Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Dolina Dolnego Sanu (ob. ptasi)

Kod obszaru:

PL143

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Powierzchnia:

34252 ha

Status formalny:
Obszar proponowany przez organizacje pozarządowe w ramach listy IBA

Opis przyrodniczy:

Ostoja obejmuje dolinę rzeczną o długości ok. 90 km z licznymi starorzeczami i fragmentami lasów łęgowych. Teren stanowi ważne miejsce gniazdowania derkacza, dzięcioła białoszyjego, przepiórki, a regionalnie także błotniaka łąkowego i rybitwy białoczelnej.

Ostoja obejmuje dolny bieg Sanu, przebiegając z południowego wschodu na północny zachód. Szerokość doliny wynosi średnio ok. 6 km, jedynie w rejonie Stalowej Woli zwęża się do ok. 2 km. Głównymi dopływami są Wisłok i Tanew oraz kilka mniejszych rzek. Obecne koryto ma zróżnicowaną szerokość wynoszącą od 70 do 100 m, a w najszerszych miejscach, pomiędzy Starym Miastem a Stalową Walą, rozszerza się do ok. 210 m. Poniżej Starego Miasta San ma charakter naturalny i poza okresem wysokich stanów wód licznie spotykane są piaszczyste wyspy, łachy i mielizny. Teren został od XVIII wieku znacznie przekształcony poprzez osuszanie, melioracje i regulacje koryta. Po wybudowaniu zapory w Solinie w latach 1950. w górnym biegu rzeki, wylewy są sporadyczne i bardzo krótkotrwałe nie licząc rzadko występujących powodzi. Wały przeciwpowodziowe ciągną się od Niska do ujścia Sanu do Wisły. Na pozostałym obszarze ich nie ma z wyjątkiem niewielkiego fragmentu k. Sieniowy. Skraj doliny miejscami jest zabagniony, rozwijają się tam olsy oraz roślinność bagienna, dotyczy to zwłaszcza fragmentu poniżej Krzeszowa. W ujściowej części doliny charakterystycznym elementem są zarówno czynne, jaki opuszczone cegielnie z wyrobiskami w ich otoczeniu.

Wnętrze doliny jest w głównej mierze wylesione i przeznaczone do produkcji rolnej. Dotychczasowa powierzchnia gruntów ugorowanych znacznie zmniejszyła się po akcesji Polski do UE na skutek dopłat bezpośrednich dla rolników. Obszary łąkowe zachowały się najlepiej na terasie zalewowej, choć spotykane są we wszystkich częściach doliny, nawet z dala od koryta. Na niemal całej długości biegu rzeki ciągną się wikliny nadrzeczne, natomiast pozostałości dawnych lasów łęgowych są silnie rozproszone tworząc fragmenty nie przekraczające powierzchni kilkunastu hektarów, z wyjątkiem kompleksu k. Stalowej Woli o powierzchni ok. 40 ha. Do obydwu stron doliny na większości jej obszaru przylegają dwa duże kompleksy leśne: Puszcza Sandomierska i Lasy Janowskie. W całej ostoi występują starorzecza, jednakże najlepiej zachowały się ich fragmenty w ujściowym odcinku doliny poniżej Stalowej Woli.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Turystyka krajoznawcza:

Stalowa Wola

  • zabytkowy drewniany kościół z 1802 r. pw. Św. Floriana
  • XVII-wieczny zabytkowy kościół i klasztor zakonu kapucynów
  • neogotycki kościół parafialny w Rozwadowie z początku XX wieku
  • XIX - wieczny park podworski Lubomirskich w Charzewicach
  • dawny dworek letni Lubomirskich w Charzewicach (od marca 2002r. siedziba Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli)

