Strona główna Lista obszarów Wyszukiwarka Powrót do portalu

Jesteś w...

Nowa Brda

Kod obszaru:

PLH220078

Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000:

specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Obszar biogeograficzny:

kontynentalny

Powierzchnia:

10020,9 ha

Status formalny:
Obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej

Opis przyrodniczy:

Obszar ostoi położony jest na Pojezierzu Południowopomorskim, na sandrowej Równinie Charzykowskiej. Sandr ma charakter lekko falistej równiny, ożywionej dolinami rzek, a także jeziorami, z których część ma charakter rynnowy. Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona. Obok różnego kształtu pagórków występują tutaj zagłębienia terenu wypełnione torfowiskami lub niezarośniętymi oczkami wodnymi. Przez obszar przebiega dział wodny dorzecza Wisły. Głównym ciekiem jest rzeka Brda (dorzecze Wisły), która płynąc z północy na południe dzieli obszar na dwie części. Ponad to przez ostoję płyną następujące rzeki: rzeka Chocina (płynąca przez północno-wschodni fragment obszaru) oraz dopływy rzeki Brdy tj. rzeka Lipczynka i Modra. Bogatą sieć powierzchniowych wód tworzą również liczne jeziora położone wśród lasów o zróżnicowanej powierzchni. Są to jeziora lobeliowe, ramienicowe, dystroficzne oraz eutroficzne. Największym jeziorem jest Jezioro Lipczyno Wielkie o powierzchni liczącej około 150 ha, pozostałe jeziora są wielkości kilkunastu oraz kilku ha. Gleby na tym obszarze w przeważającej większości wykształciły się z piasków i glin polodowcowych, przeważające typy gleby to rdzawe następnie bielicowe. Lasy zajmują ok. 90% powierzchni terenu. Dominującą rolę pełnią drzewostany sosnowe, wśród których możemy wyróżnić w zagłębieniach terenu liczne, rozdrobnione bory bagienne. Na omawianym terenie występują również nieliczne i małe powierzchnie kwaśnych buczyn oraz dąbrów. W południowej części obszaru został wyróżniony mały fragment boru chrobotkowego. W dolinach cieków i w okolicy źródlisk występują łęgi. Obok znaczącego udziału priorytetowych borów bagiennych należy wymienić równie liczny udział niżowych łąk świeżych.
Obszar ten charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem siedlisk, rozmaitością zachowanych zbiorowisk naturalnych i półnaturalnych oraz różnorodnością biologiczną. Obszar ten obejmuje wiele typów siedlisk tj. 14 rodzajów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Występuje tu bogata flora naczyniowa, z licznymi gatunkami chronionymi i rzadkimi. Jest to obszar o szczególnym nagromadzeniu drobnopowierzchniowych torfowisk przejściowych i wysokich, jezior lobeliowych oraz rzadkich zbiorowisk roślin wodnych i bagiennych. Torfowiska wraz z innymi typami mokradeł stanowią znaczący rezerwuar wody i pełnią ważną rolę w kształtowaniu zasobów wodnych poprzez jej retencjonowanie, a także zasilanie wód powierzchniowych i podziemnych. Do największych powierzchniowo zespołów torfowisk, bagien i borów bagiennych należy zaliczyć teren objęty ochroną rezerwatową "Bagnisko Niedźwiady" oraz zwarty obszar położony na południe od Jeziora Lipczyno Wielkie. Na omawianym obszarze występuje bogactwo zróżnicowanych jezior, o dużej wartości przyrodniczej, do których należą m.in. jeziora lobeliowe oraz jeziora ramienicowe.
Wśród roślinności zanurzonej stwierdzono występowanie siedmiu zespołów łąk ramienicowych. Wymienione zespoły charakteryzują się zróżnicowaniem wraz z głębokością. W Jeziorze Lipczyno Wielkie ramienice stanowią dominującą grupę roślin wodnych. Siedliska ramienic w Jeziorze Lipczyno Wielkie są dobrze zachowane i modelowe. Ze względu na otoczenie całego zbiornika borami sosnowymi perspektywy zachowania siedliska są dobre. W przypadku Jeziora Zielone płaty ramienic są zdefragmentowane i tworzą niewielkie skupiska pośród dominującej roślinności naczyniowej.
Dużym walorem ostoi są doskonale/dobrze zachowane jeziora lobeliowe: Sękacz, Płosno (Płociowe) i Cietrzewie Małe. Jeziora lobeliowe w ostoi, to stosunkowo niewielkie i płytkie, bezprzepływowe i oligotroficzne zbiorniki. Mają one wodę ubogą w wapń, lekko zabarwioną, o niskim przewodnictwie elektrolitycznym i kwaśnym lub bliskim obojętnemu odczynie wody. Szczególnie cenne jest jezioro Cietrzewie Małe, a także jezioro Sękacz - to ostatnie z liczną populacją lobelii jeziornej. W jeziorze Sękacz występuje także liczna populacja elizmy wodnej. Atutem tych jezior jest ich niemal całkowicie śródleśne położenie, dzięki czemu perspektywy ich zachowania są bardzo dobre.

