Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Swajnie

Kod obszaru:

PLH280046

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

1186,5 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Teren w większości leśny z ustępującym osadnictwem i działalnością rolniczą, położony na wschód od Dobrego Miasta w Nadleśnictwie Wichrowo. Osią obszaru jest rzeka Kirsna z częściowo naturalną doliną, częściowo zmeliorowanym korytem, biegnącym wśród łąk kośnych. W części południowo-zachodniej znajdują się zalane łąki na terenie nie istniejącego już gospodarstwa, natomiast w części północno-wschodniej znajduje się osada Swajnie. Dawniej był tu duży folwark z oborą i stajnią. Obecnie znaczna część terenów rolnych została zalesiona lub znajduje się w stadium zarastania (naturalna sukcesja). Obora nie istnieje od połowy XX wieku.
Tereny leśne z istotnym udziałem grądu subkontynentalnego i niewielkim grądu zboczowego na wyniesieniach morenowych, oraz z podmokłymi zbiorowiskami leśnymi: sosnowy bór bagienny, borealna świerczyna bagienna, niżowy łęg jesionowo-olszynowy, źródliskowe lasy olszowe na niżu, oraz z siedliskami nieleśnymi, torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą, torfowiska wysokie zdegradowane oraz torfowiska przejściowe i trzęsawiska. Wymienione siedliska podmokłe znajdują się w miejscami szerokiej dolinie rzeki Kirsny, wokół kilku zbiorników wodnych w zagłębieniach terenu. Z innych zbiorowisk roślinnych interesujące, choć powierzchniowo nieistotne, są bogate florystycznie murawy bliźniczkowe. Na terenie proponowanego obszaru znajdują się naturalne zbiorniki eutroficzne (zbiornik "Swajnie", Jez. Gilgajny, i Jez. Makulin), niedawno utworzony eutroficzny zbiornik retencyjny "Babcia" oraz kilka jeziorek dystroficznych z płem torfowiskowym (Jez. Błotnik i mniejsze jeziorka).
Teren ten w okresie wcześniejszym (wiek XIX, pierwsza połowa wieku XX) był znacznie intensywniej użytkowany rolniczo. W osadzie Swajnie znajdował się duży folwark. W części środkowej obszaru ("Babcia") widoczne są jeszcze pozostałości po zabudowaniach gospodarskich i polach uprawnych. W wielu miejscach pozostały rowy melioracyjne odwadniające znajdujące się tu torfowiska i zbiorniki torfowiskowe. Część z rowów uległa już naturalnemu, częściowemu zarośnięciu. Można sądzić, że środowiska wodne ulegają stopniowej renaturyzacji, torfowiska stopniowo się regenerują.
W latach 2006-2007 leśnicy wykonali prace z zakresu małej retencji m. in. odtwarzając zbiornik wodny "Babcia" i podnosząc poziom wody na zbiorniku "Swajnie". Około roku 2000 na obszarze pojawiły się bobry, przyspieszając procesy renaturyzacyjne. W nurcie rzeki Kirsny pojawiły się liczne, zwalone drzewa, pozytywnie wpływając na naturalne procesy hydrologiczne i zwiększające siedliskowe zróżnicowanie rzeki. Jednakże obecność bobrów, jak i stopniowe zalesianie terenów nadbrzeżnych oraz zwiększony dopływ substancji humusowych (także z regenerujących się torfowisk), negatywnie wpływa na zanikającą populację skójki gruboskorupowej. Można sądzić, że obecnie zbiorniki wodne w wyniku naturalnej sukcesji zmieniać będą się w kierunku wód dystroficznych. Sprzyjać to będzie odradzaniu się licznej grupy bezkręgowców wodnych, związanych z tymi siedliskami.
Głównym celem utworzenia ostoi jest ochrona grądu subkontynentalnego oraz zachowanie siedlisk wodnych w postaci śródleśnej, niewielkiej rzeki (rzeka Kirsna), zbiorników eutroficznych, naturalnych zbiorników dystroficznych, podmokłych łąk i łęgów w dolinie rzeki Kirsny, sosnowych borów bagiennych, borealnej świerczyny bagiennej oraz torfowisk wysokich i przejściowych. Poza ochroną ważnych siedlisk wodnych i leśnych, obszar Swajnie istotnie uzupełnia sieć obszarów chronionych w woj. warmińsko-mazurskim. Do tej pory obszary chronione znajdowały się głównie na obrzeżach województwa, część centralna pozbawiona była terenów chronionych (nie licząc stref chronionego krajobrazu). Obszar Swajnie wypełnia tę lukę, ułatwiając zarówno migracje zwierząt jak i dyspersję i renaturyzację.
W obszarze Swajnie bardzo ważne są siedliska wodne. Za najcenniejsze należy uznać jeziorka dystroficzne z płem torfowiskowym, będące siedliskiem występowania chronionych ważek iglicy małej oraz zalotki białoczelnej. Śródleśne zbiorniki wodne, zarówno naturalne jeziorka jak i zbiorniki okresowe oraz niewielkie strumienie i rowy stanowią ważne siedlisko dla bezkręgowców wodnych, głównie owadów. W rzece Kirsnie siedliska swoje znajdują takie gatunki jak bóbr, wydra, minóg strumieniowy, głowacz białopetwy, nielicznie występuje także skójka gruboskorupowa. Drugim typem ważnych przyrodniczo siedlisk są łąki i łęgi w dolinie Kirsny, siedlisko ważne ze względu na występujące tu storczyki jak i motyla czerwończyka nieparka. W pobliżu zbiornika wodnego "Swajnie", na mszarze pływającym na obrzeżu zarastającego jeziorka stwierdzono obecność mchu - sierpowiec błyszczący. Kolejnym istotnym siedliskiem są torfowiska wokół zbiorników dystroficznych, torfowiska przejściowe i trzęsawiska oraz sosnowy bór bagienny i borealna świerczyna bagienna.
Jest to obszar ważny dla zachowania populacji organizmów związanych z siedliskami wodnymi i podmokłymi, które są tu liczne i różnorodne. Na terenie Obszaru Swajnie znajdują się śródleśne jeziora dystroficzne z płem torfowiskowym, torfowiska przejściowe, śródleśne zbiorniki okresowe, rzeka, śródleśne strumienie, zbiorniki antropogeniczne, podmokłe łąki, łęgi, sosnowy bór bagienny, borealna świerczyna bagienna. Licznie występuje tu wydra, bóbr europejski, głowacz biało płetwy i minóg strumieniowy. W rzece Kirśnie zanotowano także takie gatunki ryb jak: okoń, jelec, ciernik, śliz, strzebla potokowa, płoć, pstrąg potokowy, szczupak. W otwartych i zarośniętych zbiornikach wodnych rozmnaża się kumak nizinny, natomiast na podmokłych łąkach występuje czerwończyk nieparek. Dogodne i dobrze zachowane siedliska sprzyjają licznemu występowaniu chronionych i cennych bezkręgowców wodnych i związanych z siedliskami wilgotnymi.