Pysznica

  • kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego, lata 20 XX w., w Jastkowicach
  • kaplica pw. Niepokalanego Serca NMP, drewniana, lata 20 XX w., w Studzieńcu
  • kapliczka z początku XXw., drew., w Kłyżowie
  • kaplica z I połowy XIXw., drew., w Olszowcu /przy drodze do Pysznicy/
  • kościół parafialny pw. Św. Krzyża, 1926-1929r. w Pysznicy
  • plebania, mur., 1906r. w Pysznicy
  • kaplica pw. Matki Boskiej, drew., II połowa XIXw. w Pysznicy
  • kapliczka MB Częstochowskiej, mur., 1910r. w Pysznicy
  • kapliczka Św. Józefa, mur., pocz. XX w. w Pysznicy
  • domy drewniane z lat 30-tych XX w. (nr 64 i 65) w Brandwicy
  • domy drewniane z lat 20 i 30-tych XX w. (nr 8, 9, 19, 24, 26) w Jastkowicach
  • kuźnie drewniane z 1935 i 1937r. w Jastkowicach
  • dom drewniany z 1910r. (nr 105) w Pysznicy
  • zabudowania drewniane (zagroda wł. F. Maślach, stodoła, spichlerz) z 1925r. w Krzakach
  • domy drewniane z początku XXw. (nr 15, 91, 105) w Kłyżowie
  • zachowany most kolejki wąskotorowej w płn.-wsch. części wsi Kochany

Radomyśl n/Sanem

  • kościół parafialny p.w. Św. Zygmunta z plebanią pod ochroną konserwatorską w ścisłej strefie ochrony krajobrazu i powiązań widokowych oraz zabytkowy cmentarz w miejscowości Pniów(pomnik Dominika Jabłoszewskiego pułkownika Wojsk Polskich)
  • zabytkowy kościół parafialny z dzwonnicą oraz plebanią w Woli Rzeczyckiej (w otoczeniu kościoła starodrzew pod ochroną)
  • zespół kościoła pod wezwaniem Św. Jana Chrzciciela w Radomyślu n/Sanem
  • kaplica „Na Zjawieniu” pod ochroną konserwatorską i krajobrazową w Radomyślu n/Sanem
  • kapliczki w Woli Rzeczyckiej, Antoniowie i Chwałowicach
  • Sanktuarium Kultu Matki Bożej Bolesnej w Radomyślu n/Sanem
  • układ urbanistyczny Radomyśla z 38 zabytkowymi domami (zespół zabudowy małomiasteczkowej)
  • stadnina koni w Żabnie

Turystyka aktywna:

  • Szlak Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego
  • Ścieżka edukacyjno - przyrodnicza "Ciemny Kąt"
  • Turystyczny Szlak Gniazd Rodowych Lubomirskich

Szlaki rowerowe:

  • Trasa zielona obrzeżami gminy Zaleszany - długość trasy: 38 km, czas jazdy 2h 30 min: Zbydniów (Tablice Nr 4, 5,9) - starorzecze Sanu (Wiata) - Skowierzyn - Motycze Szlacheckie (Tablica Nr 8) - Kolonia Kępie - Kępie Zaleszańskie - Kotowa Wola (Tablice Nr 10, 11) - Zaosie (Tablica Nr 12, Wiata) - Obojna - Agatówka - Pilchów (Tablica Nr 1) - Turbia (Tablice Nr 2, 3) - Wólka Turebska - Majdan Zbydniowski - Zbydniów.
    Ścieżka prowadzi krańcowymi terenami gminy Zaleszany. Ukierunkowana jest na liczne walory przyrodnicze znajdujące się w przyrzecznych partiach gminy oraz starorzeczu Sanu. Jest trasą dłuższą ale łatwą.
  • Trasa żółta Poznajemy Własne Diedzictwo - długość trasy: 33 km, czas jazdy 1h 45 min: Zbydniów (Tablice Nr 4, 5, 9) - starorzecze Sanu (Wiata) - Zaleszany (Tablice Nr 6, 7) - Motycze Szlacheckie (Tablica Nr 8) - Kolonia Kępie - Kępie Zaleszańskie - Kotowa Wola (Tablice Nr 10, 11) - Zaosie (Tablica Nr 12, Wiata) - Obojna - Turbia (Tablice Nr 2, 3) - Wólka Turebska - Majdan Zbydniowski - Zbydniów.
    Jest to trasa krótsza ukierunkowana na zwiedzanie obiektów dziedzictwa kulturowego, miejsc pamięci narodowej oraz obiektów sakralnych. Mniejsza długość trasy pozostawia więcej czasu na zapoznanie się z powyższymi obiektami.
  • Powiatowy Szlak Rowerowy: Maziarnia - Kołodzieje – Bojanów – Stany - Przyszów – Ciemny Kąt - Stalowa Wola – Agatówka – Kotowa Wola – Zbydniów – Skowierzyn - Wrzawy – Chwałowice – Łążek Chwałowski – Baraki Stare – Zaklików – Gielnia – Lipa – Goliszowiec – Lipowiec – Szwedy – Studzieniec – Słomiana – Krzaki – Kłyżów – Stalowa Wola.

