szczekociny - Przedbórz szlak prowadzi przez miejscowości: Szczekociny - Koniecpol - Pukarzów - Maluszyn - Sudzinek - Krzętów - Pratkowice - Przedbórz.

Zagrożenia:

Kluczowe zagrożenia w ostoi:

  • zbyt wczesne koszenie, jeszcze przed wyprowadzeniem młodych przez rycyka, kulika wielkiego, czajkę i derkacza;
  • zaniechanie użytkowania, przez co następuje sukcesja w kierunku wierzbowych zakrzewień; bądź zbiorowisk leśnych, w konsekwencji czego duże połacie łąk ulegają rozdrobnieniu;
  • przekształcanie części kompleksów stawowych w zbiorniki pozbawione trzcinowisk i szuwarów, co powoduje zanik miejsc lęgowych dla ptaków wodnych.

Inne ważne zagrożenia w ostoi:

  • czyszczenie sieci kanałów i rowów melioracyjnych, obniżanie poziomu wód;
  • nasadzenia gatunków niezgodne z typem siedliska; zalesianie łąki muraw;
  • przekształcanie trwałych użytków zielonych na grunty orne, chemizacja rolnictwa;
  • całkowite zaprzestanie użytkowania niektórych kompleksów stawowych po¬wodujące zarośnięcie, a w konsekwencji zubożenie liczby siedlisk wodnych na terenie ostoi;
  • presja urbanizacyjna w dolinach rzek.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Przedborski Park Krajobrazowy - rezerwat leśny
• Murawy Dobromierskie - rezerwat leśny
• Oleszno - rezerwat leśny
• Bukowa Góra - rezerwat leśny
• Czarna Rózga - rezerwat leśny
• Piskorzeniec - rezerwat leśny
• Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• batalion - ptak
• bączek - ptak
• bąk - ptak
• bielaczek - ptak
• bielik - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• cietrzew (podgatunek kontynentalny) - ptak
• czajka - ptak
• czapla biała - ptak
• derkacz - ptak
• dubelt - ptak
• dzięcioł białogrzbiety - ptak
• dzięcioł białoszyi - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• dzięcioł zielonosiwy - ptak
• gąsiorek - ptak
• jarzębatka - ptak
• kania czarna - ptak
• kania ruda - ptak
• kropiatka - ptak
• krwawodziób - ptak
• bekas kszyk - ptak
• lelek - ptak
• lerka - ptak
• łabędź czarnodzioby (mały) - ptak
• łabędź krzykliwy - ptak
• łęczak - ptak
• mewa mała - ptak
• muchołówka białoszyja - ptak
• muchołówka mała - ptak
• nur czarnoszyi - ptak
• nur rdzawoszyi - ptak
• ortolan - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• pliszka cytrynowa - ptak
• podgorzałka - ptak
• podróżniczek - ptak
• puszczyk uralski - ptak
• rybitwa białowąsa - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybołów - ptak
• rycyk - ptak
• samotnik - ptak
• sieweczka rzeczna - ptak
• świergotek polny - ptak
• trzmielojad - ptak
• zielonka - ptak
• zimorodek - ptak
• żuraw - ptak
• krakwa - ptak
• perkoz rdzawoszyi - ptak
• ślepowron - ptak
• kulik wielki - ptak
• sowa błotna - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach, ul. Szymanowskiego 6, 25-361 Kielce, tel.: (41) 34-35-340, fax: (41) 34-35-343, e-mail: sekretariat@rdos.kielce.pl, www.kielce.rdos.gov.pl

Punkt Informacji Turystycznej w Powiatowym Centrum Kulturalno - Rekreacyjnym, ul. Koniecpolska 42, 29-100 Włoszczowa, tel. 41 39 43 590, www.ziemiawloszczowska.prv.pl, e-mail:pit@pckr-wloszczowa.pl

Jednostki administracyjne:

• Przedbórz (radomszczański, woj. łódzkie)
• Włoszczowa (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Kluczewsko (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Krasocin (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Radków (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Moskorzew (włoszczowski, woj. świętokrzyskie)
• Małogoszcz (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Oksa (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Sobków (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Jędrzejów (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Nagłowice (jędrzejowski, woj. świętokrzyskie)
• Szczekociny (zawierciański, woj. śląskie)
• Irządze (zawierciański, woj. śląskie)
• Koniecpol (częstochowski, woj. śląskie)
• Lelów (częstochowski, woj. śląskie)
• Przyrów (częstochowski, woj. śląskie)