Dane zaktualizowano w 2011 r.

Opis turystyczny:

Obszar położony w gminach: Dobre Miasto i Lidzbark Warmiński.

Dobre Miasto – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dobre Miasto. Ośrodek usługowy i przemysłowy na Pojezierzu Olsztyńskim nad Łyną, ok. 25 km na północ od Olsztyna.
Zabytki:

  • gotycka kolegiata Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych - druga co do wielkości świątynia Warmii; tytuł Bazyliki Mniejszej (1989)
  • rzeźba Madonny z XV wieku
  • późnobarokowy ołtarz z 1748
  • epitafium biskupa warmińskiego A. Ch. Załuskiego
  • klasycystyczny kościół ewangelicki (1830-1832)
  • fragmenty murów obronnych z gotycką wieżą z XIV wieku, nazywaną Basztą Bocianią
  • późnobarokowa kaplica św. Mikołaja z ok. 1740, obecnie greckokatolicka Cerkiew św. Mikołaja.

Lidzbark Warmiński – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim.
Lidzbark Warmiński leży na trasie drogi krajowej 51, gdzie krzyżuje się ona z wojewódzkimi drogami 511 i 513. Miasto leży na trasie między Warszawą a przejściem granicznym w Bezledach, dlatego występuje tu wzmożony ruch samochodów dostawczych z Rosji i polskich film eksportowych. W Lidzbarku nie istnieje komunikacja miejska. Przez miasto aktualnie już nie kursują pociągi, w najlepszym okresie funkcjonowania stacji wychodziły stąd tory prowadzące do: Bartoszyc, Czerwonki, Korniewa (RUS), Ornety, Sątopów-Samulewa. PKS Lidzbark Warmiński jest placówką PKS Bartoszyce i realizuje połączenia bezpośrednie do Gdańska, Warszawy i Olsztyna oraz do wielu mniejszych miejscowości. Z miasta kursuje wielu prywatnych przewoźników. Dworzec autobusowy i kolejowy znajdują się w południowej części miasta.
Zabytki:

  • Zamek biskupi w Lidzbarku Warmińskim
  • Kolegiata św. Piotra i Pawła
  • Dawny kościół ewangelicki
  • Wysoka Brama od strony centrum
  • Wysoka Brama od strony cerkwi
  • Letni pałacyk biskupów "Oranżeria"
  • Ratusz – neogotycki XIX-wieczny. Trwają prace projektowe nad odbudową średniowiecznego – spalonego, najokazalszego na Warmii ratusza
  • Budynek dawnego młyna
  • Kaplica przy ul. Bema
  • Kaplica św. Katarzyny przy ul. Bartoszyckiej
  • Kolejowa wieża ciśnień
  • Most drogowy przy ul. Kopernika
  • Zabytkowe domy przy ulicach: Wysokiej Bramy, Kajki, Mickiewicza, Kopernika, Lipowej, Wyszyńskiego, Placu Konstytucji 3 maja, Ratuszowej, Hożej, Kasprowicza, Placu Wolności 3.

Lidzbarski zamek leży na Szlaku Zamków Gotyckich, obejmującym zamki gotyckie Warmii, Mazur, Powiśla i Kaszub.
Informacji turystycznej udziela Centrum Informacji Turystycznej przy Wysokiej Bramie.
Przez miasto przebiega 8 szlaków turystycznych. Są to szlaki piesze, rowerowe, samochodowe i kajakowe. Do najbardziej znanych należą Szlak Kopernikowski i Szlak Zamków Gotyckich.
W pobliskich wioskach (Suryty, Blanki, Ignalin, Kierwiny, Gajlity, Koniewo, Wielochowo) i w samym Lidzbarku Warmińskim znajduje się 16 gospodarstw agroturystycznych. W pobliskiej wiosce Kłębowo mieści się schronisko młodzieżowe. W mieście są również oferowane pokoje gościnne. 1,5 km od miasta w lesie znajduje się ośrodek wypoczynkowy. W mieście są ponadto 2 zajazdy, hotelik, 2 hotele i jeden hotel na przedzamczu w budowie
Imprezy cykliczne:

  • Gwiazdozbiór Piotra Szwedesa - co roku Piotr Szwedes organizuje koncert charytatywny z udziałem wielu gwiazd.
  • Kaziuki Wilniuki - koncert nawiązujący do folkloru Wileńszczyzny, terenu skąd pochodzi wielu mieszkańców Lidzbarka
  • Koncerty Pro Musica Antiqua - coroczne koncerty muzyki dawnej zespołu solistów Akademii Muzycznych
  • Międzynarodowa Letnia Szkoła Muzyki Dawnej
  • Koncert Szewczenkowski - koncert ukraińskiej mniejszości narodowej
  • Lidzbarskie Prezentacje Artystyczne - coroczne pokazy i występy lidzbarskich artystów
  • Lidzbarskie Starcia Kabaretowe
  • Lidzbarskie Wieczory Humoru i Satyry - ogólnopolski konkurs o Złotą Szpilkę
  • Rekonstrukcja bitwy pod Lidzbarkiem - coroczna rekonstrukcja na pamiątkę bitwy napoleońskiej.

Warmińsko-Mazurska Organizacja Turystyczna mieści się przy ul. Staromiejskiej 1 w Olsztynie. Można zapoznać się ze stroną internetową Organizacji: www.warmia-mazury-rot.pl, a w razie szczegółowych pytań skontaktować się drogą mailową: wcit@warmia.mazury.pl. Lokalne organizacje turystyczne (LOT) można odwiedzić w Szczytnie (LOT Powiatu Szczycieńskiego), Nidzicy (LOT Powiatu Nidzickiego), Mrągowie (LOT „Ziemia Mrągowska”), Morągu (LOT „Kraina nie odkrytych tajemnic”), Iławie (LOT Pojezierza Iławskiego i Dorzecza Drwęcy), Ostródzie (Zachodniomazurska LOT w Ostródzie), Lidzbarku Warmińskim (Stowarzyszenie „Dom Warmiński”), Mikołajkach (LOT Mikołajki).
Można również skontaktować się z jedną z lokalnych grup działania: Związek Stowarzyszeń na Rzecz Rozwoju Gmin Północnego Obszaru Wielkich Jezior Mazurskich (Węgorzewo), Stowarzyszenie Rozwoju Wsi i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w gminie Biskupiec, Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIDER w EGO" (Ełk), Stowarzyszenie Łączy Nas Kanał Elbląski Lokalna Grupa Działania w Elblągu, Stowarzyszenie LGD "WARMIŃSKI ZAKĄTEK" (Dobre Miasto), Fundacja Lokalna Grupa Działania partnerstwo dla Warmii (Pieniężno, Pakosze), Związek Stowarzyszeń "Kraina Drwęcy i Pasłęki" (Łukta), Związek Stowarzyszeń "Brama Mazurskiej Krainy" (Nidzica).