Dane zaktualizowano w 2009 r.

Opis turystyczny:

Nowa Brda, to rozległa ostoja o powierzchni ponad 100 km2. Najlepiej dojechać tam PKSem z Człuchowa (gdzie dojeżdża pociąg) lub Miastka. Noclegów najlepiej szukać w północnej części ostoi. Na zachód od ostoi znajduje się Kaczała – miejscowość z rozbudowaną bazą turystyczną. Noclegów (pensjonaty, agroturystyka)szukać można rónież w okolicach miejscowości Borowy Młyn (Wierzchocina) oraz Stara Brda - pole biwakowe przy ośrodku naukowym SGGW n Nowa Brda - można rozbić namioty tuż za mostem kolejowym. W miejscowości tej można również skorzystać z agroturystyki.
Bory Tucholskie są regionem o dużych walorach rekreacyjnych ze względu na występujące tu licznie czyste jeziora i lasy. Turyści mogą korzystać z noclegów w ośrodkach wypoczynkowych i w gospodarstwach agroturystycznych np. w Nowej Wsi, Lipczynku W okolicy warto zwiedzić skansen Kaszubski we Wdzydzach (kręgi kamienne) Drogę Krzyżową w Wielu, zamek w Człuchowie, zamek i muzeum w Chojnicach.
Urozmaicona rzeźba terenu, duża lesistość oraz liczne polodowcowe jeziora tworzą niepowtarzalne krajobrazy. Duża odległość od większych ośrodków miejskich sprawia, że tereny Pomorza Środkowego zachowały swój dziki charakter, penetracja ludzka nawet w okresie letnim jest mała. Dzikość terenów otaczających gospodarstwo oraz mały ruch kołowy sprzyja pieszym i rowerowym wycieczkom. Podczas wycieczek można podziwiać faune i flore licznych rezerwatów przyrody. Urokliwe polodowcowe torfowiska tworzą niepowtarzalny klimat tych terenów, można na nich zaobserwować chronione gatunki takie jak rosiczka okrągłolistna. Liczne jeziora oraz rzeka Brda stwarzają możliwości do wędkowania. Do atrakcji należą jednodniowe lub dłuższe spływy kajakowe. Obecność sosnowych lasów iglastych jak też buczyny pomorskiej stwarza prawdziwe eldorado dla grzybiarzy. Na amatorów dalszych wycieczek czeka zamek krzyżacki w Bytowie z XIV wieku, kamienne kręgi w "Węsiorach" oraz liczne dworki i pałace warte odwiedzenia.
Pakotulsko - przy zatoczce rzeki, po prawej stronie znajduje się pole namiotowe, przy nim dostęp do wody pitnej ze źródełka n Rzecznica - pole biwakowe przy ośrodku wczasowym n Małe Swornegacie - można się rozbić na polu pod mostem drogowym na trasie do Chocimskiego Młyna po lewej stronie.
Bliższe informacje o obszarze można uzyskać w Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, w Gdańsku.
Można również skontaktować się z jedną z Lokalnych Organizacji Turystycznych (w Chojnicach, Gdańsku, Gdyni, Tczewie, Krynicy Morskiej, Kwidzyniu, Łebie, Czarnej Dąbrówce, Szymbarku, Liniewie, Ustce, Człuchowie, Lęborku, Słupsku, Sztumie, Jastarni, Kartuzach, Sopocie, Wejherowie, Bytowie, Sztutowie).
Lokalne Grupy Działania mają swe siedziby w Kartuzach, Starogardzie Gdańskim, Morzeszczynie, Debrznie, Słupsku, Miastku, Chojnicach.