Zagrożenia:

Kluczowe zagrożenie w ostoi

  • wycinka zadrzewień, W szczególności pozostałości lasów łęgowych.

Inne ważne zagrożenia w ostoi

  • plany budowy farm wiatrowych bezpośrednio w dolinie;
  • konwersja łąk w pola uprawne;
  • zamiana nieużytków w pola orne;
  • komasacja gruntów;
  • wiosenne wypalanie roślinności
  • pobór kruszywa z rzeki;
  • lokalnie kłusownictwo (zatrucia ptaków drapieżnych, w tym bielików w wyniku wykładania zatrutej padliny w okresie zimowym).

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Sieniawski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny
• Kuryłowski Obszar Chronionego Krajobrazu - rezerwat leśny

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• jarzębatka - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• dzięcioł średni - ptak
• dzięcioł białoszyi - ptak
• derkacz - ptak
• żuraw - ptak
• nurogęś - ptak
• perkoz rogaty - ptak
• bąk - ptak
• bączek - ptak
• ślepowron - ptak
• czapla nadobna - ptak
• czapla biała - ptak
• czapla purpurowa - ptak
• bocian biały - ptak
• bocian czarny - ptak
• kania czarna - ptak
• kania ruda - ptak
• bielik - ptak
• błotniak łąkowy - ptak
• błotniak zbożowy - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• rybołów - ptak
• sokół wędrowny - ptak
• zielonka - ptak
• gęś zbożowa - ptak
• gęś białoczelna - ptak
• orlik krzykliwy - ptak
• kobczyk - ptak
• kropiatka - ptak
• siewka złota - ptak
• czajka - ptak
• rybitwa zwyczajna (rzeczna) - ptak
• rybitwa czarna - ptak
• rybitwa białoczelna - ptak
• gołąb siniak - ptak
• sowa błotna - ptak
• lelek - ptak
• zimorodek - ptak
• kraska - ptak
• lerka - ptak
• świergotek polny - ptak
• świerszczak - ptak
• strumieniówka - ptak
• ortolan - ptak
• gąsiorek - ptak
• przepiórka - ptak
• sieweczka rzeczna - ptak
• brzegówka - ptak
• dziwonia - ptak

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, al. Józefa Piłsudskiego 38, 35-001 Rzeszów, tel. (17) 785 00 44, faks (17) 852 11 09, e-mail: sekretariat.rzeszow@rdos.gov.pl, www.rzeszow.mos.gov.pl

Jednostki administracyjne:

• Tryńcza (przeworski, woj. podkarpackie)
• Kuryłówka (leżajski, woj. podkarpackie)
• Nowa Sarzyna (leżajski, woj. podkarpackie)
• Krzeszów (niżański, woj. podkarpackie)
• Ulanów (niżański, woj. podkarpackie)
• Rudnik nad Sanem (niżański, woj. podkarpackie)
• Nisko (niżański, woj. podkarpackie)
• Grębów (tarnobrzeski, woj. podkarpackie)
• Gorzyce (tarnobrzeski, woj. podkarpackie)
• Pysznica (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Stalowa Wola (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Zaleszany (stalowowolski, woj. podkarpackie)
• Radomyśl nad Sanem (stalowowolski, woj. podkarpackie)