Zagrożenia:

 Zagrożeniem dla siedlisk wodnych jest rybackie i wędkarskie wykorzystanie jeziorek dystroficznych z płem torfowiskowym. Na brzegach widoczne są dzikie stanowiska wędkarskie. Obecność wędkarzy stwarza niebezpieczeństwo eutrofizowania zbiorników (duża ilość zanęty) oraz zwiększa zaśmiecanie terenu (pozostawione butelki i puszki, działając jak pułapki w środowisku wodnym jak i lądowym, powodują uśmiercanie wielu bezkręgowców oraz stadiów larwalnych płazów). W dwu zbiornikach widoczne były negatywne skutki poławiania ryb siecią (powyrywane kłącza grążeli).

Od północno-wschodniej strony (wieś Kochanówka), tuż przy granicy z obszarem, znajdują się pastwiska kserotermiczne z licznymi owadami, typowymi dla tego typu siedlisk. Wskazane byłoby utrzymanie wypasu na tych użytkach zielonych. Z jednej strony stanowi to znaczące zwiększenie bioróżnorodności (ptaki jak i owady), z drugiej można spodziewać się tam potencjalnej obecności rzadkich i chronionych gatunków, np. motyli z rodziny modraszkowatych.
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie:
  • Utrzymanie dotychczasowej gospodarki leśnej wraz ze stopniową przebudową niektórych partii drzewostanu.
  • Działania zmierzające do poprawy warunków hydrologicznych terenu: zaniechanie melioracji terenów torfowiskowych oraz tworzenie małej retencji (proces ten wspomaga obecność bobrów budujących tamy na rzece Kirsnie oraz niewielkich ciekach i rowach melioracyjnych).
  • Okresowe koszenie zarastających łąk w dolinie Kirsny (siedlisko występowania motyla czerwończyka nieparka) – obecność bobrów i zwierzyny płowej może być niewystarczająca dla zatrzymania sukcesji ekologicznej (wchodzenie lasu na dawne podmokłe łąki).
  • Wyeliminowanie kłusowniczych połowów ryb sieciami jak i ograniczenie wędkarskiego wykorzystania jeziorek dystroficznych (wyeliminować zanęcanie ryb).
  • Ewentualne wybudowanie przejść dla płazów na najbardziej uczęszczanych turystycznie drogach leśnych (obecnie ginie wiele płazów pod kołami samochodów oraz rowerów, na trasach ścieżek rowerowych).

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardion - płaty bogate florystycznie) *
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *

Ważne dla Europy gatunki zwierząt
(z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• bocian czarny - ptak
• bielik - ptak
• błotniak stawowy - ptak
• derkacz - ptak
• zimorodek - ptak
• dzięcioł czarny - ptak
• gąsiorek - ptak
• bóbr europejski - ssak
• wydra - ssak
• kumak nizinny - płaz
• minóg strumieniowy - ryba
• głowacz białopłetwy - ryba
• skójka gruboskorupowa - bezkręgowiec
• czerwończyk nieparek - bezkręgowiec

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• sierpowiec błyszczący

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, Al. Marsz. J. Piłsudskiego 7/9; 10-575 Olsztyn; tel. (089) 52 32 378; fax. (089) 52 32 405; e-mail: wkp@uw.olsztyn.pl; http://www.olsztyn.rdos.gov.pl Wojewódzkie Centrum Informacji Turystycznej; ul. Staromiejska 1, 10-017 Olsztyn, tel.: (089) 53 53 566, fax: (089) 53 53 566, Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Departament Turystyki; 10-562 Olsztyn, ul. Emilii Plater 1, tel.: (089) 52 19 450; fax.: (089) 53 53 566; e-mail: dt@warmia.mazury.pl Warmińsko-Mazurska Regionalna Organizacja Turystyczna, ul. Staromiejska 1, Olsztyn, tel.: (089) 53 53 565, 53 53 567, fax.: (89) 53 53 566, e-mail: wcit@warmia.mazury.pl, strona internetowa: http://www.warmia-mazury-rot.pl

Jednostki administracyjne:

• Lidzbark Warmiński (lidzbarski, woj. warmińsko-mazurskie)
• Dobre Miasto (olsztyński, woj. warmińsko-mazurskie)