Zagrożenia:

Obniżanie się poziomu wód gruntowych, okresowe susze, zaniechanie tradycyjnego użytkowania łąk, przesuszenia, zarastanie, eutrofizacja wód.
Potencjalnym zagrożeniem dla siedliska 3140 w Jeziorze Lipczyno Wielkie może być lokalizacja ośrodka wypoczynkowego przy południowym brzegu jeziora, związana z infrastrukturą rekreacyjno-sportową i wytwarzanymi odpadami socjalno-bytowymi. W Jeziorze Zielonym obserwuje się wyraźną ekspansję Stratiodes aloides na siedliska ramienic.
Zagrożeniem dla jeziora Sękacz (jezioro lobeliowe, populacja Luronium) jest zabudowa letniskowa w północnej części zlewni bezpośredniej jeziora. Grozi ona eutrofizacją zbiornika związaną z możliwością dopływu do niego zanieczyszczeń komunalnych (ścieków) oraz zwiększonym spływem powierzchniowym. Właściciele domków zagospodarowują brzeg jeziora budując niewielkie pomosty, tworząc dojścia do wody itp. Stanowi to dodatkowe zagrożenie dla populacji Luronium natans (wydeptywanie roślin, zaburzanie, niszczenie siedliska). Ponadto przy północnym brzegu jeziora funkcjonuje niewielkie miejsce wypoczynku i biwakowania z pomostami i małym kąpieliskiem. Ze względu na to, iż jest to areał populacji Luronium natans, proponuje się rezygnację z użytkowania tego miejsca.
Potencjalnym zagrożeniem dla wszystkich jezior lobeliowych ostoi jest gospodarka rybacka (przede wszystkim ich nadmierne lub niewłaściwe zarybianie), a także intensyfikacja ich rekreacyjnego użytkowania.

Istniejące formy ochrony przyrody:

• Bagnisko Niedźwiady - rezerwat leśny
• Przytoń - rezerwat leśny
• Jezioro Cietrzewie - rezerwat leśny
• Fragment Borów Tucholskich - rezerwat leśny

Ważne dla Europy typy siedlisk przyrodniczych
(z Zał. I Dyr. Siedliskowej), w tym siedliska priorytetowe(*):

• jeziora lobeliowe
• twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic Charetea
• starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
• naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
• nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis
• niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
• torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) *
• torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji
• torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea)
• kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion)
• bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum, Pino mugo-Sphagnetum, Sphagno girgensohnii-Piceetum i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne) *
• łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe) *
• sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio-Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano-Pinetum)

Ważne dla Europy gatunki roślin
(z Zał. II Dyr. siedliskawej), w tym gatunki priorytetowe(*):

• elisma wodna

Instytucje, w których można uzyskać informacje o obszarze:

  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku ul. Chmielna 54/57; 80-748 Gdańsk
  • Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna ul. Długi Targ 8/10; 80-958 Gdańsk Tel.: (58) 320 41 39, 323 32 03, 323 32 04, 323 32 05 Fax.: (58) 323 32 03 it@prot.gda.pl; www.prot.gda.pl

Jednostki administracyjne:

• Koczała (człuchowski, woj. pomorskie)
• Przechlewo (człuchowski, woj. pomorskie)